Μέχρι το 1975 η λέξη «φεστιβάλ» στην Ελλάδα ήταν ταυτισμένη με τις θερινές παραστάσεις στην Επίδαυρο και την Αθήνα, κυρίως αρχαίου δράματος. Υπήρχαν βεβαίως και το Φεστιβάλ Κινηματογράφου και το Φεστιβάλ Τραγουδιού στη Θεσσαλονίκη, που είχαν διαγωνιστικό χαρακτήρα. Ολα τους, όμως, τελούσαν υπό αυστηρό κρατικό έλεγχο, που στη διάρκεια της χούντας πήρε ασφυκτικές για τους καλλιτέχνες διαστάσεις.
Το 1ο Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή τον Σεπτέμβριο του 1975 τα αλλάζει όλα. Σπάει το «κρατικό μονοπώλιο» στα φεστιβάλ και εισάγει έναν πρωτόγνωρο στη χώρα θεσμό που συνδυάζει την πολιτική με την καλλιτεχνική δημιουργία, την προβολή θέσεων, ιδεών και προγραμμάτων με μια μεγάλη στην αρχή, τεράστια στη συνέχεια παρέλαση κορυφαίων καλλιτεχνών, κυρίως της μουσικής σκηνής. Τα φεστιβάλ γίνονται έτσι αυτό που λέει η ετυμολογία του (από το λατινικό festus): μια μεγάλη συλλογική γιορτή με επίκεντρο τη μουσική και τον πολιτισμό.
Μετά την επιτυχία του 1ου Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή, η ιδέα των φθινοπωρινών πολιτικών φεστιβάλ επεκτάθηκε σχεδόν σε όλες τις πολιτικές νεολαίες. Εγιναν σήμα κατατεθέν της Μεταπολίτευσης, προκαλώντας μάλιστα εμφανή ανταγωνισμό για το ποιος θα εξασφαλίσει τις πιο εντυπωσιακές συμμετοχές από το καλλιτεχνικό δυναμικό της χώρας, κυρίως στο μουσικό πρόγραμμά του. Δύο χρόνια μετά την ΚΝΕ, το 1977 ξεκίνησε το Φεστιβάλ Αυγής Θούριου. Το 1978 προστέθηκε η Γιορτή Νεολαίας του ΠΑΣΟΚ, που διαφοροποιήθηκε «ελληνοποιώντας» τον τίτλο. Από το 1979 και η Ν.Δ. προσπάθησε να διεισδύσει στο πεδίο όπου κυριαρχούσε η Αριστερά, με την 1η Γιορτή Δημοκρατίας της ΟΝΝΕΔ.
Ωστόσο, από αυτό το φεστιβαλικό big bang της Μεταπολίτευσης που ανταγωνίστηκε στα ίσα τις επίσημες, πανάκριβες κρατικές ή ιδιωτικές διοργανώσεις, το Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή, που φέτος κλείνει τα 50 χρόνια του, όχι απλά είναι το μόνο που άντεξε, αλλά έχει εδραιώσει τον χαρακτήρα μιας μεγάλης, πολυσυλλεκτικής, ανοιχτής διοργάνωσης που με επίκεντρο τις συναυλίες προσελκύει κοινό πολλαπλάσιο της επιρροής του ΚΚΕ και της ΚΝΕ. Είναι ένα μεγάλο καλλιτεχνικό γεγονός του Σεπτεμβρίου, από το οποίο έχουν περάσει και εξακολουθούν να περνούν οι πάντες.
Η ιδέα των πολιτικών φεστιβάλ δεν είναι ελληνική, αν και είναι σαφώς αριστερή. Στον αρχικό πυρήνα της, το 1947, βρίσκουμε το πρώτο Παγκόσμιο Φεστιβάλ Νεολαίας και Φοιτητών, ετήσια πολιτική και πολιτιστική συνάντηση αριστερών οργανώσεων νεολαίας από όλο τον κόσμο, υπό την ισχυρή επιρροή του νεοσύστατου τότε σοσιαλιστικού μπλοκ. Στην Ευρώπη, από τη δεκαετία του ’60 έχουν καθιερωθεί τα φεστιβάλ της «Ουμανιτέ» και της «Ουνιτά», για την ενίσχυση των εφημερίδων των δύο ισχυρότερων κομμουνιστικών κομμάτων της Δύσης. Δεν είναι απλώς πολιτικές, πολιτιστικές εκδηλώσεις, είναι μεγάλα γεγονότα που προσελκύουν κορυφαίους καλλιτέχνες της Γαλλίας και της Ιταλίας και συγκεντρώνουν εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες.
Αυτή τη δοκιμασμένη ευρωπαϊκή εμπειρία το ΚΚΕ τη μετέφερε επιτυχημένα στην Ελλάδα, αλλά σε κόνσεπτ αμιγώς νεανικό, που αντιστοιχούσε στη μεγάλη επιρροή της ΚΝΕ στα Πανεπιστήμια και στον ισχυρό ρόλο της γενιάς του Πολυτεχνείου στο μεταπολιτευτικό σκηνικό. Αυτό άλλωστε αντανακλάται και στη σύνθεση των πρωτεργατών της φεστιβαλικής διοργάνωσης. Είναι νέοι μέχρι το πολύ 25 χρόνων, κυρίως φοιτητές, νεαρά στελέχη της παράνομης ΚΝΕ και του αντιδικτατορικού κινήματος, πλαισιωμένα από εθελοντές καλλιτέχνες, μηχανικούς, αλλά και οικοδόμους που προσπαθούν να αναπτύξουν μια πρωτόλεια τεχνογνωσία που πρέπει να καλύψει τα πάντα: από την ιδέα, το σύνθημα, την αφίσα, μέχρι το κλείσιμο των καλλιτεχνών, των εξεδρών και το στήσιμο μιας μικρής υπαίθριας πολιτείας από σιδερένιες σκαλωσιές, καδρόνια, νοβοπάν και πολύχρωμα, κυρίως κόκκινα, πανιά.
Στην αρχή, στου Ζωγράφου ή στην Καισαριανή, όλα ήταν απλά: μια κεντρική εξέδρα, ένα ηχητικό σύστημα, μερικά ταμπλό με πρόχειρα κολλημένες φωτογραφίες, αφίσες, τραπεζάκια με έντυπο υλικό. Η επιτυχία των πρώτων Φεστιβάλ γέννησε πιο σύνθετες φιλοδοξίες. Για παράδειγμα, στην είσοδο του Φεστιβάλ μπορεί να υψωθεί μια πανύψηλη (αλλά και ασφαλής!) μεταλλική κατασκευή που να συμβολίζει «τη σπειροειδή εξέλιξη της Ιστορίας». Τα θεματικά περίπτερα έπρεπε να είναι καλαίσθητα, τα κείμενα στα ταμπλό να γραφούν από καλλιγράφους με πινέλο, τα εισιτήρια του Φεστιβάλ να πωλούνται επί μήνες κατά δεκάδες χιλιάδες για να υπάρχουν πόροι, και στο τέλος να στηθεί ένας «Οργανισμός Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή», με στελέχη πλήρους απασχόλησης όλο τον χρόνο.
Πενήντα χρόνια είναι πολλά για να στήσει ένα χρονικό των Φεστιβάλ της ΚΝΕ (υπάρχει η ιστοσελίδα https://festival.kne.gr/50o-festival/ με το ιστορικό των 49 Φεστιβάλ, όπως και το ντοκιμαντέρ «Η μικρογραφία του μέλλοντος που έγινε θεσμός»). Στο πλαίσιο αυτού του αφιερώματος μπορούμε να θυμίσουμε μόνο μερικούς σταθμούς αυτής της περιπέτειας, που πέρασε και φάσεις κρίσης και παρακμής, μέχρι να φτάσει στο 50ό Φεστιβάλ των 4 ημερών, των 4 σκηνών, των 400 και πλέον καλλιτεχνών.
● Το 1ο Φεστιβάλ, το 1975 στο γήπεδο Ζωγράφου, ήταν τριήμερο, σε μεγάλο βαθμό «πειραματικό», κυρίως πολιτικό, αλλά το συναυλιακό του σκέλος (με Ξυλούρη, Μπέλλου, Παπακωνσταντίνου. Κηλαηδόνη, Γαλάνη κ.ά.) είχε απήχηση που ξεπέρασε τις προσδοκίες των διοργανωτών.
