Στο καραβάνι των προσφύγων

Αναμφισβήτητα μεταξύ των άνω των 7.000 ατόμων που συγκροτούν το καραβάνι των προσφύγων που κατευθύνονται στις ΗΠΑ υπάρχουν και προβληματικά στοιχεία. Ομως να χαρακτηρίσει κανείς ολόκληρο το καραβάνι «εγκληματίες», όπως έκανε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, είναι αναληθές.

Οπως αποκαλύπτουν αναρίθμητα ρεπορτάζ και εκθέσεις διεθνών οργανισμών, οι πρόσφυγες που προέρχονται κυρίως από την Ονδούρα, το Σαλβαντόρ και τη Γουατεμάλα -που ονομάζονται το Τρίγωνο του Βορρά (της Νότιας Αμερικής)- έφυγαν από τις πατρίδες τους επειδή ακριβώς ήθελαν να ξεφύγουν από το έγκλημα, επειδή δεν άντεχαν άλλο να καταδυναστεύονται από τις πανίσχυρες συμμορίες που ελέγχουν τις φτωχογειτονιές.

«Τα τελευταία έτη», αναφέρει έκθεση της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, «η βία στην Κεντρική Αμερική έχει φτάσει σε πρωτόγνωρα επίπεδα. Στις χώρες του Τριγώνου του Βορρά, η βία αναγκάζει χιλιάδες άτομα να δραπετεύουν από τη χώρα τους». Στις χώρες αυτές εδρεύουν συμμορίες που εκβιάζουν καταστήματα και άτομα για χρήματα προστασίας, στρατολογούν ανηλίκους, χρησιμοποιούν γυναίκες ως «σεξουαλικές σκλάβες», διαχειρίζονται τη διακίνηση ναρκωτικών και δολοφονούν όποιον αντιστέκεται. Οι συμμορίες -ή «μάρας» όπως λέγονται- ήταν αποτέλεσμα των εμφυλίων πολέμων πού ρήμαξαν τη Γουατεμάλα και το Σαλβαντόρ τη δεκαετία του ’80.

Η περιοχή του Τριγώνου είναι μια από τις πιο βίαιες του κόσμου, γεγονός που οφείλεται κυρίως στην παρουσία των συμμοριών Mara Salvatrucha (MS13) και Barrio 18, οι οποίες ελέγχουν όλες τις φτωχογειτονιές και μάχονται για την αύξηση της παρουσίας τους σε όλους τους χώρους. Αυτές οι συμμορίες έχουν πλέον γίνει κράτος εν κράτει με δικά τους σύνορα. Ετσι, αν μένεις σε μια περιοχή που ελέγχεται από μια συμμορία δεν μπορείς να στείλεις το παιδί σου σε σχολείο που βρίσκεται στη ζώνη που ελέγχεται από μια άλλη συμμορία (και στην οποία δεν έχεις πληρώσει «φόρους»).

Το κόστος είναι τεράστιο και το πληρώνουν κυρίως οι φτωχοί. Σύμφωνα με έκθεση της Κεντρικής Τράπεζας του Σαλβαντόρ, οι «φόροι» που επιβάλλουν οι συμμορίες ανέρχονται σε 756 εκ. δολ. ετησίως. Στην Ονδούρα, διάφορες έρευνες ανεβάζουν το κόστος των «φόρων» σε 200 εκ. δολ. Αυτό το κόστος το υφίστανται κυρίως οι μικρές και μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Οι «φόροι» στις συμμορίες που πληρώνει ένας εργαζόμενος – αλλού ονομάζονται «impuestos de guerra» (φόροι πολέμου) και αλλού «vacuna» (εμβόλιο)- πολλές φορές υπερβαίνουν το μηνιαίο ενοίκιο που καταβάλλει μια οικογένεια.

Αυτό δημιουργεί απόγνωση στους κατοίκους και πρόθεση για φυγή από τη χώρα. Σύμφωνα με έκθεση του Αμερικανικού Συμβουλίου για τη Μετανάστευση (2016), οι πολίτες της Κεντρικής Αμερικής που είχαν γίνει θύματα βίαιων εγκλημάτων εξέφραζαν μεγαλύτερη επιθυμία να μεταναστεύσουν σε σχέση με αυτούς που δεν είχαν γίνει θύματα.

Απ’ αυτή τη σκοπιά, λοιπόν, δεν εκπλήσσει ότι τόσα άτομα στο καραβάνι δίνουν ως λόγο φυγής την κατάσταση της εγκληματικότητας στη χώρα τους και το ότι έχουν υπάρξει οι ίδιοι θύματά της.