ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ Στέργιος Σπύρου*
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

Πολλά έχουν ήδη γραφεί, και θα γραφούν περισσότερα, για το ζήτημα του εξοβελισμού των καλλιτεχνικών μαθημάτων από το ωρολόγιο πρόγραμμα των ελληνικών Γενικών Λυκείων από την υπουργό της Παιδείας κ. Κεραμέως και τους επιτελείς της. Ανώτατες σχολές, επιστημονικοί σύλλογοι, κλαδικά επιστημονικά και συνδικαλιστικά σωματεία των εκπαιδευτικών, οι σύλλογοι των φοιτητών αλλά και άνθρωποι του πνεύματος έχουν εκφραστεί δημόσια κοινοποιώντας την αγωνία τους και εξαπολύοντας τα βέλη τους ενάντια στην επιβολή μαύρου πέπλου στην ελληνική πολιτιστική εκπαίδευση.

Στο σύντομο αυτό σημείωμα δεν επιχειρώ να πείσω για την αναγκαιότητα της τέχνης στη μέση εκπαίδευση, γενικά, αλλά να καταδείξω πόσο άρρηκτα δεμένη θα πρέπει να είναι η καλλιτεχνική με τη μαθηματική παιδεία.

Το Ινστιτούτο Ανωτέρων Μελετών στο Πρίνστον ιδρύθηκε το 1930 και έχει χαρακτηριστεί «κήπος της Εδέμ» για τη μαθηματική έρευνα. Εκεί βρέθηκαν ο Αϊνστάιν, ο Γκέντελ, ο Φον Νόιμαν, o Βάιλ και πολλοί άλλοι διάσημοι μαθηματικοί και φυσικοί επιστήμονες. Στο έμβλημα του ινστιτούτου απεικονίζονται δύο γυναικείες μορφές πιασμένες χέρι χέρι μπροστά από ένα δέντρο γεμάτο καρπούς. Η μία μορφή είναι γυμνή και αναπαριστά τη γυμνή αλήθεια, ενώ η άλλη είναι η ομορφιά, όπως αναγράφεται στο περιθώριο του εμβλήματος, και ο καρπός των δύο είναι η γνώση. Η ιδέα ότι μπορεί να υπάρχει σχέση ανάμεσα στη μαθηματική επιστήμη και την αισθητική διαπερνά το σύνολο της ιστορίας του πνεύματος. Μάλιστα, ο διάσημος μαθηματικός Γκ. Χ. Χάρντι, επισημαίνοντας τη σημασία της αισθητικής για τα μαθηματικά, αναφέρει ότι «[τα] μαθηματικά σχεδιάσματα, όπως και εκείνα ενός ζωγράφου ή ποιητή, πρέπει να είναι όμορφα… Η ομορφιά είναι το πρώτο κριτήριο: δεν υπάρχει μόνιμη θέση στον κόσμο για άσχημα μαθηματικά»1.

Το 2010 o Ντάι Φουτζιβάρα, διευθυντής του δημιουργικού τμήματος του οίκου μόδας Ισέι Μιγιάκι, επικοινωνεί με τον αείμνηστο τοπολόγο Μπιλ Θέρστον γράφοντάς του ότι οι εικασίες του αποτελούν πηγή έμπνευσης για τις δικές του δημιουργίες. Και οι δύο ζητούσαν από τους μαθητές τους να ξεφλουδίσουν ένα πορτοκάλι για να κατανοήσουν κάποιες γεωμετρικές σχέσεις. «Τα καλύτερα μαθηματικά», ανέφερε ο Θέρστον στην παρουσίαση της επίδειξης μόδας του οίκου στο Παρίσι, «χρησιμοποιούν το σύνολο του νου, περιλαμβάνουν την ανθρώπινη ευαισθησία και δεν περιορίζονται καθόλου στο μικρό μέρος του εγκεφάλου μας που υπολογίζει και χειρίζεται σύμβολα. Μέσα από την αναζήτηση της ομορφιάς βρίσκουμε την αλήθεια, και εκεί που βρίσκουμε την αλήθεια, ανακαλύπτουμε απίστευτη ομορφιά»2. Σε παρόμοια γραμμή σκέψης κινείται και ο Σεντρίκ Βιλανί, ένας από τους μεγαλύτερους μαθηματικούς της εποχής μας, όταν σε πολύ πρόσφατο βιβλίο του μάς εξηγεί γιατί το ντιζάιν είναι η τέχνη με την οποία μοιάζουν τα μαθηματικά. Και τα δύο εκδηλώνουν «την ίδια δυϊκότητα –ή διαλεκτική– ανάμεσα, αφ’ ενός, στην αρμονία, την αφαίρεση και την αισθητική πρόκληση, αφ’ ετέρου, την υποχρέωση το έργο να εκπληροί κάποιο πρακτικό σκοπό… ένα [μαθηματικό] αποτέλεσμα θα πρέπει να είναι ταυτόχρονα πρωτότυπο, όμορφο και εφαρμόσιμο»3.

Σε ποιο μάθημα, λοιπόν, κυρία υπουργέ, θα μάθει ο έφηβος για την ομορφιά, την αισθητική απόλαυση και τη δημιουργία; Ποιος θα του αναλύσει τα σχεδιάσματα της ζωγραφικής και τα σκαλίσματα του γλύπτη τα οποία υπόκεινται στο ίδιο αισθητικό κριτήριο με τα μαθηματικά σχεδιάσματα; Πώς ο μαθητής θα ανακαλύψει την υψηλή σχεδιαστική αισθητική των ενδυμάτων και των αντικειμένων και τη σχέση της με τα μαθηματικά; Πώς ο υποψήφιος των θετικών επιστημών θα αναπτύξει το σύνολο των νοητικών του δυνατοτήτων ώστε να είναι δημιουργικός στον κλάδο που θα επιλέξει; Πώς, τέλος, το δέντρο της γνώσης θα καρποφορήσει όταν του έχετε αποστερήσει τη γονιμοποιητική ομορφιά; Κυρία υπουργέ, η απόφασή σας να εξοβελίσετε τα καλλιτεχνικά μαθήματα από το Γενικό Λύκειο, αν δεν αναιρεθεί, μοιραία θα σας οδηγήσει να συγγράψετε το δικό σας κεφάλαιο στην ιστορία της ασχήμιας και στην ιστορία της άγνοιας.

1. G. H. Hardy, Η Απολογία ενός Μαθηματικού, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 1940 σ.63
2. http://www.ams.org/publicoutreach/ams-news-releases/thurston-miyake
3. Cedric Villani, Mathematics is the poetry of science, Oxford University Press, σ. 5.

* Φυσικός, δρ Φιλοσοφίας των Επιστημών