● Το 2ο Φεστιβάλ μετακομίζει στην Καισαριανή, γίνεται 4ήμερο. Κατράκης, Ρίτσος, Ελλη Αλεξίου διαβάζουν ποίηση σε μεγάλα πλήθη, ο Λοΐζος τα ξεσηκώνει παρουσιάζοντας για πρώτη φορά «Τα τραγούδια μας», σε στίχους Φ. Λάδη, με τον Γ. Νταλάρα.
● Τα επόμενα 7 Φεστιβάλ πραγματοποιούνται στο πολύ μεγαλύτερο Αλσος Περιστερίου. Εντυπωσιακή η παράσταση του «Προμηθέα Δεσμώτη» με τον Κατράκη το 1977, ενώ το 1978 το συναυλιακό σκέλος απογειώνεται με Μίκη, Μαρκόπουλο, Μικρούτσικο, Λεοντή και τους κορυφαίους ερμηνευτές της εποχής. Καινοτομία του 1982 οι τρεις διαγωνισμοί: για έντεχνο λαϊκό τραγούδι, ποίηση/διήγημα, θεατρικό, με δεκάδες συμμετοχές.
● Το 1984 το Φεστιβάλ επιστρέφει στην Καισαριανή (μένει για άλλα τρία χρόνια), γίνεται πιο οξύ πολιτικά, με τον «Λαβύρινθο της ταξικής συνεργασίας» στον κεντρικό χώρο του Φεστιβάλ, με τη φιλοδοξία να αποκαλύψει εργασιακές «καινοτομίες» του κυβερνώντος τότε ΠΑΣΟΚ.
● Το 1988 το Φεστιβάλ πάει στο Αλσος Βεΐκου, μένει εκεί και το 1989, βαριά τραυματισμένο ωστόσο από τη διάσπαση της ΚΝΕ λόγω της διαφωνίας μεγάλου μέρους της ηγεσίας της με τη συμμετοχή του ΚΚΕ στην κυβέρνηση Τζαννετάκη. Η κρίση έγινε πιο αισθητή το 1990, το Φεστιβάλ περιορίστηκε σε ένα διήμερο στην Γκράβα. Από το 1992, στην Καισαριανή, γίνεται προσπάθεια ανασυγκρότησης του θεσμού, με πιο φιλόδοξους στόχους, ενώ το 1994, στο 20ό Φεστιβάλ γίνεται φανερή η αλλαγή που στο μεταξύ έχει συντελεστεί στη μουσική σκηνή (Δημητριάδης, Νάμα, Καζούλης, Χαΐνηδες κ.ά. στο πρόγραμμα).
● Από το 1997 και για 10 χρόνια το Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή φιλοξενείται στην Πανεπιστημιούπολη στα Ιλίσια, υπογραμμίζοντας (επι)στροφή στη νεολαία, και δη στη σπουδάζουσα. Μικρούτσικος, Μητροπάνος, Πορτοκάλογλου, Τσακνής, Μαχαιρίτσας, Πυξ Λαξ κ.ά. είναι σταθερές παρουσίες αυτή την περίοδο, που περιλαμβάνει και θεατρικές παραγωγές του Φεστιβάλ.
● Το 2007, οι φονικές πυρκαγιές στην Πελοπόννησο ανάγκασαν σε ματαίωση του Φεστιβάλ, έγινε μόνο μια μεγάλη συναυλία υπέρ των πυρόπληκτων, ενώ και το 2009 οι κεντρικές εκδηλώσεις ματαιώθηκαν λόγω πρόωρων εκλογών.
● Από το μνημονιακό έτος 2010 και μετά το Φεστιβάλ μεταφέρεται στο Πάρκο Τρίτση, που γίνεται «έδρα» του. Μητροπάνος, Μικρούτσικος (μέχρι τέλους τους), Β. Παπακωνσταντίνου, Μητσιάς, Αντωνοπούλου, Μαργαρίτης είναι στους σταθερούς συμμετέχοντες, από το 2016 όλο και πιο συχνή είναι η συμμετοχή της Μποφίλιου, το 2020 της πανδημίας εντυπωσίασε η πειθαρχημένη συρροή πλήθους με μάσκες και αποστάσεις, το 2021 ήταν το Φεστιβάλ του Μίκη, ενώ στο περσινό, 49ο Φεστιβάλ κυριάρχησε η μεγάλη αντιφασιστική συναυλία για τα 10 χρόνια από τη δολοφονία Φύσσα, που άνοιξε η μητέρα του, Μάγδα.
