Το «μεταξύ» του Ερωτα στην εποχή του ψηφιακού ασυνείδητου

Χρησιμεύει άραγε η συμπεριφορική θεωρία παιγνίων στο να προσεγγίσει κανείς τον έρωτα ως φαινόμενο; Προσωπικά χρησιμοποίησα συνειδητά κάποιες δομές της, με στρατηγικό στόχο να εισέλθω στα πολλαπλά νοήματα που παράγουν προτάσεις όπως: «η ανταγωνιστική αγορά των σχέσεων τσέπης» ή «το ζεύγμα εγώ-εσύ και το “μεταξύ” στον έρωτα».

Τις συγκεκριμένες εύστοχες συνθέσεις εννοιών και σημαινόντων –όπως και πολλές άλλες– συναντά κανείς στο πραγματικά βαθύ έργο που η Γιώτα Βάσση μάς καταθέτει με το πρόσφατο βιβλίο της «Φιλείν και Εράν – Το ερωτικό φαινόμενο χθες και σήμερα», εκδ. Παρισιάνου.

Η συγγραφέας δεν αρκείται στη συνήθη προσέγγιση του ερωτικού φαινομένου από ιστορική, φιλοσοφική και ψυχολογική οπτική.

Δεν στοχάζεται τον έρωτα απλά και μόνο όπως τον αποτυπώνει η αρχαιοελληνική γραμματεία και η λογοτεχνία, παρά τις σημαντικές αναφορές που κάνει σε κλασικά έργα της ανθρωπότητας τα οποία πραγματεύονται τον έρωτα πολυπρισματικά.

Αναδεικνύει μεν τα ιστορικά «στηρίγματα» μιας προσέγγισης σχετικής με τις οντολογικές, υπαρξιακές και συναισθηματικές ορίζουσες του ερωτικού φαινομένου, αλλά κάνει ένα χρήσιμο για τις μέρες μας επιπλέον βήμα.

Ιχνηλατεί το εξεγερσιακό διάνυσμα του έρωτα ως βιωματική συνάρτηση, ως αποτέλεσμα υποκειμενικών διεργασιών που περνάνε μέσα από τη βάσανο της ψυχαναγκαστικής ατομικής επιλογής.

Και μας υπογραμμίζει ότι αυτό συμβαίνει σε συνθήκες ουσιαστικά «νοηματικού κενού» μέσα στη ρευστή νεωτερικότητα.

Δημιουργείται έτσι μια προσιτή για τον αναγνώστη νοηματική σύνδεση της εποχής μας με το πολιτισμικό και κοινωνιολογικό εύρος του έρωτα ως κοινωνικο-πολιτισμικού φαινομένου αλλά και σχεσιακού παιγνίου, εντάσσοντας τη μελέτη της στο απαιτητικό σήμερα: στην ψηφιακή εποχή της υπερδικτύωσης και υπερσυνδεσιμότητας των υποκειμένων.

Η Γιώτα Βάσση –φιλοσοφικό ον με σημαντικό επιστημονικό έργο και υψηλή αισθητική αντίληψη των κύριων κοινωνικών σημαινόντων, όπως υποκείμενο, τέχνη, σχέση, έρωτας– πετυχαίνει να κατεβάσει το ερωτικό στοιχείο στη γήινη επικράτεια της ατομικής επιλογής και των εικονικών σχέσεων στα δίκτυα.

Σε μια δηλαδή εντελώς κατανοητή και οικεία για το υποκείμενο βιωματική περιοχή της καθημερινότητας: συναλλαγές, έκσταση επικοινωνίας, συνεχές συμπεριφορικό παίγνιο περί απόφασης, εγγύτητας και απόστασης μεταξύ των ατόμων.

Ολα όσα πλέον αποθηκεύουμε καθημερινά στο μεγάλο συστημικό εργαστήρι, στο «ψηφιακό» μας ασυνείδητο.

