Τρεις κομβικές προτάσεις για το Σύμφωνο Σταθερότητας

Το Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής προτείνει τη θέσπιση διαφορετικών στόχων για το δημόσιο χρέος σε κάθε κράτος μέλος της ΕΕ, την μετεξέλιξη του Ταμείου Ανάκαμψης σε μόνιμο μηχανισμό οικονομικής σταθεροποίησης και εθνικές ρήτρες διαφυγής από τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ σε έκτακτες συνθήκες, πέρα από τη γενική ρήτρα διαφυγής που για πρώτη φορά ενεργοποίησε η Ενωση λόγω πανδημίας, στο πλαίσιο της συζήτησης για την αναθεώρηση του Συμφώνου Σταθερότητας.

Το Γραφείο με την παρούσα γνώμη αξιολογεί το υφιστάμενο πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ και καταθέτει προτάσεις για την αναθεώρησή του κατόπιν αιτήματος του υπουργού Οικονομικών.

Συνοπτικά, προτείνει μεταξύ άλλων:

• Να καθοριστούν ρεαλιστικοί στόχοι για το ύψος του δημόσιου χρέους, διαφορετικοί για κάθε κράτος-μέλος, πέρα από το κατά Μάαστριχτ 60% του ΑΕΠ. Κάθε εθνικό ανώτατο όριο χρέους θα ορίζεται με βάση το αρχικό ύψος του, τις χρηματοδοτικές ανάγκες και τις ευρύτερες οικονομικές συνθήκες. Το κριτήριο του χρέους πρέπει να χαρακτηρίζεται από σημαντικό βαθμό ευελιξίας και να είναι συμβατό με τις εθνικές ιδιαιτερότητες. Κάθε κράτος μέλος θαα προτείνει ένα στόχο μείωσης που έπειτα από  ανεξάρτητη αξιολόγηση θα εγκρίνεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή,  και θα δεσμεύει τη χώρα σε ορίζοντα 5-10 ετών.
• Ο μεσοπρόθεσμος δημοσιονομικός στόχος για τα ελλείμματα, που υπολογίζεται ως πρωτογενές αποτέλεσμα, αφού εξαιρεθούν τα εφάπαξ μέτρα,   να παραμείνει μόνο ως συμπληρωματικό στοιχείο, ενδεικτικό της δημοσιονομικής κατάστασης, χωρίς όμως να αποτελεί το βασικό κριτήριο συμμόρφωσης και επιβολής κυρώσεων όπως ισχύει σήμερα
• Ο ρυθμός αύξησης των καθαρών δημόσιων δαπανών μπορεί να αποτελέσει το βασικό εργαλείο μέτρησης της δημοσιονομικής προσπάθειας και σύγκλισης προς το επιθυμητό ύψος δημόσιου χρέους. Υπολογίζεται από το σύνολο των δημόσιων δαπανών αφού αφαιρεθεί η εξυπηρέτηση χρέους, τα επιδόματα ανεργίας και οι μεταβολές των φορολογικών εσόδων που οφείλονται σε αλλαγές συντελεστών.
• Οι δημόσιες επενδύσεις θα πρέπει να αυξηθούν σημαντικά προκειμένου να επιταχυνθεί η ανάκαμψη. Ένα μέρος τους πρέπει να εξαιρεθεί από τον ορισμό των καθαρών δαπανών. Για να αποφευχθούν προβλήματα σχετικά με τον ορισμό των δημόσιων επενδύσεων και απόπειρες λογιστικής χειραγώγησης, θα πρέπει να υιοθετηθεί ένας αυστηρός κοινός «συμμετρικός» ορισμός που θα παρακολουθείται σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Ενδεικτικά, θα μπορούσαν να αφαιρούνται από τις καθαρές δαπάνες τόσο οι «πράσινες» δημόσιες επενδύσεις όσο και το κόστος μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας για κλάδους και περιοχές εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.
• To Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας θα πρέπει να μετεξελιχθεί σε μόνιμο μηχανισμό μακροοικονομικής σταθεροποίησης. Ο μηχανισμός αυτός θα πρέπει να υποστηρίζεται από μεγάλο προϋπολογισμό σε επίπεδο ΕΕ, ο οποίος θα πρέπει να χρηματοδοτείται μέσω φορολογίας και με δανεισμό από τις διεθνείς αγορές.
• Είναι απαραίτητο να διαμορφωθούν προϋποθέσεις για την ενεργοποίηση εθνικής ρήτρας διαφυγής, εφόσον συντρέχουν ιδιαίτερα δυσμενείς συνθήκες. Η ύπαρξη αυτών των συνθηκών θα πρέπει να πιστοποιείται από ανεξάρτητη εθνική αξιολόγηση και να εγκρίνεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
• Τα παραπάνω προϋποθέτουν ανεξάρτητη και αντικειμενική αξιολόγηση των δημοσιονομικών συνθηκών και των κυβερνητικών πολιτικών σε εθνικό επίπεδο. Τον ρόλο αυτό μπορούν να παίξουν οι ανεξάρτητοι δημοσιονομικοί θεσμοί (Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή και Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο) με ενίσχυση των πόρων και των αρμοδιοτήτων τους.