«Δείξε μου τη γυναίκα σου» για να φτιαχτώ

Λέγεται Βιτόριο Βιτιέλο, διαμένει στη Φλωρεντία και είναι ιδιοκτήτης της εταιρείας Lupotto Srls, η οποία έχει βασικό σκοπό τη διεξαγωγή διαφημιστικών εκστρατειών στα κοινωνικά δίκτυα μέσω influencers. Αυτός, όπως αποκάλυψε την Τρίτη (2 Σεπτεμβρίου) η εφημερίδα Domani, είναι και ο διαχειριστής του Phica.net, μιας πλατφόρμα «ενηλίκων» που αναρτούσε φωτογραφίες γυναικών –ανώνυμων αλλά και διάσημων, όπως η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι ή η ηγέτιδα του Δημοκρατικού Κόμματος, Ελι Σλάιν)– χωρίς τη συναίνεσή τους.

Το Phica (λέξη που στην ιταλική σλανγκ σημαίνει αιδοίο) δεν αρκούνταν να αναρτά καταχρηστικά φωτογραφίες γυναικών. Κάποιες τις αντλούσε από τα κοινωνικά τους δίκτυα και τις παραποιούσε με φωτομοντάζ ώστε να παραπέμπουν σε πορνό, αφήνοντας τους χρήστες να σχολιάζουν εμετικά για καθεμία από αυτές. Επιδιδόταν και σε εκβιασμούς, ζητώντας χρήματα από τις γυναίκες για να κατεβάσει τις φωτογραφίες: ένα πακέτο «προσωρινής απόσυρσης» που ξεκινούσε από 250 ευρώ για έναν μήνα και ώς τα 2.000 ευρώ για «οριστική διαγραφή».

Παγκόσμιο φαινόμενο

Το σκάνδαλο με το Phica, που στο απόγειό του είχε ως και 200.000 συνδρομητές, ήρθε να προστεθεί στην παρόμοια –αν και πιο νοσηρή ακόμα– υπόθεση της ομάδας Mia Moglie (Η Σύζυγός μου) στο Facebook, όπου από το 2019 τουλάχιστον 32.000 Ιταλοί αναρτούσαν και μοιράζονταν προσωπικές φωτογραφίες των συζύγων και συντρόφων τους σε κάθε στιγμή της καθημερινότητάς τους, ακόμα κι όταν έκαναν μπάνιο ή σεξ, ενθαρρύνοντας μάλιστα τα σεξιστικά, χυδαία και προσβλητικά σχόλια των άλλων χρηστών. Και τα δύο έκλεισαν στα τέλη του Αυγούστου.

Τον Ιούλιο έκλεισε ανάλογο chat στην Κίνα, όπου συμμετείχαν 100.000 άντρες. Πέρσι στην Πορτογαλία αποκαλύφθηκε πως 60.000 άντρες αντάλλασσαν φωτογραφίες των συντρόφων τους και στη Γερμανία έρευνα του γερμανικού ARD έδειξε πως σε chat στο Telegram 70.000 άντρες «απολάμβαναν», εκτός από εικόνες, και συμβουλές για το πώς να τις ναρκώσουν και να τις βιάσουν. Και αυτές τις ημέρες στην Ισπανία συνελήφθησαν δύο 23χρονοι που οργάνωσαν μια ψηφιακή ομάδα όπου 400 ώς 600 άντρες μοιράζονταν εικόνες γυναικών που βιντεοσκοπούσαν εν αγνοία τους.

Δεν είναι καινούργιο φαινόμενο. Το 2010 εμφανίστηκε το Is Anyone Up?, ένα φόρουμ όπου άντρες ανέβαζαν φωτογραφίες σε ιδιωτικές στιγμές και προσωπικές πληροφορίες για τις πρώην συντρόφους τους για να τις εκδικηθούν ταπεινώνοντάς τες. Στο Reddit άρχισαν να κυκλοφορούν τα creepshot γυναικών (φωτογραφίες και βίντεο που τραβήχτηκαν κρυφά, χωρίς εκείνες να το καταλάβουν) εδώ και τουλάχιστον μία δεκαετία.

Κι έκτοτε, είναι αναρίθμητες αυτές οι ομάδες σε δίκτυα όπως τα Facebook, Telegram, Signal, Whataspp κ.λπ., με ονόματα που μιλούν από μόνα τους: «Αυτό που θέλουμε είναι σεξ», «Οι σκληροί του πορνό», «Κερατάδες με τα όλα τους», «Voyeur», «Βυζιά και αγέλες»...

