Ενας Οδυσσέας

Τον Οδυσσέα πολλοί αγάπησαν, φιλόσοφοι και συγγραφείς. Τα λέει πολύ ωραία ο Δημήτρης Μαρκής στη «Φιλοσοφία της ξενιτειάς» (Κριτική). Το ελεύθερο πνεύμα που παλεύει ενάντια στα σχέδια των ολύμπιων θεών έθρεψε τη φαντασία τους.

Ο Οδυσσέας του Τζόις, ας πούμε, είναι ένας «κομήτης από άλλο πλανητικό σύστημα» με έναν ηθικό αναρχισμό που τον φέρνει πολύ κοντά στην ουτοπική πολιτεία του Ζήνωνα. Στον Κάφκα γίνεται ο περίφημος «αγνοούμενος» και στον Ροτ εξόριστος «Ιώβ». Πάντα ελλοχεύει η «απώλεια της πατρίδας», η απώλεια της Ιθάκης. Ο Οδυσσέας του Καζαντζάκη πλησιάζει πολύ λίγο αυτόν του Ομήρου και μοιάζει πιο πολύ με τον εξεγερμένο Ζαρατούστρα του Νίτσε. Το ταξίδι του είναι ένα ταξίδι προς το πουθενά.

Ο δικός μας Οδυσσέας βέβαια είναι λίγο πιο ταπεινός από τους «ξένους». Ο δικός μας Οδυσσέας ήταν για πολλά χρόνια ένας «βολικός» μετανάστης. Φτάνει στις χώρες υποδοχής έτοιμος να αποδεχτεί τη μοίρα του. Σήμερα αναζητά κυρίως την ταυτότητά του παρά την ιδεολογική πατρίδα του. Πρέπει καταρχήν να «αποεθνικοποιήσει τα αισθήματά του, όπως λέει και ο Δ. Μαρκής, για να ενταχθεί σε μια κοινότητα όπου τα μέλη της ζουν διασκορπισμένα σε διάφορες γεωγραφικές περιοχές. Πρέπει να γίνει σώμα από το σώμα της παγκόσμιας δυνατής ψυχής που του λέει πως ο καταναλωτισμός είναι το ύψιστο πολιτικό του καθήκον. Το άσμα των Σειρήνων μάς καλεί κι αυτός υπνωτισμένος μπαίνει σε πολυκαταστήματα και online shopping.

Ωστόσο, για να μην είμαστε και άδικοι ούτε «ισοπεδιστές» θα πρέπει να πούμε πως ανάμεσά μας υπάρχει ακόμα ο Οδυσσέας που «αντιστέκεται». Ενας άνθρωπος που δεν το βάζει κάτω, ένας συνηθισμένος άνθρωπος που βρίσκει λύσεις στα προβλήματά του, στην καρδιά του έχει πάντα τον τόπο του και στο τέλος του ταξιδιού της κάθε μέρας τον περιμένει ένας άνθρωπος πιστός. Είμαι σίγουρη πως αν ψάξετε στο περιβάλλον σας θα τον βρείτε. Ε, λοιπόν, αυτός μου φαίνεται πιο αναρχικός από όλους τους παραπάνω.

Ενας Οδυσσέας που δεν απαρνιέται την ανθρώπινη υπόστασή του, που δεν θέλει να γίνει θεός σε μια χώρα που όλοι θέλουν να γίνουν πρωταγωνιστές. Αυτόν τον Οδυσσέα πιθανότατα δεν θα τον κάνει ήρωα του βιβλίου του κανένας συγγραφέας. Αλλά να, εδώ που στέκομαι, όπως κάθε πρωί για να πάρω εφημερίδα, και τον βλέπω να φεύγει για τη δουλειά, μου έρχεται να πάω να του σφίξω το χέρι και θαρρετά να του πω: «Δικό σου είναι το βασίλειο, γιατί δική σου είναι η ζωή».