Την Κυριακή διεξάγονται εκλογές στη Ρωσία για την ανάδειξη νέου προέδρου. Στην προκειμένη περίπτωση όμως η χρήση του γλωσσικού όρου «εκλογές» είναι καταχρηστική. Στην πραγματικότητα δεν έχουμε να κάνουμε με την αντιπροσωπευτική διαδικασία όπως αυτή έχει θεμελιωθεί εντός του κοινοβουλευτικού συστήματος, μέσω του οποίου ασκείται και ελέγχεται η πολιτική εξουσία. Τα πολιτικά πράγματα στη Ρωσία στην εποχή του Πούτιν εντάσσονται όχι στο κοινοβουλευτικό-δημοκρατικό σύστημα, αλλά στο απολυταρχικό σύστημα.
Η Ευρώπη επί αιώνες έζησε υπό τα απολυταρχικά καθεστώτα και οργάνωσε την κοινωνική και οικονομική ζωή της σύμφωνα με τις αρχές και τους κανόνες του απολυταρχικού συστήματος. Οταν μιλάμε για απολυταρχία ή για απολυταρχισμό ως πολιτική μορφή ζωής, εννοούμε την άσκηση της απόλυτης και απεριόριστης πολιτικής εξουσίας, χωρίς ελέγχους από εξωτερικούς παράγοντες και διαδικασίες.
Οπως φαίνεται από τα ιστορικά πράγματα, η ρωσική κοινωνία και η απολυταρχία ως πολιτική μορφή ζωής διαμεσολαβούνται κατά τέτοιον εσωτερικό τρόπο, ώστε κατά καιρούς να εμφανίζονται ηγετικές προσωπικότητες, όπως σε αυτή την ιστορική φάση είναι ο Πούτιν, ο οποίος υποστασιοποιεί το «ρωσικό μεγαλείο» ή εκφράζει τη «ρωσική ψυχή»!
Χρήσιμο και διαφωτιστικό να διευκρινιστούν τα εξής: το απολυταρχικό σύστημα διακυβέρνησης διαφέρει από το καθεστώς της δικτατορίας όπως και από τον ολοκληρωτισμό. Δεν θα αναλύσουμε εδώ τις πολιτικές διαφορές, αλλά θα επισημάνουμε μόνον ότι η απολυταρχία γενικά, και στην ειδική περίπτωση που εξετάζουμε η απολυταρχία του Πούτιν, διεκδικεί για τον εαυτό της ως υποκείμενο την απόλυτη πολιτική εξουσία, ενώ ταυτόχρονα αναθέτει τον έλεγχό της σε ψευδώνυμα συλλογικά υποκείμενα (π.χ. σε νομοθετικά σώματα) ή και σε εικονικούς αντιπάλους στην εκλογική διαδικασία (π.χ. ο ακτιβιστής αντίπαλος του Πούτιν, Ναβάλνι) στις επικείμενες «εκλογές». Το αποτέλεσμα αυτού του τύπου των συστημικών μεθοδεύσεων είναι ο ψευδής έλεγχος της απόλυτης και απεριόριστης πολιτικής εξουσίας.
Με απλά λόγια ο Πούτιν εντός του απολυταρχικού συστήματος, το οποίο ο ίδιος εδώ και δεκαετίες θεσμοθέτησε (την Κυριακή θα «εκλεγεί» για τέταρτη θητεία!) καθίσταται κυρίαρχος, παντοδύναμος και ουσιαστικά ανεξέλεγκτος. Για τα ευρωπαϊκά πολιτικά δεδομένα αυτά τα συμβάντα μάς οδηγούν πίσω στους 17ο και 18ο αιώνες, τότε που στην Ευρώπη επικρατούσε η απολυταρχία. Ας αναλογιστούμε την ιστορική πορεία των ευρωπαϊκών κοινωνιών κατά τους δύο τελευταίους αιώνες, κατά τους οποίους οι κοινωνικοί αγώνες και οι πολιτικές διαδικασίες δεν είχαν άλλο σκοπό παρά μόνον τον «εξανθρωπισμό» της πολιτικής εξουσίας.
Από την άλλη, η Ρωσία με την ανεκτίμητη πνευματική περιουσία και την ανεξαργύρωτη πολιτική ιστορία της (βλ. Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917) βρίσκεται ανά τους αιώνες «έγκλειστη» στους ιστορικούς κύκλους των απολυταρχικών συστημάτων. Γιατί τι άλλο είναι οι μεταβάσεις από το τσαρικό καθεστώς στο καθεστώς του γραφειοκρατικού σταλινισμού και σήμερα, στο καθεστώς του Πούτιν; Στο ερώτημα αυτό, η απάντησή μου είναι: Εχουμε να κάνουμε με ιστορικές παραλλαγές και πολιτικές εκδοχές της απολυταρχίας.
Στην περίπτωση της απολυταρχίας του Πούτιν όμως, το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της έγκειται όχι μόνο στην ιδιότυπη ψευδώνυμη νομιμοποίηση της απόλυτης πολιτικής εξουσίας η οποία ως δομική συνθήκη απουσίαζε από τις δύο προηγούμενες ιστορικές και πολιτικές εκδοχές, αλλά προ πάντων και στον χαρακτήρα του καθεστώτος του ως αυταρχικού.
Ή ορθότερα, επειδή δεν εξασφαλίζεται η νομιμοποίηση της πολιτικής εξουσίας κατά τον τρόπο που συμβαίνει στις ευρωπαϊκές πολιτικές κοινωνίες, το απολυταρχικό σύστημα του Πούτιν καταφεύγει σε ιδιότυπες πρακτικές αυταρχισμού, δηλαδή διακυβέρνησης «από τα πάνω», χωρίς τη συγκατάθεση των εκλεκτόρων, χωρίς τη συναίνεση των πολιτών (τέτοιου τύπου πολιτικά υποκείμενα δεν υφίστανται).
Δεν θα αναφέρω πλήθος εμπειρικών παραδειγμάτων από την ειδησεογραφία για τον περιορισμό της ελευθερίας της έκφρασης, για την καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κ.λπ. Ο ενημερωμένος αναγνώστης αντιλαμβάνεται ότι το «σύστημα Πούτιν» ως απολυταρχική μορφή ζωής, δηλαδή ως απόλυτη πολιτική εξουσία, δεν «τα πάει καλά» (για να χρησιμοποιήσω μια κοινή έκφραση) με τις κατακτήσεις των κοινωνικών και των πολιτικών αγώνων. Τέλος, ο ίδιος ο Πούτιν ως πρόεδρος της Ρωσίας, λίγες ημέρες πριν από τις «εκλογές», σε διακήρυξή του αναγόρευσε τη Ρωσία σε «πανίσχυρη πυρηνική δύναμη» και ολόκληρος ο πλανήτης πάγωσε.
Στο σημείο αυτό, ας κάνουμε δύο επισημάνσεις: πρώτον, όταν η Γερμανία έχει θέσει σε εφαρμογή πρόγραμμα περιορισμού της πυρηνικής ενέργειας και δεύτερον, όταν η ίδια η Ρωσία δεν μπορεί να μεταρρυθμιστεί σχετικά με το κατ’ εξοχήν ζήτημα της αυτοσυστάσεώς της, το οποίο δεν είναι άλλο από την άσκηση της πολιτικής εξουσίας, αλλά διαιωνίζει την απολυταρχία της, το ερώτημα είναι το εξής:
Ποια περιθώρια συνεννόησης υπάρχουν ανάμεσα στην Ευρώπη (βλ. Γερμανία) και τη Ρωσία στην εποχή μας; Ή με άλλα λόγια, μπορούν να συνομιλήσουν δύο ριζικά διαφορετικές πολιτικές μορφές ζωής μεταξύ τους, δηλαδή η δημοκρατία και η απολυταρχία, στην εποχή μας; Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό και δεν θα απαντηθεί ούτε με τη στέψη του «μονάρχη» Πούτιν την Κυριακή.
* Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
