Σε ρόλο Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ταμείου ο ESM

Στο διάστημα αμέσως μετά το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία και την κλιμάκωση της ενεργειακής κρίσης διέρρευσε η πληροφορία ότι συζητείται από τις ευρωπαϊκές αρχές η έκδοση νέου ευρωομολόγου-μαμούθ για τη χρηματοδότηση δαπανών για εξοπλισμούς και μέτρα κατά της ενεργειακής κρίσης. Η πρόταση τελικά δεν υιοθετήθηκε, αλλά η σχετική συζήτηση για τον τρόπο κάλυψης έκτακτων χρηματοδοτικών αναγκών των κρατών-μελών λόγω εξωγενών σοκ (όπως ο πόλεμος –και όχι μόνο) συνεχίστηκε.

Φαίνεται όμως ότι η εκδοχή για νέο ευρωομόλογο απορρίφθηκε –τουλάχιστον προς το παρόν. Αντ’ αυτής, δυο στελέχη του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM), οι Florian Misch και Martin Rey, καταθέτουν πρόταση για σύσταση ευρωπαϊκού Ταμείου Σταθερότητας που θα παρέχει χαμηλότοκα δάνεια σε κράτη-μέλη που αντιμετωπίζουν αυξημένες χρηματοδοτικές ανάγκες λόγω ξαφνικών εξωγενών σοκ.

Η μελέτη στην οποία περιέχεται η πρόταση έχει τίτλο «Η υπόθεση ενός Ταμείου Σταθερότητας της ευρωζώνης που θα βασίζεται στη χορήγηση δανείων». Το «σχήμα» της πρότασης δεν είναι καινούργιο, αφού παρόμοιες σκέψεις είχε εκφράσει τα τελευταία χρόνια και ο διευθύνων σύμβουλος του ESM, Κλάους Ρέγκλινγκ.

Βάσει της πρότασης:

► Ο ESM θα δανείζεται από τις αγορές με το επιτόκιο που έχουν τα 10ετή ομόλογα που εκδίδει και θα προσθέτει ένα μικρό επιτοκιακό περιθώριο 1%, ενώ η διάρκεια των δανείων θα είναι μέχρι 10 έτη. Στη συνέχεια, θα δανείζει τα κράτη-μέλη.

► Δικαίωμα πρόσβασης σε αυτού του τύπου τον δανεισμό θα έχουν όλες οι χώρες-μέλη που δεν τελούν σε καθεστώς ενισχυμένης εποπτείας ή εποπτείας για υπερβολικές ανισορροπίες.

► Το ύψος των δανείων που μπορεί να αντλήσουν μέσω αυτού του μηχανισμού οι χώρες-μέλη θα ανέρχεται κατ’ ανώτατο όριο στο 4% του ΑΕΠ.

Η ιδέα αυτή παραπέμπει στη μετατροπή του ESM σε Ευρωπαϊκό Νομισματικό Ταμείο και έχει βασικές διαφορές με την ιδέα για έκδοση νέου ευρωομολόγου:

Πρώτον, ο εκδότης του χρέους, ο ESM, είναι ανεξάρτητος οργανισμός, ενώ το ευρωομόλογο το εκδίδει η Κομισιόν, που είναι ευρωπαϊκό όργανο και υπόκειται –στοιχειωδώς βέβαια– σε κάποιον θεσμικό και πολιτικό έλεγχο.

Δεύτερο και σημαντικότερο, οι επιδοτήσεις του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας δεν είναι επιστρεπτέες από τα κράτη, ενώ τα δάνεια του ESM θα είναι. Θα βαρύνουν το χρέος κάθε χώρας μέχρι την αποπληρωμή τους.

Τρίτον, ενώ οι χώρες που θα έχουν πρόσβαση σε αυτά τα δάνεια θα πρέπει να μην τελούν υπό τη θεσμική εποπτεία των ευρωπαϊκών αρχών, πρέπει να θεωρηθεί βέβαιο ότι θα υπόκεινται σε κάποιου είδους εποπτεία από τον ESM.

Η μελέτη σημειώνει ότι υπάρχει δυναμική στην Ε.Ε. όσον αφορά αυτή τη συζήτηση, η οποία θα μπορεί να συνδυαστεί με τη συζήτηση των νέων δημοσιονομικών κανόνων. Ο υπαινιγμός εδώ πιθανότατα είναι διπλός: αφενός, αφορά τους όρους εποπτείας της διαδικασίας αποπληρωμής των δανείων και, αφετέρου, το ενδεχόμενο οι σχετικές δαπάνες να μην υπολογίζονται στο έλλειμμα.

Επιχειρηματολογώντας για την ανάγκη σύστασης του Ταμείου, τα στελέχη του ESM σημειώνουν τους εξής βασικούς λόγους:

Πρώτον, τα επίπεδα-ρεκόρ του χρέους και οι πολιτικές μεγάλης νομισματικής στήριξης την περασμένη δεκαετία περιορίζουν τόσο τον νομισματικό χώρο στην ευρωζώνη συνολικά όσο και τον δημοσιονομικό χώρο σε πολλές χώρες-μέλη.

Δεύτερον, η προοπτική μεγάλων εξωτερικών και ασύμμετρων σοκ αυξάνεται. Ο πόλεμος στην Ουκρανία και η κλιματική αλλαγή μπορούν άμεσα ή έμμεσα να προκαλέσουν σημαντικά σοκ στην ευρωζώνη. Αναφέρεται, ως παράδειγμα, ότι οι πυρκαγιές στην Ελλάδα το 2021 προκάλεσαν δαπάνες περίπου 0,3% του ΑΕΠ το ίδιο έτος καθώς και πρόσθετες δαπάνες με τον προϋπολογισμό του 2022.

Τρίτον, το βάθος των υφέσεων μπορεί να αυξηθεί στο μέλλον, αν και τα έως τώρα σχετικά στοιχεία παραμένουν περιορισμένα. Ωστόσο, σημειώνεται ότι η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση και η πανδημία του κορονοϊού οδήγησαν σε οικονομικές υφέσεις που δεν είχαν σημειωθεί σε αναπτυγμένες οικονομίες μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου