Τελειοθήρες «Διοτίμα» με Μπάρτοκ

Ενα από τα καλύτερα και διεθνώς πιο περιζήτητα κουαρτέτα εγχόρδων στον 21ο αιώνα, οι πολυεθνικής σύνθεσης «Διοτίμα», μετακλήθηκαν στα τέλη Μαρτίου για –δυστυχώς!– μία και μοναδική εμφάνιση στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση (28/3/2019). Οι τέσσερις μουσικοί παρουσίασαν ένα πρόγραμμα που περιλάμβανε τα δύο πρώτα κουαρτέτα του Μπέλα Μπάρτοκ και μία σύνθεση του Αλέξανδρου Μαρκέα, συνθέτη που εδώ και δύο δεκαετίες ζει, διδάσκει και δημιουργεί στη Γαλλία.

Οι τελειοθηρικά λεπτοδουλεμένες, εκφραστικά ψαγμένες σε βάθος ερμηνείες τους εξέπληξαν και καθήλωσαν. Τις αναγνώσεις της μουσικής του μεγάλου Ούγγρου συνθέτη έχουν εξελίξει εκφραστικά οι «Διοτίμα» με ένα άλμα πολύ πέρα απ’ οτιδήποτε παρόμοιο έχουμε ακούσει ώς τώρα. Συνεπώς, το παίξιμό τους αποτείνεται σε ακροατές που είναι καλά εξοικειωμένοι με τη γλώσσα του Μπάρτοκ και τα συγκεκριμένα έργα.

Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση (28/3/2019)

Οι εκτελέσεις ήσαν γενικά πάρα πολύ γρήγορες, δημιουργώντας μιαν εμπειρία πολύ σφιχτής, βίαιης, ακραία τεταμένης μουσικής ροής που δεν άφηνε κενό ανάσας στην πρόσληψη! Ταυτόχρονα, η εκπληκτικά λεπτοδουλεμένη διάπλαση της φραστικής δημιουργούσε μια συναρπαστική αίσθηση πως, τεχνικά και μουσικά, όλα είχαν σε βάθος επιλυθεί. Προσεκτικά ζυγιασμένες εκφραστικές φορτίσεις και λεπτή μικροπαραγραφοποίηση του μουσικού ειρμού, αθλητικά μυώδης φραστική και υποδόρια μελωδικότητα αρθρωμένη με σαφήνεια που υπογράμμιζε συναρπαστικά τις αντιθέσεις προς την κυρίαρχα γωνιώδη, αμελωδική μουσική δραματουργία ανέδειξαν μαγευτικά αλλά πειστικά τη γλωσσική διάσταση της ερμητικής, διάφωνης, λυρικής γραφής του Μπάρτοκ!

Το σύντομο βιογραφικό του πολυβραβευμένου Μαρκέα στη Wikipedia περιγράφει με σαφήνεια το στίγμα του ως σύγχρονου μουσικού δημιουργού. Παραφράζοντας με χιούμορ τον τίτλο της γνωστής μπετοβενικής μουσικής, στα «Νέα ερείπια των Αθηνών» ο 54χρονος διερευνά τον ήχο των «νέων ερειπίων» της πόλης, τις μνήμες που φέρουν αυτά και πώς συνυπάρχουν με όσα μας περιστοιχίζουν εδώ και αιώνες.

Αυτό που ακούσαμε ήταν ένα αφαιρετικό θέατρο ήχων, δομημένο με πρωτεϊκή, στεγνά μαθηματική οργάνωση, συνειδητά αποκαθαρμένο από κάθε ίχνος/ανάμνηση μελωδίας, αρμονίας, ρυθμού. Οι «Διοτίμα» εκτέλεσαν το έργο με ακραία τεταμένη προσήλωση προκαλώντας την ενθουσιώδη ανταπόκριση ενός ακροατηρίου στο οποίο ξεχώριζαν πολλά μέλη της εγχώριας κοινότητας συνθετών και μουσικών.

Νάσος και Παληός στο Μέγαρο

Μέρος του τετραμερούς «Κύκλου Ραχμάνινοφ» ήταν το δίδυμο ρεσιτάλ που έδωσαν πρόσφατα δύο εκλεκτοί, δραστήριοι, ακμαίοι Ελληνες πιανίστες στο Μέγαρο Μουσικής (1/4/2019). Είναι αρκετά χρόνια –τουλάχιστον έξι– που ο Στέφανος Νάσος και ο Απόστολος Παληός εμφανίζονται ως πιανιστικό ντούο, ερμηνεύοντας με επιτυχία έργα του 20ού αιώνα και όχι μόνον· παράλληλα ο καθένας ακολουθεί τη δική του μουσική σταδιοδρομία.

Το πρόγραμμα στην αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος» περιλάμβανε έργα Ραχμάνινοφ και Σοστακόβιτς, επιλογή που έφερε σε ερεθιστική αντιπαράθεση δύο μείζονες, παράλληλες αλλ’ αποκλίνουσες όψεις της ρωσικής μουσικής: την προέκταση του ύστερου ρομαντισμού στον μακρύ 20ό αιώνα και τον μοντερνισμό διατυπωμένο κατά τις επιταγές του σοσιαλιστικού ρεαλισμού.

Στο πρώτο μέρος ακούστηκαν η πρώιμη «Ρωσική ραψωδία» (1891) και η «Πρώτη σουίτα / Fantaisies-Tableaux» (1893) του Ραχμάνινοφ. Στο δεύτερο μέρος, έχοντας αλλάξει θέσεις, οι δύο πιανίστες έπαιξαν το πνευματώδες «Κοντσερτίνο για δύο πιάνα» (1953), που συνέθεσε ο Σοστακόβιτς για τον τότε 15 γιο του Μαξίμ, και τη «Δεύτερη σουίτα» (1901) του Ραχμάνινοφ.

Ευγενικά λυρικές, διεξοδικά επεξεργασμένες, τεχνικά άρτιες αλλά δίχως ακραίους μανιερισμούς στην έκφραση και επιδειξιομανείς δεξιοτεχνικούς υπερθεματισμούς, οι εκτελέσεις στήριξαν πολύ καλά την πληθωρική, διαποτισμένη με «σλάβικο» συναίσθημα, ρομαντική μουσική γραφή του Ραχμάνινοφ. Οι άρτιες αναγνώσεις διέθεταν σωστά διαβαθμισμένες δυναμικές που επέτρεψαν να ξεχωρίσουν με φυσικότητα οι οξείες κορυφώσεις, ισορροπημένα προβεβλημένο ρυθμικό παλμό, πλαστικότητα φραστικής. Στον Σοστακόβιτς κυριάρχησαν η νεανική αθλητική ενέργεια, η ελαφράδα, το ρυθμικό σφρίγος και η ευφρόσυνη διάθεση.

Ανταποκρινόμενοι στο ενθουσιώδες χειροκρότημα του ακροατηρίου οι δύο πιανίστες πρόσφεραν εκτός προγράμματος ένα απόσπασμα από την «Ιεροτελεστία της άνοιξης», στην εκδοχή για δύο πιάνα που παίζουν αυτό το διάστημα συνοδεύοντας το μπαλέτο της ΕΛΣ στο αφιέρωμα στον Στραβίνσκι. Θα προσθέσω εδώ ότι στα παράπλευρα «συν» του συγκεκριμένου αφιερώματος προσμετράται η θαυμάσια ζωντανή μουσική εκτέλεση των «Γάμων»!