Επιστρέφοντας στην πολιτική οικονομία

Οι βασικοί συντελεστές της κλασικής πολιτικής οικονομίας είναι η εργασία, το κεφάλαιο και η αξία (οι διάφορες εκδοχές του νόμου της αξίας). Προϋπόθεση της ύπαρξης αυτών των μεγεθών είναι η ποσοτικοποιήσή τους, δηλαδή η αντιστοίχισή τους με αριθμητικές εκφράσεις, με αριθμητικούς όρους, ώστε να μπορέσουν να μετασχηματισθούν σε ανταλλακτικές αξίες και με τον τρόπο αυτόν να ενταχθούν στο κύκλωμα των ανταλλαγών.

Και αυτό σημαίνει ότι, εφόσον αυτοί οι βασικοί συντελεστές δεν ορίζονται πλέον με αριθμητικούς/ποσοτικούς όρους, δεν μπορεί να λειτουργήσει η ποσοτικοποίηση και κατά συνέπεια υπάρχει αξεπέραστο πρόβλημα στη νοηματοδότηση και την εφαρμογή των παραγώγων αυτών των βασικών συντελεστών, όπως η υπεραξία και η ανταλλακτική αξία, μεταξύ άλλων. Την ίδια στιγμή, τεράστια προβλήματα συναντά και η εργασιακή απόδοση που βασίζεται στη γνώση, η οποία δεν μπορεί να μετριέται σε ώρες εργασίας (εργατοώρες) και τελικά σε χρηματικό κεφάλαιο. Επειδή αυτή η μορφή του κεφαλαίου [το γνωσιακό κεφάλαιο-cognitive capital (1)] διαφέρει εντελώς από το κεφάλαιο με την έννοια που του δίνει η οικονομία.

Το κεφάλαιο αυτού του είδους δεν μπορεί να καταστεί ατομική ιδιοκτησία με κανέναν τρόπο, δεν είναι προϊόν της υπεραξίας που παράγεται από την εκμετάλλευση της εργασίας και η μοναδική του δυνατότητα ως αξίας είναι να διαδίδεται σαν ένα αγαθό προσβάσιμο από όλους αδιακρίτως. Δεν μπορεί να συσσωρευθεί και να αποθηκευτεί με κανέναν τρόπο.

Ισα ίσα, αυξάνεται με πρόσθετη γνώσην όταν χρησιμοποιείται και γίνεται κοινό κτήμα και ουσιαστικά ταυτίζεται με την έννοια του δημόσιου αγαθού [τα commons (2)]. Με λίγα λόγια, οι ιδιότητες του γνωσιακού κεφαλαίου είναι ριζικά αντίθετες, εντελώς στην αντίπερα όχθη του χρηματικού και χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου.

Τώρα πλέον, στον σημερινό πολυπολικό κόσμο, η κύρια παραγωγική δύναμη είναι η γνώση, η οποία είναι παράγωγο προϊόν της συλλογικής προσπάθειας, του συντονισμού και της συνεργασίας των γνωσιακών κεφαλαίων ενός πλήθους, μιας πολλαπλότητας, μιας συλλογικότητας ανθρώπων.

Για να μπορέσουν να δώσουν μια προσποίηση λύσης στο πρόβλημα της διαρκούς πτωτικής τάσης του ποσοστού κερδοφορίας, οι αυτο-αποκαλούμενοι «ειδήμονες» έδωσαν άμεση προτεραιότητα στο χρηματιστικό κεφάλαιο (δηλαδή το κερδοσκοπικό, αεριτζίδικο, σπεκουλαδόρικο κεφάλαιο) μέσα από τη συνεχή εκτύπωση χρήματος, την παραγωγή πλαστικού χρήματος, των διαφόρων παραγώγων και CD, παράγοντας κατ’ ουσίαν πραγματικές «φούσκες», που σίγουρα θα έσκαγαν σε κάποια χρονική στιγμή, όπως τελικά συνέβη πολλές φορές και θα συνεχίσει να συμβαίνει μέχρι να εξαϋλωθεί εντελώς το σημερινό σύστημα.

(1) Βλέπε https://www.cogcap.com

(2) Βλέπε https://en.wikipedia.org/wiki/Commons

* oμότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών