Η κρίση των Ιμίων

imia.jpg

Το Μνημείο Πεσόντων στα Ίμια, έργο της γλύπτριας Ναταλίας Μελά Το Μνημείο Πεσόντων στα Ίμια, έργο της γλύπτριας Ναταλίας Μελά | EUROKINISSI/ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΖΩΝΤΑΝΟΣ

Αυτές τις μέρες συμπληρώθηκαν 20 χρόνια από την κρίση των Ιμίων, που έφερε την Ελλάδα και την Τουρκία για τρίτη φορά, από το 1974, στα όρια της ένοπλης σύγκρουσης, αυτή τη φορά πιο κοντά στον πόλεμο απ’ ό,τι οι άλλες κρίσεις του Αιγαίου, αυτές του Αυγούστου του 1976 και του Μαρτίου του 1987.

Οπως συνέβη και με τις δύο προηγούμενες κρίσεις, και οι δύο πλευρές ήταν αρχικά πεπεισμένες –λανθασμένα απ’ ό,τι έχει αποδειχτεί– ότι η άλλη πλευρά προκάλεσε την κρίση για «να μας τεστάρει» ή να προσκομίσει οφέλη στα πλαίσια μίας στρατηγικής «κρημνοβασίας» (brinkmanship). Στην πραγματικότητα η κρίση των Ιμίων προέκυψε τυχαία, λόγω των ΜΜΕ από τις δύο πλευρές του Αιγαίου. Ας δούμε τι συνέβη.

Την επομένη των Χριστουγέννων του 1995, ένα τουρκικό φορτηγό πλοίο προσάραξε, από λάθος χειρισμό, σε μία από τις ακατοίκητες βραχονησίδες, γνωστές στα ελληνικά ως Ιμια και στα τουρκικά ως Καρντάκ.

Ο Τούρκος πλοίαρχος αρνήθηκε την ελληνική βοήθεια, ισχυριζόμενος ότι βρισκόταν στα τουρκικά χωρικά ύδατα και ότι ο «βράχος Καρντάκ» ήταν τουρκικός. Μερικές μέρες μετά, το τουρκικό ΥΠΕΞ, σε διακοίνωσή του προς το ελληνικό ΥΠΕΞ ισχυρίστηκε ότι «ο βράχος» ήταν τουρκικός και η ελληνική πλευρά ανταπάντησε ότι ήταν ελληνικός.

Η κατάσταση βρισκόταν υπό έλεγχο επί ένα μήνα στο διπλωματικό επίπεδο, όταν αίφνης ο τηλεοπτικός σταθμός Antenna έκανε το θέμα πρώτη είδηση (24-25 Ιανουαρίου), κατηγορώντας την Τουρκία για αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας σε ένα ελληνικό νησί.

Ο δήμαρχος Καλύμνου, με έναν παπά και ορισμένους άλλους, έσπευσαν στα Ιμια και ύψωσαν την ελληνική σημαία, ενέργεια που παρουσιάστηκε τηλεοπτικά. Τότε στο παιχνίδι μπήκε η τουρκική εφημερίδα «Χουριέτ» (η εφημερίδα με τη μεγαλύτερη κυκλοφορία στην Τουρκία) με φωτογραφίες της έπαρσης της ελληνικής σημαίας. Δημοσιογράφοι της «Χουριέτ» έσπευσαν στη βραχονησίδα και ύψωσαν την τουρκική σημαία υποστέλλοντας την ελληνική.

Στη συνέχεια ανέβηκε το θερμόμετρο όταν ο αρχηγός των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, ναύαρχος Χρήστος Λυμπέρης (με την έγκριση του υπουργού Αμυνας Γεράσιμου Αρσένη), διέταξε την έπαρση και πάλι της ελληνικής σημαίας από Ελληνες ένστολους.

Τούρκοι κομάντος ύψωσαν ξανά την τουρκική σημαία. Η κατάσταση είχε εξελιχθεί σε μία μεγάλη κρίση με τον Λυμπέρη να εισηγείται τη βύθιση τουρκικών πολεμικών πλοίων (οι δύο στόλοι είχαν καταπλεύσει στο σημείο εκείνο του Αιγαίου, στα Δωδεκάνησα), τον Σημίτη να μιλάει για «επιθετικό εθνικισμό» της Τουρκίας που θα αντιμετωπιζόταν δυναμικά από την Ελλάδα, και την πρωθυπουργό της Τουρκίας Τανσού Τσιλέρ να δηλώνει ότι δεν θα επιτρέψει «ένα πετραδάκι» της πατρίδας να δοθεί στους επιθετικούς Ελληνες.

