Mια κομμουνίστρια για την προεδρία στη Χιλή

«Δεν κατάγομαι από την ελίτ. Κατάγομαι από τους ανθρώπους που σηκώνονται νωρίς το πρωί να πάνε στη δουλειά τους». Αυτό θεωρεί ως βασικό της πολιτικό όπλο η Γιανέτ Χάρα, η κομμουνίστρια που στις προκριματικές εκλογές της 29ης Ιουνίου κέρδισε το προεδρικό χρίσμα του κυβερνητικού συνασπισμού της Χιλής.

Aν το 1999 η προεδρική υποψηφιότητα της εμβληματικής αγωνίστριας Γκλάντις Μαρίν και ηγέτιδας του Κ.Κ. ήταν συμβολική, 26 χρόνια μετά η εκλογή της Γιανέτ Χάρα ανοίγει μια διόλου απίθανη προοπτική για να εκλέξει η χώρα την πρώτη γυναίκα και κομμουνίστρια πρόεδρο στις εκλογές του Νοεμβρίου.

Πολιτική στροφή

Το Κ.Κ., που ιστορικά δεν είχε μεγάλη εκλογική δύναμη και παρουσία στους μεταπολιτευτικούς θεσμούς, με τη Γιανέτ Χάρα επικράτησε με περισσότερο από 60% κατατροπώνοντας κυριολεκτικά τόσο τον Γονσάλο Γουίντερ (9%) του Πλατιού Μετώπου του προέδρου Μπόριτς όσο και τον συνασπισμό Δημοκρατικός Σοσιαλισμός (κόμματα της άλλοτε πανίσχυρης Concertacion που επί δεκαετίες κυβέρνησαν τη χώρα) που εκπροσωπούσε η Καρολίνα Τοά (28%).

Διαψεύδοντας τις δημοσκοπήσεις που έδιναν τη νίκη στην Τοά -υποψηφιότητα που προωθούσαν πολιτικοί και μιντιακοί κύκλοι ευελπιστώντας αυτό να σήμαινε μια πιο μετριοπαθή πολιτική στροφή στον κυβερνητικό συνασπισμό-, η Χάρα «δεν νίκησε μόνο ένα όνομα ή ένα πρόσωπο αλλά και μια πολιτική γενιά που υποσχέθηκε ότι θα τα αλλάξει όλα και κατέληξε παγιδευμένη στους τροχούς του συστήματος που υποσχέθηκε να υπερβεί: το νεοφιλελεύθερο σύστημα», γράφει η Χιλιανή εφημερίδα El Ciudadano.

Η Γιανέτ Χάρα γεννήθηκε έναν χρόνο μετά το πραξικόπημα του Πινοτσέτ, ένα από τα πέντε παιδιά μιας αριστερής εργατικής οικογένειας, και στα 14 της εντάχθηκε στην Κομμουνιστική Νεολαία. Στα 19 της παντρεύτηκε και δύο χρόνια μετά χήρεψε, μια συνθήκη που την έμαθε «να επιβιώνω με τις απώλειες».

Νομικός ειδικευμένη στα οικονομικά, το 1997 έγινε πρόεδρος της Ομοσπονδίας Φοιτητών του Πανεπιστημίου του Σαντιάγο και ηγήθηκε των φοιτητικών απεργιών κατά της κυβέρνησης του Χριστιανοδημοκράτη Εδουάρντο Φρέι. Οταν χρόνια μετά ρωτήθηκε σε συνέντευξη στην El Siglo για τη στράτευσή της στο Κ.Κ., όπου έγινε δεκτή το 1999, δήλωσε: «Είμαστε συντηρητικοί. Μας λείπει πολιτική τόλμη και ένστικτο. Πρέπει να δείξουμε πως έχουμε διαφορετικές απόψεις».

Αυτές υπηρέτησε δουλεύοντας ως αναπληρώτρια γραμματέας Κοινωνικής Ανάπτυξης στη δεύτερη κυβέρνηση της σοσιαλίστριας Μισέλ Μπατσελέτ κι έπειτα όταν ανέλαβε το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης της κυβέρνησης Μπόριτς. Η Χάρα διακρίθηκε για τη διαπραγματευτική της ικανότητα, την αποφασιστικότητα και την επιμονή της, πετυχαίνοντας -παρά τον αρνητικό συσχετισμό πολιτικών δυνάμεων στο Κοινοβούλιο- σημαντικές τομές.

Οι προκλήσεις

Οπως ήταν η μείωση της εργάσιμης εβδομάδας στις 40 ώρες, η συμφωνία με τους εργοδότες για αυξήσεις των κατώτατων μισθών και η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση, που απαίτησε συμβιβασμούς και σίγουρα δεν ήταν όσο βαθιά θα ήθελε, αλλά τουλάχιστον αύξησε τις εργοδοτικές εισφορές για να ενισχυθεί η κοινωνική ασφάλιση, διεύρυνε το πρόγραμμα μιας εγγυημένης οικουμενικής σύνταξης, ενίσχυσε τον έλεγχο στους ιδιώτες διαχειριστές των συντάξεων.