Και η περιπέτεια του Φεστιβάλ συνεχίζεται.
Ο ρόλος της τέχνης στο Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή
Της Τέας Βασιλειάδου*
Δεν μπορώ παρά να είμαι υποκειμενική με το Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή. Ημουν μέρος αυτής της μοναδικής –σε μορφή και περιεχόμενο γιορτής– τα πρώτα περίπου 15 χρόνια. Θα μιλήσω λοιπόν για τα αισθήματα που με κατακλύζανε και που ακόμα μένουν στη μνήμη ανεξίτηλα…
Το Φεστιβάλ ήταν ΕΡΩΤΑΣ! Ενας έρωτας που μας πρόσφερε μια δύναμη τεράστια. Και μαζί ένα χρέος. Επρεπε να χωρέσουμε μέσα σε ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα –κάθε Σεπτέμβρη– σε έναν συγκεκριμένο τόπο –Ζωγράφου, Καισαριανή, Περιστέρι– ιδέες και όνειρα. Ηταν βλέπετε η εποχή των ονείρων, των οραμάτων και όλα ήταν δυνατά. Εδώ ετοιμαζόμαστε για την αλλαγή του κόσμου, το Φεστιβάλ θα μας δυσκόλευε; Κι ας υπήρχαν και δυσκολίες και εμπόδια. Πολλών ειδών. Οταν ένας τοίχος σηκωνόταν εμείς πηγαίναμε λίγο πιο πίσω, παίρναμε φόρα και πηδούσαμε.
Ο τομέας με τον οποίο κυρίως ασχολήθηκα ήταν η καλλιτεχνική δημιουργία σε όλες τις μορφές της και πώς αυτή θα αποτυπωνόταν στο πλαίσιο του Φεστιβάλ. Αυτή η καλλιτεχνική γιορτή ήταν μοναδική και πρωτοπόρα. Ολοι οι σύντροφοι που δουλεύαμε για την υλοποίηση των προγραμμάτων είμαστε αφοσιωμένοι, είμαστε κυριευμένοι από τη διάθεση να τα κάνουμε όλα. Για τον λόγο αυτό είμαστε ταμένοι να ψάχνουμε, να ερευνούμε, να μαθαίνουμε, να μελετάμε.
Συνεργαστήκαμε με καλλιτέχνες σπουδαίους, διάσημους και νεότερους, και όλοι μας πρόσφεραν το καλύτερό τους και από όλους κερδίζαμε «ένα κομμάτι ουρανό». Πόσα μαθήματα δεν διδαχτήκαμε από τους καλλιτέχνες που συμμετείχαν. Από το έργο τους. Από τους ίδιους. Πώς να ξεχάσω τη συναυλία του Μίκη Θεοδωράκη με τον «Επιτάφιο», όταν ο Γιάννης Ρίτσος αντί να απαγγείλει το «Μέρα Μαγιού…» άρχισε να το τραγουδάει! Μοναδικά… χαϊδευτικά!
Πώς να μη χαμογελάσω με τρυφερότητα στην ανάμνηση του Μάνου Κατράκη, όταν, μετά την κεντρική ομιλία του Χαρίλαου Φλωράκη, βγήκε στην κεντρική σκηνή να απαγγείλει τον «Οδηγητή» του Κώστα Βάρναλη. Για ατμόσφαιρα είχαμε βάλει καπνούς που τον… έπνιγαν. Και είχε τεράστια προβλήματα υγείας. Δεν είπε τίποτα. Τέλειωσε την απαγγελία θριαμβευτικά και ήρθε πίσω στα παρασκήνια. «Συντρόφισσα», μου είπε, «θέλεις να με δολοφονήσεις;» και με αγκάλιασε.
Ολες οι τέχνες ήταν παρούσες στο Φεστιβάλ. Η μουσική, το τραγούδι, το θέατρο, η ποίηση, τα εικαστικά. Με σεβασμό ζητούσαμε τη βοήθεια όσων γνώριζαν, των ειδικών… Μέσα από μια τέτοια συνεργασία κυκλοφορήσαμε στο Φεστιβάλ δύο εκδόσεις. Η μία με ιστορίες της λαϊκής παράδοσης και η άλλη με ποιήματα της παράδοσης. Και αξίζει να μνημονεύσουμε τη μοναδική βοήθεια του θρυλικού Φίλιππου Βλάχου των Εκδόσεων Κείμενα. Κάναμε αφιερώματα στην ποίηση με τη συμμετοχή δεκάδων ηθοποιών, που δέχονταν να κάνουν όσες πρόβες χρειαζόταν, να ταλαιπωρηθούν για να βγει η «δουλειά» καλά. Παρουσιάζαμε θεατρικά μονόπρακτα γνωστών συγγραφέων με τη βοήθεια σκηνοθετών και ηθοποιών που αναγνώριζαν την αξία αυτής της προσπάθειας. Οργανώναμε εκθέσεις εικαστικών με σπουδαίους ζωγράφους και γλύπτες και χαράκτες κάθε γενιάς.
Είναι τόσες πολλές οι ιστορίες του Φεστιβάλ που μπορούν να γεμίσουν βιβλία. Μέσα σε αυτή την ανάταση όλοι όσοι συμμετείχαμε αντλούσαμε δύναμη. Μια δύναμη αλλαγής που προσφέρει χώρο στη δημιουργία, στην κατανόηση του κόσμου. Του κόσμου που ονειρευόμαστε. Κι έτσι έγινε από όσους ξεκίνησαν το Φεστιβάλ. Πρώτα το ονειρεύτηκαν και μετά το έχτισαν. Και η τέχνη υπήρξε βασικό στήριγμα και νοηματοδότης. Κάθε έργο, ένα σημάδι για το μέλλον. Κάθε δημιουργός, ένας οδηγός. Για μας οι καλλιτέχνες δεν υπήρξαν ποτέ το δόλωμα για να κερδίσουμε κάτι άλλο, οπαδούς, φίλους, μέλη. Η τέχνη –κι αυτό το προστατεύαμε με όλη μας τη δύναμη– ήταν οι πόρτες και τα παράθυρα που ανοίγανε διάπλατα στον κόσμο, ξεχυνόταν στους ορίζοντες. Οι καλλιτέχνες μάς εμπνέανε με το έργο τους, μας βοηθούσαν να δούμε –με τα δικά τους εργαλεία– πέρα από την επιφάνεια.
Γι’ αυτό παλέψαμε. Και γι’ αυτό το Φεστιβάλ έγινε για πολλά χρόνια η συμβολική γη. Ο συμβολικός τόπος και ο χρόνος για την αρχή…
*Δημοσιογράφος, οργανωτικό μέλος των πρώτων Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή
Οταν η Ασφάλεια ήθελε να το απαγορεύσει
Αγνωστα στοιχεία για το Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή μέσα από τα αστυνομικά αρχεία
Των Γιώργου Πετρόπουλου, Νικόλα Ζηργάνου και Νίκου Χατζηδημητράκου
Αστυνομικά όργανα σε διατεταγμένη υπηρεσία παρακολουθούσαν διακριτικά όλες τις προφεστιβαλικές εκδηλώσεις ανά την Ελλάδα και φυσικά την κεντρική εκδήλωση της Αθήνας. Συγκέντρωναν πληροφορίες, κατέγραφαν αυτούς που συμμετείχαν στις εκδηλώσεις του φεστιβάλ (πολιτικά πρόσωπα, καλλιτέχνες, ξένες αντιπροσωπείες) και φυσικά όλα τα αξιοσημείωτα -κατά τη γνώμη τους- γεγονότα
Οι αστυνομικές αρχές -και ειδικότερα η Ασφάλεια με τις υπηρεσίες της- δεν επηρεάστηκαν καθόλου από την πτώση του δικτατορικού καθεστώτος και την επάνοδο στον κοινοβουλευτισμό. Αντιθέτως, συνέχισαν να παρακολουθούν τις αριστερές και ευρύτερα προοδευτικές δυνάμεις και οργανώσεις εκείνης της περιόδου και φυσικά το φακέλωμα προσώπων, οργανώσεων και κομμάτων. Σε αυτή τη διαδικασία το ΚΚΕ, όπως ήταν αναμενόμενο, είχε την τιμητική του. Στο πλαίσιο αυτών των παρακολουθήσεων ήταν και οι εκδηλώσεις του Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή.
