Στο παιδικό στιχούργημα «Humpty Dumpty», ο ομώνυμος ήρωας συνθλίβεται πέφτοντας από έναν τοίχο και ούτε «όλοι οι άνθρωποι του βασιλιά», ούτε τα άλογά του δεν μπορούν να τον συγκολλήσουν. Αν δεχτούμε την εκδοχή που θέλει τον Αγγλο βασιλιά Ριχάρδο Γ’ να κρύβεται πίσω από τον Χάμπτι, τότε μπορούμε να ισχυριστούμε ότι η πτώση του ανθρωπόμορφου αυγού απηχεί εν πρώτοις την οριστική ήττα και τη φυσική εξόντωση του μεσαιωνικού ηγεμόνα στη μάχη που έκρινε τον Πόλεμο των Ρόδων. Σε ένα δεύτερο επίπεδο, τόσο ο Χάμπτι όσο και ο -κατά Σέξπιρ- καμπούρης Ριχάρδος αποδεικνύονται, παρά τη στήριξη της αυλής τους, ανήμποροι να σταθούν «ευσταλείς» και να παραμείνουν στα ψηλά δώματα της εξουσίας.
Η εισαγωγική αναφορά στον Χάμπτι και τους αυλικούς προσφέρει στο ελληνόφωνο κοινό ένα αναγνωστικό κλειδί για το βραβευμένο με Πούλιτζερ (1947) πολιτικό μυθιστόρημα του Robert Penn Warren Ολοι οι άνθρωποι του βασιλιά (All the King’s Men), που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Πόλις.
To μυθιστόρημα θεματοποιεί τα έργα και τις ημέρες, καθώς και την πτώση, ενός πανίσχυρου κυβερνήτη στον βαθύ Νότο της Αμερικής την περίοδο της Μεγάλης Υφεσης. Ο ιδεαλιστής Γουίλι Σταρκ ξεφυτρώνει μέσα από τις τάξεις της εξαθλιωμένης αγροτιάς της Λουιζιάνας και ξεκινά την καριέρα του στο περιθώριο της πολιτικής σκηνής με μια αντισυστημική ατζέντα. Αρχικά, αποτυγχάνει να μεταδώσει το όραμά του στους αναλφάβητους -ως επί το πλείστον- μελλοντικούς ψηφοφόρους του, καθώς υιοθετεί μια ξύλινη, τεχνοκρατική γλώσσα.
Τα πράγματα αλλάζουν όταν συναντά τον δημοσιογράφο Τζακ Μπέρντεν, ο οποίος του δίνει τις κατευθυντήριες γραμμές της πολιτικής του ιδιολέκτου:
«Κάνε τους να κλάψουν, γαμώτο, κάνε τους να γελάσουν, κάνε τους να πιστέψουν ότι είσαι το αναποφάσιστο, παραστρατημένο φιλαράκι τους ή ότι είσαι ο Μεγαλοδύναμος. Ή κούρντισέ τους. Ακόμα κι εναντίον σου. […] Πες τους ό,τι σου κατέβει. Αλλά, για τ’ όνομα του Θεού, μην προσπαθήσεις να τους βελτιώσεις τον τρόπο που δουλεύει το μυαλό τους».
Μια σειρά ευνοϊκών συγκυριών και η αδυναμία των πολιτικών του αντιπάλων να εκτιμήσουν τον εκρηκτικό συνδυασμό της δημαγωγικής ικανότητας του Γουίλι και της ευρείας απήχησης της κοινωφελούς πολιτικής του οδηγούν με θεαματικό τρόπο τον φιλόδοξο πρωταγωνιστή στον θώκο του κυβερνήτη. Ο Σταρκ δημιουργεί σταδιακά την καμαρίλα του, τοποθετώντας όλους τους ανθρώπους του στη σκακιέρα των ακόρεστων πολιτικών του επιδιώξεων, και χρησιμοποιεί απροκάλυπτα τη δύναμή του για να εκβιάσει, να εκφοβίσει και να εξολοθρεύσει τους πολιτικούς του εχθρούς.
