Ο Δράκων και οι νόμοι του

H διάκριση σε φόνο εκ προμελέτης και φόνο εξ αμελείας θεσμοθετήθηκε για πρώτη φορά τον έβδομο π.Χ. αιώνα, από τον περίφημο Δράκοντα [περίπου 680-600]. Αρμόδιο για τον εκ προμελέτης φόνο πολιτών όρισε το συμβούλιο του Αρείου Πάγου και για τις άλλες περιπτώσεις τους Εφέτες, ως εξής: στο επί Παλλαδίω δικαστήριο για φόνο εξ αμελείας, απόπειρα φόνου και φόνο μέτοικου ή δούλου· στο επί Δελφινίω δικαστήριο για μη κολάσιμο φόνο, όπως ο εν αμύνη και το θανατηφόρο ατύχημα και στο εν Φρεαττοί για φόνο που διαπράχθηκε από εξόριστο έξω από την επικράτεια. Εχει σημασία ότι ο Αθηναίος Δράκων όρισε επίσης το εν Πρυτανείω αρχαϊκό δικαστήριο αρμόδιο για τις περιπτώσεις που ζώα ή αντικείμενα προκάλεσαν τον θάνατο ανθρώπου.

Βλέπουμε ότι και στην αρχαϊκή ακόμη εποχή, τότε που βασίλευαν τα γένη υπήρχε φροντίδα για τις εξαιρετικές περιπτώσεις απονομής της δικαιοσύνης και δεν επιτρεπόταν στα γένη αυτά να παίρνουν εκδίκηση για φόνο. Περιορίστηκε έτσι η δύναμή τους [των γενών] και κατά συνέπεια υποχώρησαν οι αυθαιρεσίες των ευγενών καθώς και η ανασφάλεια των πολιτών που ανήκαν στις αδύναμες τάξεις.

Εχει ενδιαφέρον ακόμη ότι ο με έκτακτες εξουσίες εκλεγείς θεσμοθέτης περιόρισε τη νομική έννοια της συγγένειας ώς τους εξαδέλφους δεύτερου βαθμού. Ριζοτομικός ο Δράκων και απορίας άξιον είναι πώς έμεινε παροιμιώδης ο όρος «δρακόντεια μέτρα» λόγω μιας κάποιας τάχα σκληρότητας· ίσως δυσφόρησαν οι ευγενείς που έχασαν το δικαίωμα να διαφεντεύουν κατά το δοκούν τις υποθέσεις τους [τις βρόμικες εννοείται] και να έχουν απόλυτη εξουσία στα ανθρώπινα σώματα [στην ίδια τη ζωή των φτωχών]. «Κρινόμενα καθ εαυτά -σχολιάζει ο Ευάγγελος Ν. Ρούσσος, Προσωκρατικοί, τόμος α’, εκδόσεις Στιγμή- δεν μπορεί να θεωρηθούν ως ιδιαίτερα σκληρά».

Αν και μερικοί έχουν αμφισβητήσει την ιστορικότητα του προσώπου του Δράκοντα, ωστόσο εγκαίρως έγκυροι αναλυτές έχουν σημειώσει ότι η αναγνώριση εκ μέρους του πολιτικών δικαιωμάτων στους οπλίτες ή ζευγίτες πρέπει να θεωρείται παραπάνω από προϋπόθεση για τις μεταρρυθμίσεις που επέφερε αργότερα ο Σόλων.

Ο τελευταίος βρήκε έτοιμους πολλούς σημαντικούς νόμους ιδιαίτερα αυτούς που αφορούν την ανθρωποκτονία και απλώς επεξέτεινε την ισχύ τους. Ο μεγάλος ιστορικός Hammond επισημαίνει ότι και μόνο η δημοσίευση του νόμου αυτού για την εποχή που έγινε «ήταν μια πολιτική μεταρρύθμιση μεγάλης σημασίας».

Τα ζητήματα της δικαιοσύνης «καίνε» την ανθρωπότητα από τις απαρχές της και φαίνεται πόσο μεγάλη σημασία είχαν στη συγκρότηση κοινωνιών· πόσο η δικαιοσύνη μπορεί να αντισταθεί στις αυθαιρεσίες των εξουσιών και πόσο οι αδύναμοι κοινωνικά προσβλέπουν στην εξ αυτής προστασία. Η δικαιοσύνη είναι από τους θεσμούς που προάγουν το πνεύμα της ισότητας και κατά συνέπεια της πνευματικής ελευθερίας. Η επιστήμη δεν γεννήθηκε από ασιατικά ιερατεία αλλά από ελληνικούς θεσμούς, εκεί που ο κάθε πολίτης είχε πρόσβαση στη γνώση.

Απαιτείται σύνεση, μεγαλοθυμία και πνευματική διαύγεια από όσους «διακονούν» τη δικαιοσύνη.