«Είναι πολύ αργά…» είχε πει ο Τάκις στους Financial Times, στις αρχές Ιουλίου, όταν τον ρώτησαν πώς αισθάνεται για την αναδρομική έκθεση που τρέχει τώρα στην Tate Μodern, με πρωτοποριακά κινητικά και μαγνητικά γλυπτά, που ενθουσιάζουν τους κριτικούς, εντυπωσιάζουν τους επισκέπτες και ιδιαίτερα τους νέους σπουδαστές, οι οποίοι ανακαλύπτουν και μελετούν με ευλάβεια το έργο του.
Ο Τάκις, που επιβλήθηκε με την περίφημη «Τέταρτη Διάσταση», «μια αόρατη δύναμη που δημιουργείται από τα μαγνητικά πεδία που μας περιβάλλουν και διαχέονται στον χώρο», έφυγε χθες το πρωί από τη ζωή σε ηλικία 93 ετών. Ομως αυτή η μεγάλη έκθεση, την οποία θα δούμε τον Μάιο του 2020 στην Αθήνα (Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης), αποτελεί ύστατο φόρο τιμής στον ριζοσπαστικό, εφευρετικό, πολυσχιδή καλλιτέχνη με το πολυσήμαντο έργο, που τον ανάγει στους κορυφαίους του 20ού αιώνα.
Πέθανε σε ηλικία 93 ετών ο διεθνής γλύπτης Τάκις
Αυτοδίδακτος, με αστείρευτο πάθος και φαντασία, ο Παναγιώτης Βασιλάκης, γνωστός παγκοσμίως ως Tάκις, γεννήθηκε το 1925 στην Αθήνα. Ξεκινά την καλλιτεχνική του πορεία σε ηλικία περίπου 20 ετών, σε ένα υπόγειο εργαστήρι και δημιουργεί το πρώτο του ατελιέ με τους παιδικούς του φίλους, καλλιτέχνες Μίνω Αργυράκη και Ραϋμόνδο στην περιοχή της Ανάκασας. Τα πρώτα έργα του είναι προτομές από γύψο και γλυπτά από σφυρήλατο σίδηρο εμπνευσμένα από τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό αλλά και από τον Πικάσο και τον Τζακομέτι.
Νέοι δρόμοι ανοίγονται όταν στα τέλη του 1953 αναχωρεί για το Παρίσι, όπου εντάσσεται στο ατελιέ του Μπρανκούζι. Eντυπωσιασμένος από τα ραντάρ και τις κεραίες στον σιδηροδρομικό σταθμό στο Καλέ δημιουργεί τα πρώτα του «Σινιάλα», τα οποία, ενώ στην αρχή είναι άκαμπτα και έχουν φωτεινά σήματα, σταδιακά αλλάζουν μορφή.
Στην κορυφή τους τοποθετούνται πυροτεχνήματα, κοσμούνται με τα λεγόμενα «objets trouvés», λικνίζονται στην πνοή του ανέμου, ενώ όταν κρούουν παράγουν ήχους δίνοντας την αίσθηση της δόνησης των χορδών και της μελωδίας της άρπας.
Ο Τάκις πειραματίζεται με όλα τα στοιχεία του περιβάλλοντος και της φύσης, τα οποία αδυνατούμε να εντοπίσουμε με γυμνό μάτι. Εξερευνά τις μαγνητικές δυνάμεις και την ενέργεια των μαγνητικών πεδίων, τον ηλεκτρισμό, τον ήχο και το φως. Δημιουργεί τηλεγλυπτά, τηλεπίνακες, τηλεφώτα, ενώ πραγματοποιεί την περφόρμανς «Το Αδύνατον – Ο Ανθρωπος στο Διάστημα» σε συνεργασία με τον φίλο του Νοτιοαφρικανό ποιητή Sinclair Beiles, τον οποίο «εκτοξεύει στον αέρα», στιγμιαία.
Το 1968 μετακομίζει στη Μασαχουσέτη, με υποτροφία ως ερευνητής από το πανεπιστήμιο του ΜΙΤ. Εκεί δημιουργεί μια σειρά από ηλεκτρομαγνητικά και υδρομαγνητικά γλυπτά. Ριζοσπαστικός και ανατρεπτικός, συνιδρύει την Ενωση Art Workers’ Coalition με σκοπό την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των καλλιτεχνών ενάντια στην εκμετάλλευσή τους από τους γκαλερίστες, τους εικαστικούς επιμελητές και τα μουσεία. Χαρακτηριστική ήταν η εφόρμησή του στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης με σκοπό να αποσύρει ένα έργο του πριν προλάβει η ασφάλεια του μουσείου να αντιδράσει. Η συμβολική του αυτή κίνηση γίνεται πρωτοσέλιδο στους New York Times.
Με εκθέσεις σε μεγάλα μουσεία της Ευρώπης και των ΗΠΑ (Κέντρο Πομπιντού, MOMA, Guggenheim) με συμμετοχές στην Μπιενάλε Βενετίας, στην Documenta του Κάσελ, ο Τάκις εφαρμόζει τις καινοτόμες ιδέες του και στη δημιουργία σκηνικών, στη μουσική επιμέλεια θεατρικών παραστάσεων, σε περφόρμανς, όταν συνεργάζεται με τον Κώστα Γαβρά («Ειδικό δικαστήριο», 1975) με τον Μιχάλη Κακογιάννη («Ηλέκτρα», Επίδαυρος, 1983) ή με τον σπουδαίο της βίντεο αρτ, Ναμ Τζουν Πάικ (1979).
Στην Ελλάδα επέστρεψε το 1986 και ίδρυσε το Κέντρο Ερευνών για την Τέχνη και τις Επιστήμες (KETE) στο Γεροβουνό Αττικής, που ήταν το ορμητήριό του μέχρι το τέλος. Οπως επισημαίνει το ίδρυμά του: «Χάρη στην πολυδιάστατη δημιουργική ιδιοφυΐα του, τη γενναιοδωρία του και την εξαιρετική του διαίσθηση, ο Τάκις ήταν μπροστά από την εποχή του, γεγονός που συνέβαλε στη διεθνή του επιτυχία. (…). Ο μεγαλύτερος φόρος τιμής που μπορούμε να αποτίσουμε σήμερα είναι να συνεχίσουμε να ακολουθούμε το οραματιστικό του μονοπάτι, όπου -παραθέτοντας τα λόγια του Τάκι- “όλα είναι μυαλό και κίνηση”, έτσι ώστε να διαιωνιστεί η μοναδική του κληρονομιά»….
Σίγουρα, από το δάσος με τα Φωτεινά Σινιάλα του στη La Défense του Παρισιού ώς τα υποβλητικά γλυπτά του πάνω στο Γεροβουνό, ο Τάκις θα στέλνει αέναα τα σινιάλα του και θα μας χαιρετά από την Τέταρτη Διάσταση…