Ο ηθικός κώδικας του Γουίλι συνοψίζεται στο δόγμα «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα». Εντός του χαοτικού και βίαιου μικρόκοσμου του κυβερνήτη-αφεντικού, θεμελιώδεις έννοιες του πολιτικού πολιτισμού, όπως η αξιοπρέπεια, απορρίπτονται ως ασύμβατες με την ανθρώπινη φύση. Χαρακτηριστικό είναι το απόσπασμα στο οποίο ο Γουίλι εξαγγέλλει πως «δεν υπάρχει τίποτα που να αξίζει τον κόπο να κάνει ο άνθρωπος και ταυτόχρονα να διατηρεί και την αξιοπρέπειά του. […] Δεν είναι έτσι η φτιαξιά του ανθρώπου».
Πολύτιμο γρανάζι της μηχανής εξουσίας του νέου κυβερνήτη είναι ο προαναφερθείς Τζακ, ο έτερος πρωταγωνιστής και παράλληλα ο αφηγητής του κειμένου. Αντίθετα από τον Γουίλι, ο Τζακ κατάγεται από τζάκι και έχει μεγαλώσει μέσα σ’ ένα άκρως συντηρητικό περιβάλλον, τα προνόμια του οποίου απειλούνται ευθέως από τις φιλελεύθερες, σοσιαλιστικές πολιτικές που πρεσβεύει ο Γουίλι. Ως δημοσιογράφος, ο Τζακ αρχικά βλέπει στον Γουίλι ένα άφθαρτο πρόσωπο και μια έντιμη πολιτική φωνή και θα τον προβάλει μέσω της αρθρογραφίας του. Ο Γουίλι είναι άνθρωπος της πράξης ενώ ο Τζακ αποτραβιέται στο παρασκήνιο, παρακολουθώντας από απόσταση ασφαλείας τα τεκταινόμενα και εστιάζοντας στις φιλοσοφικές του ιδέες.
Σ’ ένα νευραλγικό σημείο της αφήγησης, ο Γουίλι δίνει την εντολή στον Τζακ να ξεψαχνίσει το παρελθόν του δικαστή Ιρβιν, πρώην μέντορα και οικογενειακού φίλου του Τζακ. Ο Γουίλι είναι πεπεισμένος ότι ο δικαστής κρύβει κάποια ατασθαλία που θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί εναντίον του και διακηρύττει πως «Ο άνθρωπος συλλαμβάνεται μέσα στην αμαρτία, γεννιέται μέσα στη διαφθορά και περνάει από την μπόχα της πάνας στην αποφορά του σαβάνου».
Φτάνοντας στην κορύφωση του μυθιστορήματος, ο ίδιος ο βασιλιάς σωριάζεται με κρότο σαν άλλος Χάμπτι Ντάμπτι, συμπαρασύροντας και το ιδιότυπο πολιτικό του σύμπαν. Οι εύθραυστες ισορροπίες χάνονται, οι ζωές των ηρώων στιγματίζονται οριστικά από την απώλεια και η πολιτική σκακιέρα επαναπροσδιορίζεται υπό το βάρος των συνεπειών της διαφθοράς και των επιμέρους αποφάσεων των χαρακτήρων.
Κλείνοντας, θα ήθελα να αναφερθώ στη μετάφραση της Αθηνάς Δημητριάδου που καταφέρνει να αποδώσει με καθαρότητα και ρυθμό τόσο τα διαλογικά όσο και τα αφηγηματικά χωρία του κειμένου, μεταφέροντας το χρώμα του αμερικανικού Νότου. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα-ορόσημο που η ελληνική του έκδοση συμπίπτει με μια εκλογική αναμέτρηση κομβικής σημασίας για τις ΗΠΑ όπου ο λαϊκιστής πρόεδρος και το σύστημα που τον υπέθαλψε έχασαν τα ηνία της εξουσίας.