Συνήθως έχουν συγκεκριμένους όρους. Μερικές ζητούν εικόνες μόνο «συζύγων ή συντρόφων». Σε άλλες, δεν επιτρέπεται η παραποίηση των εικόνων με φωτομοντάζ ή τεχνητή νοημοσύνη. Σε κάποιες, αυτό είναι προϋπόθεση και ο χρήστης που θα κάνει την «καλύτερη πειραγμένη εικόνα» επιβραβεύεται και θεωρείται ένα είδος Αντρα με Α κεφαλαίο. Πολλές από αυτές τις ομάδες έχουν έναν κοινό κανόνα: αν δεν μοιράζεσαι και εσύ φωτογραφίες, δεν μπορείς να είσαι μέλος. Δεν μπορεί να είσαι οφθαλμολάγνος χωρίς να γίνεις προαγωγός.

«Είναι το νέο πορνό» λέει στην El País η δημοσιογράφος Κριστίνα Φαγιαράς, που εμπνεύστηκε το κίνημα «Διηγήσου το». «Αναπαράγουν μοντέλα και κάποιες από τις πιο δημοφιλείς κατηγορίες του mainstream πορνό: πατριοί, η αδελφή σου, η γυναίκα του φίλου σου... Συντελείται ένα είδος παντρέματος μυθοπλασίας και πραγματικότητας, όπου η μυθοπλασία μοιάζει να μην τους φτάνει πια και δημιουργούν πλέον δικό τους περιεχόμενο. Το πέρασμα αυτό από το φαντασιακό στο αληθινό (π.χ. η μετάβαση από έναν βιασμό στην πορνογραφία στην πραγματική ζωή) είναι ένα βήμα χωρίς επιστροφή», τονίζει.

Ενα μοτίβο της πατριαρχίας

Πολλοί μιλάνε για επιδημία εκφυλισμένων chats που στην καλύτερη περίπτωση ταπεινώνουν τις γυναίκες και στην πιο ακραία τις βιάζουν προς τέρψη των αντρών χρηστών. Ομως αυτό το φαινόμενο ψηφιακής σεξουαλικής βίας δεν είναι μια αρρώστια, αλλά ένα μοτίβο, ένα πατρόν φαλλοκρατίας που έχει πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, έγραφε στην Publico η Ανα Μπερνάλ Τιβίνο που ερευνά επί χρόνια αυτά τα δίκτυα.

Διέπεται από το αίσθημα της ιδιοκτησίας, την αντίληψη ότι η γυναίκα τούς ανήκει, είναι κτήμα τους, ένα αντικείμενο, ένα εργαλείο ηδονής με το καλό ή με το ζόρι, ένα τρόπαιο προς επίδειξη στην «αγέλη» των ομοίων τους. Τροφοδοτείται και τροφοδοτεί μια αδελφότητα τοξικής αρρενωπότητας, ανάμεσα σε άντρες που μοιράζονται σεξουαλικό περιεχόμενο γυναικών ερήμην τους σαν έναν τρόπο να επικυρώσουν πόσο φαλλοκράτες είναι. Και οδηγεί στην κανονικοποίηση της βίας αψηφώντας τις συνέπειες που μπορεί να έχει αυτή η έκθεση στις γυναίκες: θεωρώντας πως επειδή όλα γίνονται στον ψηφιακό κόσμο «ε, δεν είναι και κάτι σοβαρό».

Συμφωνεί και η καθηγήτρια Κοινωνιολογίας και ερευνήτρια Ελίσα Γκαρθία Μίνγκο, που δημοσίευσε την έρευνα «Ψάξε, ψάξε, σκυλίτσα: ψηφιακές μισογυνικές κοινότητες διάδοσης σεξουαλικών εικόνων χωρίς συναίνεση»: «Τους ενώνει μια τοξική φατρία που έχει βασικό στόχο την οικοδόμηση μιας αίσθησης κοινότητας και τη συνέργεια των μελών της μέσα από έναν έντονο ανταγωνισμό για να αποδείξουν ποιος είναι περισσότερο άντρας».

Είναι ένα φαινόμενο που αποκαλύπτει την εξέλιξη της ίδιας της φύσης του διαδικτύου: από τόπο ελευθερίας στο επίκεντρο του καπιταλισμού της επιτήρησης και σε αόρατο εργαλείο για διάφορες μορφές εγκλημάτων, γράφει ο Βιτσέντζο Βίτα στη Manifesto. «Είναι μια μάστιγα που εμπορεύεται τα σώματα των γυναικών σύμφωνα με σοβινιστικές τελετουργίες που καλύπτονται από βαρβαρότητα. Δεν πρόκειται για επίκληση ανόητων ηθικολογιών. Αντίθετα, πρόκειται για την έκκληση για μια προσέγγιση που είναι τελικά ανεξάρτητη από τις επιταγές της επιδίωξης της μεγαλύτερης δυνατής θεαματικότητας ή του ρεκόρ των κλικ μέσα από την καταστροφή της φαντασίας, ακόμα και της τόσο θεμιτής σεξουαλικής επιθυμίας».