Ο Ελληνας πολεοδόμος που αναγέννησε τα Σκόπια

Μια άγνωστη παρέμβαση, με κοινωνικό πρόσημο αλλά και πολιτική επικαιρότητα, προσθέτει άλλη μια ψηφίδα στην πολύτιμη παρακαταθήκη του διεθνούς διαμετρήματος πολεοδόμου Κωνσταντίνου Δοξιάδη (1913-1975).

Σημείο αναφοράς είναι τα πολυσυζητημένα στις ημέρες μας, αλλά για διαφορετικούς λόγους, Σκόπια. Τα ξημερώματα της 26ης Ιουλίου 1963 χτυπήθηκαν από ισχυρό σεισμό (6,1 Ρίχτερ), που ισοπέδωσε το 80% της πόλης, αφήνοντας πάνω από 1.000 νεκρούς και τουλάχιστον 200.000 άστεγους.

Ο πιο εξωστρεφής, ώς και σήμερα, Ελληνας πολεοδόμος πήγε με την ομάδα του στην περιοχή, κατέγραψε και ποσοστικοποίησε τις ζημιές, αντλώντας πολύτιμο υλικό για να αναδείξει μέσα από τα ερείπια μια νέα οικιστική ενότητα που θα είχε σημείο αναφοράς τον άνθρωπο. Ηταν το αναμενόμενο βήμα, αφού ήδη από το 1947 ο Δοξιάδης εκπροσώπησε την Ελλάδα στις διεθνείς διασκέψεις που είχαν οργανωθεί σε ΗΠΑ, Γαλλία και Βρετανία για την ανασυγκρότηση των πόλεων που είχαν βγει βαριά «τραυματισμένες» από τον πόλεμο. Το περίφημο Γραφείο του είχε επίσης σχεδιάσει από την αρχή το Ισλαμαμπάντ, την τότε νέα πρωτεύουσα του Πακιστάν.

Στην αρχή ο Δοξιάδης βρέθηκε στα Σκόπια ως σύμβουλος του ΟΗΕ και στη συνέχεια ως υπεύθυνος του master plan. Με ορίζοντα τις ανάγκες της πόλης του 1970, η μελέτη περιλάμβανε δημόσιους χώρους, κοινωνικές υποδομές, δίκτυο συγκοινωνιών και προέβλεπε δόμηση 15 τετραγωνικών ανά πολίτη. Ο ίδιος ο Δοξιάδης ήταν παρών στους σχεδιασμούς, έχοντας στο πλευρό σπουδαία ομάδα ειδικών, ανάμεσά τους οι Περικλής Παπαματθαίου, Αλέξανδρος Κολάρος, Παύλος Νινιός, Χριστόφορος Ανδρίτσος, Διονύσης Αλιφέρης και Γιάννης Φραντζεσκάκης.

Οι σχεδιασμοί, που χρηματοδοτήθηκαν από τον ΟΗΕ, ολοκληρώθηκαν σε μικρό χρονικό διάστημα και στις 22 Μαρτίου 1965 η εφημερίδα «Nova Makedonija» κυκλοφόρησε με τίτλο «Τα Σκόπια θα γίνουν η πιο όμορφη πόλη στον κόσμο». Ενα χρόνο αργότερα άρχισε η υλοποίηση των σχεδίων από τον σπουδαίο Ιάπωνα αρχιτέκτονα Κένζο Τάνγκε, που υπογράφει εμβληματικά κτίρια της αναγεννημένης πόλης και ευτυχώς το όνομά του δεν χάθηκε όπως συνέβη με τον Κωνσταντίνο Δοξιάδη. Η άγνωστη ελληνική παρέμβαση έγινε γνωστή μέσω… Ιαπωνίας, λίγο μετά την πολυσέλιδη έκδοση του 2006 για τη ζωή και έργο του Ελληνα πολεοδόμου Δοξιάδη.

Αποτυπώνει με συνέπεια τις βασικές επιλογές του, αφού από τη δεκαετία του 1960 είχε προβλέψει τα αδιέξοδα των μητροπολιτικών κέντρων και είχε προφητικά σπεύσει να ζητήσει «συγγνώμη» για τα πολεοδομικά «εγκλήματα». Εξακολουθεί να παραμένει αιρετική και πρωτοποριακή η ομιλία του στο ιστορικό Ε’ Συνέδριο του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων (1965).

Πενήντα πέντε χρόνια μετά, οι μελέτες παραμένουν δείγμα γραφής για την πολεοδομική ανασυγκρότηση και παρουσιάζονται στην έκθεση «Μέλλον υπό κατασκευή/Ο Δοξιάδης στα Σκόπια», που συνδιοργανώνουν το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής, το Μουσείο Μπενάκη και το μουσείο της πόλης των Σκοπίων.

Το πλούσιο υλικό προέρχεται από το αρχείο του Ιδρύματος Κωνσταντίνου και Εμμας Δοξιάδη, καθώς και από τις ιδιωτικές συλλογές των Jovan Ivanivski, Ana Ivanovska Deskova και Vladimir Deskov, που είναι και επιμελητές της έκθεσης μαζί με τους Καλλιόπη Αμυγδάλου, Κώστα Τσιαμπάο και Χρήστο Κρητικό. «Πάνω από όλα ο σχεδιασμός της νέας πόλης συμβόλιζε το αισιόδοξο μέλλον για τους κατοίκους της» αναφέρεται στην έκδοση που συνοδεύει τη διοργάνωση.

INFO: Η έκθεση, που φιλοξενείται στο Μουσείο Μπενάκη (συγκρότημα οδού Πειραιώς 138), θα είναι ανοιχτή από τις 20 Δεκεμβρίου ώς τις 17 Φεβρουαρίου. Τα εγκαίνια θα γίνουν την Πέμπτη με ημερίδα, ενώ σήμερα οργανώνεται συζήτηση (18.00) και ξενάγηση (17.00).