Αστυνομικά όργανα σε διατεταγμένη υπηρεσία παρακολουθούσαν διακριτικά όλες τις προφεστιβαλικές εκδηλώσεις ανά την Ελλάδα και φυσικά την κεντρική εκδήλωση της Αθήνας. Συγκέντρωναν πληροφορίες, κατέγραφαν αυτούς που συμμετείχαν στις εκδηλώσεις του φεστιβάλ (πολιτικά πρόσωπα, καλλιτέχνες, ξένες αντιπροσωπείες) και φυσικά όλα τα αξιοσημείωτα -κατά τη γνώμη τους- γεγονότα. Στα αστυνομικά αρχεία υπάρχει πλήθος τέτοιου υλικού για το οποίο δεν θα έφτανε ένα βιβλίο ώστε να παρατεθεί στο πιο ουσιώδες μέρος του.
Από το υλικό των αστυνομικών αρχείων που έχουμε στα χέρια μας για τα Φεστιβάλ της ΚΝΕ, θα παραθέσουμε όσο πιο περιεκτικά γίνεται αυτό που αφορά το 3ο Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή (15-18 Σεπτέμβρη 1977, στο Περιστέρι) καθώς τότε έγινε προσπάθεια να απαγορευτούν οι εκδηλώσεις του ή τουλάχιστον να παρεμποδιστούν.
Η ιστορία αυτή εν συντομία έχει ως εξής:
Φανερή προσπάθεια απαγόρευσης
Σύμφωνα με αναφορά της Υπηρεσίας Πληροφοριών της Υποδιεύθυνσης Γενικής Ασφαλείας Αθηνών, με ημερομηνία 22-7-1977, προς την Υπηρεσία Εθνικής Ασφαλείας του υπουργείου Δημοσίας Τάξεως, στις 24-6-1977 συνεδρίασε το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Περιστερίου ύστερα από αίτημα του Κ.Σ. της ΚΝΕ με θέμα την παραχώρηση του γνωστού, σήμερα, Αλσους Περιστερίου για την πραγματοποίηση των κεντρικών εκδηλώσεων του 3ου Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή. Στη συνεδρίαση ο πρόεδρος του Δ.Σ., Ζερβάκης Κωνσταντίνος, και ο δήμαρχος Δημήτρης Φωλόπουλος εισηγήθηκαν να παραχωρηθεί ο χώρος έναντι συμβολικής τιμής 1.000 δραχμών. Την αντίθεσή της εξέφρασε η δεξιά παράταξη υπό τον γιατρό Κοζώνη Αλέξανδρο με το επιχείρημα ότι ο χώρος του Αλσους (παλιό Λιγνιτωρυχείο) δεν είναι περιουσία του δήμου αλλά του υπουργείου Οικονομικών.
Η αναφορά καταλήγει: «Κατόπιν των ανωτέρω το θέμα ετέθη υπό ψηφοφορίαν, με απατέλεσμα να ληφθή απόφασις κατά πλειοψηφίαν -μειοψηφισάντων των εθνικοφρόνων Δημοτικών Συμβούλων- περί της παραχωρήσεως του χώρου, ως εισηγήθη ο πρόεδρος του Δημοτ. Συμβουλίου Ζερβάκης Κων/νος. Ηδη ήρξαντο αι εργασίαι διαμορφώσεως του χώρου του Λιγνιτωρυχείου διά το Φεστιβάλ (αποκοπή χόρτων, απομάκρυνσις εμποδίων, κατασκευή εξεδρών κ.λπ.)».
Στις 18 Αυγούστου 1977, σχεδόν έναν μήνα πριν από την έναρξη των εκδηλώσεων του Φεστιβάλ στο Περιστέρι και με δεδομένο ότι ήταν αδύνατο να αλλάξει ο χώρος διεξαγωγής του, το υπουργείο Οικονομικών κατέθεσε στον εισαγγελέα Πρωτοδικών Αθηνών ασφαλιστικά μέτρα κατά του Δήμου Περιστερίου με το αιτιολογικό ότι η παραχώρηση του Αλσους Περιστερίου στην ΚΝΕ συνιστούσε καταπάτηση δημόσιας περιουσίας.
