Επειδή ο «ιός της εξ’ [έτσι γράφεται στις ανακοινώσεις του υπουργείου] αποστάσεως» τείνει να κυριαρχήσει στις μέρες μας, ας μου επιτραπεί να πω δυο λόγια. Η εμπειρία μου 4 χρόνια στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ), μετά τη δημιουργία σχεδόν 20 νέων Προγραμμάτων Σπουδών, νομίζω ότι μου δίνει το δικαίωμα και τη γνώση.
Προφανώς αυτό που επιχειρείται –ενδεχομένως και δικαιολογημένα εκ μέρους του υπουργείου– δεν συνιστά εξ αποστάσεως εκπαίδευση. Η online συμμετοχή του διδάσκοντα και των μαθητών/φοιτητών σε μια πλατφόρμα, από τις αρκετές που υπάρχουν, η ασύγχρονη προβολή μιας διάλεξης μέσω βίντεο, ακόμα και το ανέβασμα σε ψηφιακή μορφή σελίδων από ένα βιβλίο, η διδασκαλία μέσω κάμερας σε δικτυωμένους βωβούς ή και αόρατους μαθητές/φοιτητές μέσω π.χ. skype, όλα αυτά είναι μέθοδοι τηλεκπαίδευσης (e learning), όχι όμως εξ αποστάσεως εκπαίδευσης.
Οι πρώτες εφαρμογές αυτού του τύπου εκπαίδευσης είχαν σχετική επιτυχία, όταν ο αριθμός των συμμετεχόντων ήταν μικρός και εφόσον αντέδρασαν εύστοχα οι δάσκαλοι και οι μαθητές. Σε άλλες περιπτώσεις «πέφτουν» οι συνδέσεις λόγω υπερφόρτωσης του δικτύου ή ολοκληρώνονται βιαστικά τα «μαθήματα» ελλείψει ικανής τεχνικής υποστήριξης ή και απαραίτητου εξοπλισμού.
Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση απαιτεί ένα σοβαρό διάστημα (τουλάχιστον μηνών) για προετοιμασία κατάλληλου ψηφιακού εκπαιδευτικού υλικού (απαιτείται αγορά του, αλλιώς είναι παράνομη η χρήση του!), ανέβασμα σχετικών με την ύλη εκπαιδευτικών βίντεο (απαιτούνται άδειες χρήσεις επίσης με οικονομικό κόστος!), δομή ύλης ανά μαθησιακή εβδομάδα, αυτοέλεγχος των διδασκομένων μέσω ήδη διαμορφωμένων και προσαρμοσμένων στην ύλη ερωτήσεων, πρότυπα εργασιών που παρέχονται στους διδασκόμενους, ανέβασμα των εργασιών, δυνατότητες συνομιλίας των διδασκομένων μεταξύ τους, διαμόρφωση ομάδων κ.λπ.
Για όλα αυτά απαιτείται συνεργασία δασκάλων και καθηγητών με ικανούς εκπαιδευμένους τεχνικούς και χρήματα, πολλά χρήματα. Με άλλα λόγια, η εξ αποστάσεως εκπαίδευση είναι ένα ολόκληρο και σύνθετο περιβάλλον νέας τεχνολογίας στην εκπαίδευση, που προκύπτει κατόπιν πολλής εργασίας ειδικών για τον σχεδιασμό και την οργάνωση ανάλογα με το πρόγραμμα σπουδών και βεβαίως υψηλών δαπανών. Δεν είναι να είμαστε απλώς μακριά ο ένας από τον άλλον!
Ολα αυτά δεν έχουν γίνει! Θα αναρωτηθεί κάποιος: Και καλά, δεν πρέπει να γίνουν; Απαντώ: Το ΕΑΠ δαπάνησε εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ για να το κάνει σε 19 νέα προγράμματα σπουδών, αγοράζοντας εκπαιδευτικό υλικό ψηφιακής μορφής σε ετήσια βάση! Και βεβαίως απαιτούσε ανάλογα υψηλή δαπάνη και για τον εκσυγχρονισμό και των υπόλοιπων προγραμμάτων σπουδών, που σχεδιάστηκαν στα μεθοδολογικά και εργαλειακά πρότυπα μιας παρελθούσας εποχής. Φανταστείτε, συνεπώς, το κόστος για να γίνει αξιόπιστη μετατροπή των μαθημάτων διά ζώσης όλων των εκπαιδευτικών δομών της χώρας της Πρωτοβάθμιας, Δευτεροβάθμιας και Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, σε μαθήματα εξ αποστάσεως. Μοιάζει σχεδόν αδιανόητο.
Και κάτι ακόμα, επίσης σημαντικό: άλλη μέθοδος η διά ζώσης, άλλη η εξ αποστάσεως στην εκπαίδευση. Τα χαρίσματα της πρώτης ευτυχώς –για να μην τρελαθούμε– δεν έχουν εισέτι αμφισβητηθεί. Η μάθηση είναι συγκλονιστική διαδικασία που επηρεάζει όλο το ακροατήριο, μαζί και τον διδάσκοντα, όχι διεκπεραιωτική ενός τριώρου. Ο ικανός δάσκαλος/καθηγητής, εκείνος που προετοιμάζεται κατάλληλα και γνωρίζει σε βάθος το αντικείμενο της επιστήμης του, πέρα από το ότι ανατροφοδοτεί και ανανεώνει την επιστημονική του γνώση, μπορεί να συμβάλει εξαιρετικά στη μάθηση των παρόντων διδασκομένων.
Η δεύτερη απευθύνεται σε ειδικές κατηγορίες ανθρώπων που επιθυμούν να σπουδάσουν (εργαζόμενους κυρίως, κατοίκους απομακρυσμένων περιοχών που για διάφορους λόγους δεν μπορούν να έχουν πρόσβαση στην έδρα όπου βρίσκονται οι συμβατικές εκπαιδευτικές δομές). Δεν είναι ήσσονος αξίας, είναι προϊόν άλλης μεθόδου.
Οι δύο μέθοδοι δεν είναι ανταγωνιστικές, δεν μπορεί να είναι ανταγωνιστικές. Η επαρκώς χρηματοδοτημένη διά ζώσης εκπαίδευση θα παραμένει εσαεί το ζητούμενο σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που ενδιαφέρεται για τη σε βάθος ανάπτυξη της έρευνας και της επιστήμης. Η εξ αποστάσεως, έτσι όπως την περιγράψαμε παραπάνω, θα μας είναι απαραίτητη προκειμένου να συνεισφέρει στη συστηματική και ισότιμη εκπαίδευση αποκλεισμένων πολιτών, ώστε να εξαλείφονται κοινωνικές ανισότητες.
Κατά συνέπεια, ας στηρίξουμε αυτό που ονομάστηκε από το υπουργείο ως «εξ’ αποστάσεως εκπαίδευση», προκειμένου να υπάρξει μια συνέχεια, έχοντας συνείδηση ότι έτσι αντιμετωπίζεται η βίαιη (λόγω πανδημίας) διακοπή της εκπαιδευτικής διαδικασίας που ξεκίνησε τον περασμένο Σεπτέμβριο. Επειδή, πάνω απ’ όλα, η άρνηση και οι μεμψιμοιρίες έχουν θύματα, τους μαθητές και φοιτητές. Αυτό δεν το δικαιούνται οι εκπαιδευτικοί καμίας βαθμίδας! Και κατόπιν, όταν όλα θα είναι παρελθόν, αυτή την «εξ’ αποστάσεως» του υπουργείου θα τη βάλουμε στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας!
* καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης, τ. προέδρου της Δ.Ε. του ΕΑΠ