Οι επιθυμητικές μηχανές του καιρού μας και ο ερωτικός λόγος προσεγγίζονται σε πολλές σελίδες του βιβλίου ως συνυπάρχουσες πραγματικότητες, όχι ως μια σύζευξη φαινομενολογικής θεμελίωσης (σημ.: κάτι που αναλυτικά περιγράφεται επαρκώς τόσο με αναφορές στον γαλλικό κυρίως υπαρξισμό όσο και στη χαϊντεγκεριανή οπτική της ανοιχτότητας για τα φαινόμενα).

Ο έρωτας στην εποχή του διαδικτύου και ο «έρωτας του μυθιστορήματος» συναντώνται σε πολλαπλές θεωρητικές διαδρομές και παραδείγματα στο βιβλίο. Για την ακρίβεια, «διασταυρώνονται», με αποτέλεσμα ο αναγνώστης να νιώθει το υπερβατικό στοιχείο της συναισθηματικής αλλά και βιωματικής έντασης του ερωτικού λόγου.

Αναλύεται δε το πολιτισμικό και ιδεολογικό υπόβαθρο για την «εναλλακτική» εκδοχή της ερωτικής συμπεριφοράς του υποκειμένου των δικτύων και των μέσων.

Τελικά, ο αναγνώστης οδηγείται στην ανίχνευση του έρωτα ως πολιτισμικού και κοινωνικού στοιχείου του ανθρώπινου βίου· ως «φορτίου» στην ανθρώπινη ιστορία – στοιχείο λήθης, νοσταλγίας και αναμονής, ταυτόχρονα, για το υποκείμενο.

Πότε μέσα από τα social media, πότε μέσα από τα κλασικά κείμενα ή τα μεγάλα λογοτεχνικά έργα, ο έρωτας ιχνηλατείται από τη συγγραφέα ως κοινωνικό φαινόμενο.

Κατατίθενται τεκμηριωμένα οι συνδέσεις νοημάτων πολλών στοχαστών, ενώ αποφεύγεται περίτεχνα η περιττή ερμηνευτική εμβάθυνση κάποιων σημειολογικών δεδομένων.

Προτιμάται η προσέγγιση που αποκωδικοποιεί και δεν βαραίνει περαιτέρω τα νοήματα σήμερα, εποχή μειωμένου ελεύθερου χρόνου και υπερφόρτωσης του νου και του θυμικού από συνεχή μηνύματα.

Ο ερωτικός λόγος ρέει μαζί με όλη τη σημειωτική ακολουθία της ψηφιακής ενημέρωσης, της αμφίδρομης επικοινωνίας αλλά και της κατάργησης της εγγύτητας σωμάτων και αισθήσεων.

Είναι εξόχως σημαντικά τα μέρη εκείνα της μελέτης που παρατίθενται ώστε να κατανοήσουμε τον έρωτα στην ολότητά του, μέσα από τις συσχετίσεις του και τις αμφίδρομες πορείες που χαράσσονται στον ψυχισμό του υποκειμένου.

Και γίνεται προσπάθεια ώστε να αντιληφθούμε σήμερα, σε καιρό παθητικής αναμονής των συναισθημάτων και βιοπολιτικής καθυπόταξης των ενστίκτων, ότι η ζητούμενη αυτονομία του υποκειμένου και η επαναστατική του ενόρμηση δεν είναι ασύνδετες με την ερωτική του ενσυναίσθηση για τον Αλλο και για τον Κόσμο μέσα αλλά και γύρω του.

Εναν κόσμο που, όπως σωστά αναφέρεται από τη συγγραφέα συχνά, χαρακτηρίζεται από το παράλογο, το ρίσκο, τη ρευστότητα.

Δηλαδή, από τα στοιχεία εκείνα που οδηγούν τον έρωτα στο θεατρικό σκηνικό της εντύπωσης, της συναισθηματικής συναλλαγής ή τον μετασχηματίζουν σε εικονικό φαινόμενο, σε βραχύβια αίσθηση, σε «έρωτα τσέπης»…

Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Γράφεται από αναγνώστες που απευθύνονται σε αναγνώστες για να τους μιλήσουν για κάποιο βιβλίο που τους συνεπήρε. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας (το πολύ 700 λέξεις) στο smatzorou @efsyn.gr