Αμερικανός πρέσβης για την Αρκτική!

Την περασμένη εβδομάδα η συνήθως ήρεμη διπλωματική ζωή του Καναδά έσφυζε από ζωή. Το πρώτο ερέθισμα ήταν η άφιξη του Γερμανού καγκελάριου Σολτς και του υπουργού Οικονομικών και Κλιματικής Δράσης Χάμπεκ. Κύριος σκοπός της επίσκεψης ήταν η συνομολόγηση συμφωνίας για την προμήθεια από τον Καναδά υδρογόνου επεξεργασμένου με φιλικές προς το περιβάλλον μεθόδους και η προετοιμασία του εδάφους για μια δεύτερη που να αφορά την εξαγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Ομως το κείμενο της συμφωνίας που τελικά υπογράφτηκε από τους δύο ηγέτες ήταν μια «δήλωση προθέσεων» για την κατασκευή των υποδομών που θα διευκολύνουν την εξαγωγή από τον Καναδά -μετά το 2025- αυτής της φιλικής προς το περιβάλλον μορφής ενέργειας παρά μια άμεσα εκτελεστή διακρατική συμφωνία.

Ο Καναδάς είναι χώρα σημαντικής εξαγωγής αργού πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας τον κατατάσσει πέμπτη σημαντικότερη χώρα παραγωγής πετρελαίου και τρίτη όσον αφορά τα βεβαιωμένα αποθέματα. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση, υπό την πίεση περιβαλλοντικών οργανώσεων, έχει προωθήσει και χρηματοδοτήσει την παραγωγή φιλικών προς το περιβάλλον μορφών ενέργειας όπως αυτές που έδωσαν την αφορμή για την επίσκεψη των δύο κορυφαίων Γερμανών πολιτικών.

Κύριο ερέθισμα για την επίσκεψή τους ήταν να σταλεί στη Γερμανία το μήνυμα ότι η κυβέρνηση αναζητεί λύση στο ενεργειακό πρόβλημα που δημιουργεί το ρωσικό εμπάργκο στη χώρα, ενόψει και πληροφοριών ότι η έκρηξη των τιμών δίνει το ερέθισμα σε ακραία στοιχεία, από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους, να προχωρήσουν σε βίαιες ενέργειες. Πρόσθετος λόγος είναι ότι η γερμανική κυβέρνηση συνασπισμού, με ηγετικά στελέχη των Πρασίνων σε θέσεις ευθύνης, πρέπει επειγόντως να πάρει αποφάσεις για τη συνέχιση ή μη της λειτουργίας των πυρηνικών εργοστασίων στη χώρα.

Την επομένη της αναχώρησης των δύο Γερμανών πολιτικών έφτασε στο Μόντρεαλ ο γ.γ. του ΝΑΤΟ Στόλτενμπεργκ και ανακοινώθηκε επίσκεψή του σε σταθμό ραντάρ στη Νούναβουτ στον αρκτικό Καναδά, πρώτη επίσκεψη ΝΑΤΟϊκού αξιωματούχου σε αυτήν την εξαιρετικά δυσπρόσιτη και αραιοκατοικημένη περιοχή των αυτόχθονων Ινουίτ. Ο συγκεκριμένος σταθμός παίζει σημαντικό ρόλο στη λειτουργία του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης για την εκτόξευση διηπειρωτικών πυραύλων.

Εδώ πρέπει να ανοιχθεί παρένθεση. Ο Καναδάς έχει μέχρι σήμερα αποφύγει την εμπλοκή του ΝΑΤΟ στις βόρειες περιοχές του. Μάλιστα σε αυτές τις περιοχές, και συγκεκριμένα στο Βορειοδυτικό Πέρασμα (Northwest Passage), τον υδάτινο διάδρομο που οδηγεί από τον Ειρηνικό και τον Αρκτικό Ωκεανό στον Κόλπο του Μπάφιν, στη Γριλανδία και στον Βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό, σημειώθηκε η πρώτη και μοναδική μέχρι σήμερα επίσημη διπλωματική αντιπαράθεση του Καναδά με τις ΗΠΑ αλλά και αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.

Ενώ ο Καναδάς αντιμετωπίζει το Βορειοδυτικό Πέρασμα ως «εσωτερική θάλασσά» του, οι ΗΠΑ διεκδικούν για τη συγκεκριμένη περιοχή καθεστώς θαλάσσιου διαδρόμου διεθνούς διέλευσης, επικαλούμενες και διατάξεις της Σύμβασης των Η.Ε. για το Δίκαιο της Θάλασσας, την οποία ωστόσο το Κογκρέσο δεν έχει επικυρώσει.

Προς τι λοιπόν η επίσκεψη του Στόλτενμπεργκ στον αρκτικό Καναδά; H προφανής απάντηση είναι η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η ρωσική απειλή. Επιπλέον, η επικείμενη ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ – έδωσαν στην κυβέρνηση Τριντό κίνητρα να συναινέσει στην επίσκεψη αυτή χωρίς να υποκύψει μέχρι στιγμής στις αμερικανικές και τις ΝΑΤΟϊκές πιέσεις για άμεση αύξηση των αμυντικών δαπανών όλων των μελών της Συμμαχίας, και ασφαλώς και του Καναδά, στο 2% του ΑΕΠ τους.

Ομως το σημαντικότερο κίνητρο είναι η κλιματική αλλαγή. Το υπουργείο Αμυνας των ΗΠΑ εκτιμά ότι οι θαλάσσιοι διάδρομοι στην Αρκτική θα είναι ελεύθεροι από πάγο μέσα στην επόμενη εικοσαετία. Η Ρωσία ελέγχει το Πέρασμα της Βόρειας Θάλασσας, τον δεύτερο θαλάσσιο διάδρομο μαζί με το Βορειοδυτικό της Αρκτικής, έχει αυξήσει τη στρατιωτική της παρουσία στην περιοχή, ελέγχει πλήρως τη ναυσιπλοΐα και, σε συνεργασία με την Κίνα, αναμένεται να αξιοποιήσει στο έπακρο τις νέες κλιματικές συνθήκες στην περιοχή.

Με δυο λόγια, η επίσκεψη του γ.γ. του ΝΑΤΟ στον αρκτικό Καναδά σηματοδοτεί τη γεωγραφική διεύρυνση της αντιπαράθεσης ΝΑΤΟ-Ρωσίας και την αύξηση των πιέσεων για εσωτερική συσπείρωση της Συμμαχίας. Λίγες ώρες μετά την αναχώρηση από τον Καναδά του γ.γ., η επιβεβαίωση της σημασίας της ήρθε από την Ουάσινγκτον με τον πλέον επίσημο τρόπο. Οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν την έναρξη της διαδικασίας για τον διορισμό Αμερικανού πρέσβη για την Αρκτική, «λόγω της αυξημένης ρωσικής στρατιωτικής παρουσίας», αποστολή του οποίου θα είναι ο συντονισμός των ενεργειών των μελών του ΝΑΤΟ στην περιοχή.

Εύλογο είναι να αναμένει κανείς ότι οι πιέσεις προς τον Καναδά για τη διευθέτηση των διαφορών με τις ΗΠΑ όσον αφορά το Βορειοδυτικό Πέρασμα θα ενταθούν, και για τον Ελληνα αναγνώστη να αναρωτηθεί αν κάτι ανάλογο θα συμβεί και για τις διαφορές μεταξύ συμμάχων των ΗΠΑ στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο.

 * Fellow, Πανεπιστήμιο Dalhousie, Χάλιφαξ, Καναδάς