Η σκληρή πολιτική δημοσιονομικής λιτότητας στην Ισπανία προκάλεσε την αμφισβήτηση του δικομματικού πολιτικού συστήματος και τους δύο βασικούς του πυλώνες, το Σοσιαλιστικό και το Λαϊκό Κόμμα. Η σκληρή λιτότητα υιοθετήθηκε από τον Σοσιαλιστή πρωθυπουργό Θαπατέρο μετά την άνοιξη του 2010 και υλοποιήθηκε κατά κύριο λόγο μετά τις πρόωρες εκλογές στα τέλη του 2011 από την υπό τον Ραχόι κυβέρνηση του Λαϊκού Κόμματος. Ετσι, πυροδοτήθηκε μια αμφισβήτηση που στις εκλογικές αναμετρήσεις του Δεκεμβρίου του 2015 και του Ιουνίου του 2016 είχε δημιουργήσει προσδοκίες ανάδειξης των Podemos και των Ciudadanos σε βασικούς πυλώνες ενός νέου δικομματισμού.
Στις προχθεσινές εκλογές διαπιστώθηκε η αντοχή –έστω και αποδυναμωμένων– των Σοσιαλιστών και η ανάκαμψη του Λαϊκού Κόμματος, και ταυτόχρονα η καθοδική δυναμική των Podemos και η εκλογική καταβαράθρωση των Ciudadanos.
Ο νέος παράγοντας αβεβαιότητας είναι η ανάδειξη της Ακροδεξιάς Vox σε τρίτη πολιτική δύναμη, μια εξέλιξη που θέτει το ερώτημα αν αποτελεί δύναμη με εμβέλεια ικανή να αξιοποιήσει την κόπωση των πολιτών από τέσσερα χρόνια κυβερνήσεων μειοψηφίας.
Η κρίση του δικομματικού συστήματος που έδωσε στη χώρα συνεχή κυβερνητική σταθερότητα από τη μεταπολίτευση του 1977 μέχρι και τις εκλογές του 2015 ήταν από ό,τι φαίνεται το πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση μιας συνολικής αποδόμησης-αποσταθεροποίησης της μεταφρανκικής Ισπανίας. Στις σταθερές της Ισπανίας μετά το 1977 ήταν, με εξαίρεση την ΕΤΑ στη Χώρα των Βάσκων, η διευθέτηση της πρόκλησης των τοπικών αποσχιστικών εθνικισμών με διευρυμένη αυτονομία, χωρίς να αμφισβητείται η κρατική κυριαρχία και ακεραιότητα.
Η σκληρή πολιτική λιτότητας μετά το 2011 δημιούργησε στην Καταλονία έναν αποσχιστικό εθνικισμό που βλέπει την ανεξαρτησία ως διέξοδο απόδρασης από τη συμπίεση της περιοριστικής δημοσιονομικής πολιτικής. Δυναμική παρουσία της Ακροδεξιάς στη Βουλή και ταυτόχρονα νέος φαύλος κύκλος διαμαρτυριών και σκληρής καταστολής στους δρόμους της Βαρκελώνης, είναι εικόνες που διαμηνύουν το τέλος της μεταπολίτευσης στην Ισπανία. Το μετεκλογικό σκηνικό στην Ισπανία αποκλείει τον σχηματισμό κυβέρνησης με ορίζοντα τετραετίας. Η όποια κυβερνητική λύση θα διαμορφωθεί με πρωθυπουργό τον Σάντσεθ θα έχει υποθηκευμένη τη σταθερότητά της.