Αμέσως ξεσηκώθηκε ολόκληρος ο δημοκρατικός κόσμος της χώρας (κόμματα και οργανώσεις του Κέντρου και της Αριστεράς, κοινωνικές οργανώσεις, άνθρωποι των γραμμάτων, των τεχνών και της επιστήμης, ενώ υπήρξαν και αντιδράσεις από το εξωτερικό).
Το θέμα επί της ουσίας έληξε με ήττα της κυβέρνησης καθώς στις 24/8 ο προαναφερόμενος εισαγγελέας απέρριψε την προσφυγή του υπουργείου Οικονομικών επικαλούμενος αναρμοδιότητα.
Ολα αυτά οι υπηρεσίες της Ασφάλειας τα κατέγραφαν και ενημέρωναν τους αρμόδιους. Εχει όμως πολύ ενδιαφέρον μια αθέατη πλευρά αυτής της υπόθεσης, η οποία δεν είναι γνωστή αλλά έχει καταγραφεί στα αστυνομικά αρχεία.
Η κρυφή προσπάθεια απαγόρευσης
Στις 22 Αυγούστου του 1977 το υπουργείο Δημόσιας Τάξης, με έγγραφό του προς το Νομικό Συμβούλιό του (του εν λόγω υπουργείου δηλαδή) έθετε ορισμένα ερωτήματα από τα οποία φαίνεται πως αναζητούσε νόμιμο τρόπο για να προχωρήσει στην απαγόρευση του Φεστιβάλ.
Στο συγκεκριμένο έγγραφο, αφού υπογραμμιζόταν ότι η ΚΝΕ πραγματοποιούσε προφεστιβαλικές εκδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα με πολιτικό και πολιτιστικό περιεχόμενο και αφού διαπιστωνόταν πως τέτοιες εκδηλώσεις διοργάνωναν και άλλα κόμματα, ακολούθως ζητούνταν απαντήσεις στα παρακάτω ερωτήματα:
«α. Είναι δυνατή, εν όψει της περί φορολογίας θεαμάτων νομοθεσίας, η διοργάνωσις καλλιτεχνικών, ως ανωτέρω, εκδηλώσεων (μουσικής, ασμάτων κ.λπ.) ή άλλων δημοσίων θεαμάτων εν γένει και η παρουσίασις αυτών εις το κοινόν άνευ καταβολής εισιτηρίου ή τέλους κατά τας περιστάσεις;…
β. Είναι επιτρεπτή η παραχώρησις παρά της αρμοδίας Δημοτικής ή Κοινοτικής Αρχής, Κοινοχρήστων χώρων (πάρκων, αλσών, πλατειών, πρασιών κ.λπ.) διά την διοργάνωσιν και εκτέλεσιν έστω και προσωρινώς καλλιτεχνικών εκδηλώσεων της ανωτέρω μορφής ή άλλων δημοσίων θεαμάτων με την αιτιολογίαν της ψυχαγωγίας του κοινού;…».
Στο ίδιο έγγραφο γινόταν επίκληση νομικών διατάξεων ακόμη και της μεταξικής δικτατορίας, βάσει των οποίων οι καλλιτεχνικές εκδηλώσεις και τα δημόσια θεάματα για να πραγματοποιηθούν πρέπει να έχουν άδεια της αστυνομίας και ως προς το περιεχόμενό τους.
Την επομένη, 23/8, το ίδιο υπουργείο με έγγραφό του προς τη Διεύθυνση Νομικών Υποθέσεων του υπουργείου Δικαιοσύνης –αφού αναφέρεται στο περιεχόμενο του Φεστιβάλ της ΚΝΕ και στο γεγονός ότι και άλλα κόμματα διοργανώνουν φεστιβάλ– θέτει τα παρακάτω ζητήματα:
«…4. Αι εκδηλώσεις αύται παρά το ότι πραγματοποιούνται υπό μορφήν ψυχαγωγίας ή αναπτύξεως του πολιτιστικού επιπέδου του κοινού, εν τούτοις εις την πραγματικότητα η όλη οργάνωσις και το περιεχόμενον αυτών, είναι δηλωτικά ωρισμένης ιδεολογικής παρατάξεως και ως εκ τούτου δύνανται να αποτελέσουν αφορμήν εξάψεως πολιτικών παθών εκ των αντιδράσεων οπαδών ετέρων αντιθέτων ιδεολογικών και πολιτικών παρατάξεων.
