Τελικά υπάρχουν πάρα πολλά πράγματα για τον Νίκο Καββαδία που δεν γνωρίζουμε ακόμα… Κάποια από αυτά πάντως βλέπουν για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας στο βιβλίο-μελέτη-έρευνα του Μιχάλη Γελασάκη, «Ο Αρμενιστής Ποιητής» (εκδόσεις Αγρα). Σ’ έναν τόμο 460 σελίδων περιέχονται νέα σημαντικά στοιχεία για τον Νίκο Καββαδία, 44 χρόνια μετά τον θάνατό του.
Ανέκδοτα και αθησαύριστα ποιήματα και κείμενα του ποιητή, άγνωστες συνεντεύξεις του, ο ανέκδοτος ναυτικός του φάκελος, όλα τα καράβια που ταξίδεψε, η ναυτική του πορεία, ανέκδοτη αλληλογραφία, σπάνιες μαρτυρίες και δεκάδες αδημοσίευτες φωτογραφίες κ.ά. Ο δημοσιογράφος Μιχάλης Γελασάκης έκανε εξαιρετική δουλειά που κράτησε αρκετά χρόνια. «Στο βιβλίο υπάρχουν πράγματα τα οποία δημοσιεύτηκαν κάποτε, αλλά δεν είναι γνωστά», μας λέει. «Υπάρχουν και τελείως ανέκδοτα. Ας πούμε, είναι η πρώτη φορά που δημοσιεύονται ανέκδοτα –και όχι αθησαύριστα– ποιήματά του. Ανέκδοτα είναι και δεκάδες γράμματα προς και από μεγάλους λογοτέχνες της εποχής (Σικελιανός, Λαπαθιώτης, Τσίρκας, Καστανάκης, Καραγάτσης, Καρθαίος κ.ά.). Ανέκδοτος επίσης ήταν και ο ναυτικός του φάκελος που δημοσιεύεται ολόκληρος μαζί με όλα τα καράβια στα οποία εργάστηκε».
Μπορούμε να μάθουμε 100% τον Καββαδία; Ή, πάντοτε, θα υπάρχουν ακόμα ανεξερεύνητες πτυχές του έργου του; «Δεν νομίζω ότι είναι τόσο απλό να πούμε ότι μαθαίνουμε έναν σπουδαίο λογοτέχνη 100%. Σίγουρα το βιβλίοπροσθέτει πολλά πράγματα στην κατανόηση του Καββαδία και στην ανάγνωση του έργου του και λειτουργεί ως βιβλίο αναφοράς.
Λανθασμένα, πολλοί είχαν την αίσθηση ότι η έρευνα γύρω από αυτόν είχε εξαντληθεί. Με το βιβλίο φάνηκε ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει και νομίζω πως ανοίγουν νέοι δρόμοι για περαιτέρω μελέτη και αναζήτηση. Μπορώ να πω με βεβαιότητα ότι υπάρχουν ακόμα πράγματα να ψάξει και να βρει κανείς για τον Καββαδία. Το μέγεθός του είναι σαφώς μεγαλύτερο από αυτό που πολλοί έχουν την αίσθηση ότι είναι».
Στις σελίδες του διαβάζουμε επίσης ένα εκτενές κείμενο για την πολυσυζητημένη σχέση του με τον Γιώργο Σεφέρη, μαθαίνουμε για την αντιπαράθεση μεταξύ Μ. Καραγάτση και Κώστα Ουράνη για τον ίδιο τον Καββαδία, αλλά και πολλές επιπλέον, άγνωστες, πληροφορίες. Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες δυσκολίες που αντιμετώπισε κατά τη συγγραφή του; «Οι μεγαλύτερες δυσκολίες προέκυπταν από την αντίληψη της ιστορικής ευθύνης απέναντι στον ποιητή και την ιστορία του», εξηγεί ο Μιχάλης. «Κάποιες φορές ήξερα πού έψαχνα, άλλες πάλι πήγαινα κάπως στα τυφλά. Ηταν δύσκολο να αποφασίσεις τι θα μπει και τι θα μείνει έξω. Δύσκολο επίσης ήταν για ‘μένα, που δεν είμαι φιλόλογος, ούτε συμβατικός ερευνητής, να είναι τα πάντα τεκμηριωμένα με λεπτομέρεια γιατί ξέρω ότι υπάρχουν πολλοί που είναι έτοιμοι να αμφισβητήσουν διάφορα».
• Τι τύπος ήταν ο Καββαδίας;
Δεν είναι εύκολο για μία μεγάλη προσωπικότητα να πεις με ευκολία ότι ήταν αυτό ή εκείνο. Συνήθως οι σπουδαίοι άνθρωποι είναι πολλά πράγματα ταυτόχρονα και αρκετές φορές βλέπουμε ένα χαρακτηριστικό τους να αναιρεί κάποιο άλλο. Ο Νίκος Καββαδίας ήταν ένας εξερευνητής της ανθρώπινης ψυχής. Ευγενικός και φιλικός. Παρότι περνούσε πολλές ώρες μοναχικά, ξέμπαρκος φαίνεται να ήταν η «ψυχή» της παρέας.
Του άρεσε να μαθαίνει, να διαβάζει, να ψάχνει. Του άρεσε να λέει ιστορίες από τα λιμάνια, να πηγαίνει στα μουσεία, να αστειεύεται. Δούλευε πολύ τους στίχους του πριν τους δημοσιεύσει, ήταν γενναιόδωρος ακόμα και με ανθρώπους που είχαν μιλήσει αρνητικά για εκείνον. Από μικρός ήταν κοντά στην Τέχνη. Στα βιβλία, τις παραστάσεις, τη μουσική, φυσικά τη ζωγραφική. Δεν μπορούσε και δεν ήθελε να κάνει κακό σε κανέναν ακόμα και όταν είχε τη δύναμη να το κάνει.
• Και τι σου έμεινε ως συμπέρασμα;
Η επαφή με τον ανθρωπογεωγραφικό κόσμο του Νίκου Καββαδία μάς κάνει καλύτερους ανθρώπους. Εχει τόσους τόπους, αλλά δεν έχει τόπο, έχει τόσα πρόσωπα αλλά δεν έχει πρόσωπο, έχει τόσους χρόνους, αλλά δεν έχει χρόνο.