Εχει μια εξαιρετική αμεσότητα στον λόγο της αλλά και στα κοινωνικά δίκτυα. Εκπέμπει ξεκάθαρες αρχές, χωρίς τακτικές ασάφειες. Ανοίγει τις πόρτες του σπιτιού της στις τηλεοπτικές κάμερες συζητώντας για τα πιο κρίσιμα θέματα ενώ φτιάχνει στιγμιαίο καφέ. Φαίνεται και είναι άνθρωπος της διπλανής πόρτας. Μιλά για οράματα χωρίς κορόνες και πολλά λόγια.

Και τολμά να διαφοροποιηθεί από τον κυβερνητικό συνασπισμό όπου ανήκει, σε βασικές αποφάσεις που έχουν εξοργίσει μεγάλη μερίδα των πολιτών: προασπίστηκε την επανεθνικοποίηση του λίθιου και την παύση κάθε συναλλαγής που ευνοεί τις επιχειρήσεις των εγγονιών του Πινοτσέτ, μια δομική φορολογική μεταρρύθμιση και το βάθεμα των δημοκρατικών διαδικασιών.

Οι προκλήσεις για τη Χάρα είναι πολλές. Πρώτα απ’ όλα να καταφέρει να επικρατήσει η ενότητα στο εσωτερικό της κυβερνητικής συμμαχίας, αλλά και να συσπειρώσει ευρύτερες προοδευτικές δυνάμεις που σαν ενιαίο μπλοκ με κοινό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων να μπορέσει να αντιπαρατεθεί με τις πιο αντιδραστικές δυνάμεις της χώρας.

Γιατί αυτές έχει απέναντί της. Από τη μία την Εβελιν Ματέι της υποτιθέμενης παραδοσιακής Δεξιάς με τον συνασπισμό Chile Vamos. Κι από την άλλη τον ακροδεξιό υποψήφιο του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος Αντόνιο Καστ που δεν κρύβει τον θαυμασμό του για τη χούντα του Πινοτσέτ και τους βασανιστές της. Αλλά και τον ομοϊδεάτη του «ελευθεριακό» μιμητή του Αργεντίνου προέδρου Μιλέι, τον Γιοχάνες Κάισερ, που δήλωσε πως θα ήταν πρόθυμος «να κάνω πραξικόπημα με ό,τι αυτό συνεπάγεται».

Η Ματέι προσπαθεί να πείσει πως δεν είναι τόσο ακραία όσο ο Καστ, αλλά κατά καιρούς δεν καταφέρνει να κρυφτεί, όπως όταν είπε πως «οι θάνατοι στη διάρκεια της δικτατορίας ήταν αναπόφευκτοι». Αλλωστε είναι και οι δύο παιδιά ανθρώπων με σκοτεινό παρελθόν, από τους οποίους κάθε άλλο παρά πήραν αποστάσεις. Ο Καστ είναι γιος υπολοχαγού της Βέρμαχτ και μέλους των ναζί, και πάντα τον εκθειάζει.

Πιθανή σύμπραξη

Η Ματέι είναι εγγονή Γερμανού στρατιωτικού, ο πατέρας της έγινε στρατηγός μετά το πραξικόπημα του Πινοτσέτ και έχει κατηγορηθεί πως στη διάρκεια της δικτατορίας ηγήθηκε ενός προγράμματος δοκιμών βακτηριολογικών όπλων στους κρατούμενους αντιστασιακούς και η ίδια συμμετείχε τα τελευταία χρόνια της δικτατορίας ως ειδήμων για την ιδιωτικοποίηση των συντάξεων.

Είναι άγνωστο αν τελευταία στιγμή Ματέι και Καστ θα συμπράξουν για να αποτρέψουν τον «κομμουνιστικό κίνδυνο», κεντρική θέση της νέας τους στρατηγικής. Αλλά φαίνεται πως το αφήγημα αυτό δεν πείθει τόσο στη Χιλή. Πριν από τις προκριματικές, σε όλες τις δημοσκοπήσεις ο Καστ φερόταν πρώτος με δεύτερη τη Ματέι και μακράν πίσω τους τη Χάρα. Λίγες ημέρες μετά, η Σφυγμομέτρηση των Πολιτών της Activa Research έδειξε πως η Χάρα έκανε τεράστιο άλμα κατακτώντας την πρώτη θέση στην πρόθεση ψήφου με 33,8%, με τον Καστ στο 17,3% και τη Ματέι πίσω τους με 16,8%.