5. Κατόπιν τούτων και προκειμένου να εκδώσωμεν οδηγίας διά την ομοιόμορφον αντιμετώπισιν του θέματος υπό όλων των αστυνομικών αρχών της χώρας παρακαλούμεν όπως ενεργήσητε διά την έκδοσιν σχετικής γνωμοδοτήσεως του κ. Εισαγγελέως Αρείου Πάγου περί της εφαρμοστέας εις τας περιπτώσεις ταύτας νομικής διατάξεως».
Δεν γνωρίζουμε αν υπήρξαν οι γνωμοδοτήσεις του Νομικού Συμβουλίου του υπουργείου Δημόσιας Τάξης και του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου πάνω στα προαναφερθέντα ζητήματα που έθετε το υπουργείο. Η κυβέρνηση πάντως δεν τόλμησε να απαγορεύσει τη διεξαγωγή του Φεστιβάλ, ούτε το 1977 ούτε τα επόμενα χρόνια. Αντίθετα, όπως προκύπτει από τα έγγραφα που έχουμε στη διάθεσή μας, παρακολούθησε στενά τις εκδηλώσεις του καταγράφοντας σχεδόν τα πάντα. Για παράδειγμα, το τι έγινε στο 3ο Φεστιβάλ καταγράφεται σε 16σέλιδη έκθεση της Υποδιεύθυνσης Γενικής Ασφαλείας προς την Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας του υπουργείου Δημόσιας Τάξης με ημερομηνία 28-9-1977.
Και κάτι για την Iστορία…
Οπως είδαμε στο παραπάνω έγγραφο του υπουργείου Δημόσιας Τάξης προς το υπουργείο Δικαιοσύνης, γίνεται αναφορά στο ενδεχόμενο το Φεστιβάλ της ΚΝΕ να λειτουργήσει ως «αφορμή εξάψεως πολιτικών παθών εκ των αντιδράσεων οπαδών ετέρων αντιθέτων ιδεολογικών και πολιτικών παρατάξεων».
Υπάρχει ένα περιστατικό που καταγράφεται στα αστυνομικά αρχεία το οποίο θα μπορούσε τότε να χρησιμοποιηθεί ως ενισχυτικό στοιχείο για την απαγόρευση του 3ου Φεστιβάλ της ΚΝΕ. Το παράξενο είναι ότι αυτό το περιστατικό συνέβη στο Περιστέρι.
Λίγες ημέρες πριν το υπουργείο Δημόσιας Τάξης στείλει το προαναφερόμενο έγγραφο, και συγκεκριμένα στις 10-8-1977, η ΚΝΕ πραγματοποίησε την προφεστιβαλική της εκδήλωση στην πλατεία Δημαρχείου του Περιστερίου. Την ώρα της έναρξης της εκδήλωσης (περί τις 8.30 μ.μ.) μπήκαν στον χώρο -σύμφωνα με σχετική αστυνομική αναφορά- πενήντα νεαρά άτομα και επιχείρησαν να μοιράσουν προκήρυξη του ΕΚΚΕ που υπέγραφε η τοπική οργάνωσή του, με τίτλο: «Προς το λαό και τη νεολαία του Περιστεριού – ΤΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΤΗΣ “Κ” ΝΕ ΜΕΓΑΛΗ ΑΠΟΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΣΗ ΣΕ ΒΑΡΟΣ ΤΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ ΤΗΣ». Ασφαλώς η πρόκληση ήταν μεγάλη για την οργάνωση της νεολαίας του ΚΚΕ.
Σύμφωνα με την αστυνομική αναφορά, η ομάδα αυτή απωθήθηκε από την ΚΝΕ αλλά επανήλθε στις 21.45 με αποτέλεσμα να υπάρξει συμπλοκή και να διακοπεί η προφεστιβαλική εκδήλωση, η οποία συνεχίστηκε μετά τις 22.30 όταν τελικά η ομάδα του ΕΚΚΕ απωθήθηκε από τον χώρο οριστικά.