Η κρίση τέθηκε υπό έλεγχο λόγω της αυτοσυγκράτησης του Κώστα Σημίτη, όταν αντελήφθη ότι η κρίση δεν είχε προέλθει εσκεμμένα από την Τουρκία, αλλά τυχαία από τα ΜΜΕ και, σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, από τη στάση του Λυμπέρη και του Αρσένη. Καταλυτική ήταν και η μεσολάβηση των ΗΠΑ (υπουργός Εξωτερικών Ουόρεν Κρίστοφερ, υπουργός Αμυνας Ουίλιαμ Πέρι, υφυπουργός Εξωτερικών Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ, αλλά και ο ίδιος ο πρόεδρος Μπιλ Κλίντον).

Η Τσιλέρ άργησε περισσότερο από τον Σημίτη να κατεβάσει τους τόνους, όχι επειδή ήθελε να προκύψει θερμό επεισόδιο, αλλά για εσωτερικούς λόγους, για να ενισχύσει τη θέση της και έτσι να εξασφαλίσει ψήφο εμπιστοσύνης.

Για τη στάση της αυτή κατηγορήθηκε τότε δημόσια από τον πολιτικό της αντίπαλο, Μεσούτ Γιλμάζ (που ανέλαβε μετά την κρίση την πρωθυπουργία), από τον αρχηγό του ισλαμικού Kόμματος Ευημερίας, Νετζμετίν Ερμπακάν, από τον αρχηγό του τουρκικού Γενικού Επιτελείου στρατηγό Ισμαήλ Χακί Καράνταγι και από τον υφυπουργό Εξωτερικών πρέσβη Ινάλ Μπατού.

Ολες οι ενδείξεις δείχνουν ότι ο κύριος υπεύθυνος από πλευράς Τουρκίας για τη σκληρή στάση ήταν ο γ.γ. του ΥΠΕΞ, πρέσβης Ονούρ Οϊμέν (την πληροφορία αυτή την έχω επιβεβαιώσει με Τούρκους διεθνολόγους και τέως πρέσβεις). Γενικά για την τότε τουρκική σκηνή συνιστώ το βιβλίο του Αλκη Κούρκουλα (που βρισκόταν τότε στην Τουρκία) με τίτλο «Ιμια: κριτική προσέγγιση του τουρκικού παράγοντα» (Ι. Σιδέρης, 1997).

Τα τελικό ερώτημα είναι τι μας έμεινε από την κρίση εκείνη. Η αρνητική πλευρά είναι ότι προστέθηκε ένα ακόμη θέμα (το έβδομο) στην ήδη βεβαρημένη διένεξη του Αιγαίου, μία διένεξη που φέτος συμπληρώνει 42 χρόνια χωρίς επίλυση.

Ενίσχυσε τους ελληνικούς φόβους περί τουρκικού επεκτατισμού στο Αιγαίο, αλλά και τους τουρκικούς φόβους για σταδιακή ελληνική επέκταση στο Αιγαίο προκειμένου να καταστεί ελληνική λίμνη. Επίσης οδήγησε την Τουρκία στο να μιλήσει για «γκρίζες ζώνες» στο Αιγαίο, δηλαδή για περιοχές απροσδιόριστης εθνικής κυριαρχίας.

Συγκεκριμένα η Τουρκία (έπειτα από εισήγηση του Γενικού Επιτελείου) αναφέρθηκε σε 150 γκρίζες ζώνες, με τα ελληνικά μίντια να ισχυρίζονται ότι οι Τούρκοι μίλησαν για 1.000 ελληνικές βραχονησίδες! Πάντως από το 1999 στις διάφορες διμερείς ελληνοτουρκικές συνομιλίες οι Τούρκοι αξιωματούχοι συνήθως υποβαθμίζουν τα περί γκρίζων ζωνών.

Υπάρχει και η θετική πλευρά από την κρίση αυτή, ότι ήταν η τελευταία κρίση στο Αιγαίο μέχρι σήμερα, παρ’ όλο που οι διαφορές στο Αιγαίο δεν έχουν επιλυθεί, ενώ κάλλιστα μπορούν να επιλυθούν με αμοιβαία συμφέρουσες λύσεις. Εκτοτε τα διάφορα επεισόδια τύπου Ιμίων/Καρντάκ -και έχουν υπάρξει αρκετά από το 1999 και μετά- τα έχουν διαχειριστεί οι δύο πλευρές με νηφαλιότητα.

* καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και συγγραφέας των βιβλίων «Ασπονδοι γείτονες: Ελλάδα-Τουρκία. Η διένεξη του Αιγαίου» (2007) και «The Greek-Turkish Conflict in the Aegean: Imagined Enemies» (2010).

 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας