Για τις αρρώστιες του πνεύματος

«Ηρθε η μέρα που και οι θεοί αρρώστησαν. Αφού δημιούργησαν έναν κόσμο κατώτερο των προσδοκιών τους, μερικοί απ’ αυτούς αποτραβήχτηκαν κι έπεσαν σε απραξία, άλλοι πάλι αναμείχτηκαν υπερβολικά στις ανθρώπινες ιστορίες διακινδυνεύοντας τελεσίδικα τη θεϊκή τους φύση και άλλοι απόκτησαν τόσους ορισμούς ώστε περισσότερο έγιναν τέρατα παρά θεοί. Οι θεοί αρρώστησαν.

Ακόμα κι ο ουρανός αρρώστησε… Η διόπτρα του Γαλιλαίου ήρθε να δείξει τις ατέλειες της σελήνης που οι σύγχρονοί του δεν ήθελαν να δουν. Σήμερα φτάσαμε να εντοπίζουμε και τις αρρώστιες των γαλαξιών. Μέσα στον κόσμο είναι κρυμμένο ένα σαράκι.

Ακόμα και το φως αρρώστησε. Ο Γκαίτε συνέχιζε να πιστεύει στην τελειότητα του φωτός κι έτσι διαφωνούσε με τον Νεύτωνα, που το θεωρούσε μείγμα εφτά χρωμάτων και συνεπώς μη καθαρό. Κι έπειτα μετρήθηκε η ταχύτητα μετάδοσης του φωτός και ανακαλύψαμε και το εσωτερικό του ρήγμα, μια κι είναι, ταυτόχρονα, σωματίδια και κύμα. Τόσες αρρώστιες σε μια απλή ακτίδα φωτός.

Ακόμα κι ο χρόνος αρρώστησε. Ο απόλυτος, ομοιογενής, ομοιόμορφος χρόνος αποδείχτηκε λιγότερο πανδαμάτωρ από τη στιγμή που έγινε απλός τοπικός χρόνος, χρόνος που συνδέεται με τον χώρο, που με τη σειρά του κατάντησε απλή συνύπαρξη πραγμάτων και μερικές φορές τοπική πραγματικότητα, που περιορίζεται μέσα σε κάποια σύνορα.

Ακόμα κι η ζωή αρρώστησε μετά τις κατά προσέγγισιν απόψεις και τις αβεβαιότητες της σύγχρονης βιολογίας, για την οποία η ζωή είναι ένα τυχαίο πρήξιμο της ύλης, μια περίπτωση που έγινε ανάγκη.

Αρρωστος είναι κι ο λόγος, που κατακερματίστηκε σε εθνικές γλώσσες, ενώ θα έπρεπε να μεταφέρει, όπως λέει και το όνομά του, την ενότητα της λογικής. Αλλά αν οι μεγάλες οντότητες νοσούν κι αν ο πολιτισμός έρχεται να καταδείξει τις αρρώστιες τους ως ιδοσυγκρασιακές, πώς να μη μιλάμε για την αρρώστια της ύπαρξης;»

Αυτά γράφει ο Constantin Noica (1907-1987), Ρουμάνος φιλόσοφος και φίλος των Mircea Eliade, Cioran, Ιονέσκο, οι οποίοι πριν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο κατέφυγαν στη Δύση «πίνοντας το πολύ ανθρώπινο ποτήρι της ματαιοδοξίας». Αποτραβηγμένος στα Καρπάθια, μέσα στην απομόνωσή του, άρχισε να σκέφτεται τις αρρώστιες του πνεύματος, που δεν είναι ούτε σωματικές ούτε ψυχικές».

«Πράγματι -σημειώνει ο Ουμπέρτο Γκαλιμπέρτι στα Τοπία Ψυχής, εκδ. Ιταμος- καμία νεύρωση δεν μπορεί να εξηγήσει την αίσθηση του εξόριστου στη γη, την απόγνωση του Εκκλησιαστή, τη μεταφυσική ανία, την αίσθηση του κενού ή του παραλόγου, την άρνηση των πάντων, τη διαμαρτυρία χωρίς αντικείμενο, όπως ακριβώς και καμία ψύχωση δεν μπορεί να εξηγήσει το πολιτικό και οικονομικό μένος, την αφηρημένη τέχνη, τον φορμαλισμό της κουλτούρας, τη δαιμονικότητα της τεχνικής που κάνει αυτοσκοπό την επικράτηση της ακρίβειας ως καθαυτό αρετής. Αυτές οι αρρώστιες είναι η πνευματική αντανάκλαση των ασθενειών της ύπαρξης στον άνθρωπο».

Να ήταν μόνο ο κορονοϊός… Οφείλουμε να εξορίσουμε το έτος 2020, να βρούμε άλλον χρόνο -τον χρόνο μας· όσοι τέλος πάντων μπορούμε.