Η Αριστερά αιώνιο θύμα της πάλης των τάσεων

Οι πιο σημαντικές διασπάσεις της Αριστεράς συνδέονται με τα διεθνή ρεύματα σκέψης και δράσης στον χώρο της τόσο στον 19ο όσο και στον 20ό αιώνα. Η κυριαρχία του μαρξισμού στο εργατικό κίνημα, στο τελευταίο τέταρτο του 19ου, οδηγεί στον διαχωρισμό των εργατικών κομμάτων από τον αναρχισμό και στη μετάβαση από την Πρώτη στη Δεύτερη Διεθνή.

Ο συμβιβασμός των κομμάτων της Β’ Διεθνούς με τις αστικές τάξεις των χωρών τους στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο φέρνει νέες διασπάσεις στο εργατικό κίνημα, ενώ η Οκτωβριανή Επανάσταση δίνει τεράστια αίγλη στον λενινισμό, ως η επαναστατική συνέχεια του μαρξισμού, και στον μπολσεβικισμό με αποτέλεσμα τη δημιουργία των κομμουνιστικών κομμάτων και της Τρίτης Διεθνούς. Η κυριαρχία του Στάλιν στο μπολσεβίκικο κόμμα στην ΕΣΣΔ και η σύγκρουση με τον Τρότσκι οδηγεί στη συγκρότηση τροτσκιστικών κομμάτων και στην Τέταρτη Διεθνή. Η σύγκρουση ΕΣΣΔ – Κίνας, στις αρχές της δεκαετίας του ’60, είχε ως αποτέλεσμα νέες διασπάσεις και τη δημιουργία των μαοϊκών κομμάτων. Το ίδιο συνέβη και με την εμφάνιση του ευρωκομουνισμού.

Οι διασπάσεις στην Αριστερά επηρεάζονται, επίσης, και από μεγάλα επαναστατικά γεγονότα και εξεγέρσεις, όπως ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος και η Οκτωβριανή Επανάσταση που προαναφέραμε, η Κινεζική Επανάσταση, η Κουβανέζικη Επανάσταση, ο Πόλεμος στο Βιετνάμ, ο Μάης του ’68 στη Γαλλία. Επηρεάζονται ακόμη και από τα ζητήματα που προκύπτουν στις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού, όπως από την επέμβαση της ΕΣΣΔ στην Ουγγαρία το 1956, στην Τσεχοσλοβακία το 1968 κ.ο.κ.

Αν ήθελε κανείς να αποδώσει ολόκληρη την ιστορία των διασπάσεων της Αριστεράς, θα χρειαζόταν να συγγράψει τόμους ολόκληρους χωρίς να είναι βέβαιος, στο τέλος, πως κάτι δεν του ξέφυγε. Αυτό, ο αναγνώστης θα έχει την ευκαιρία να το αντιληφθεί στα κείμενα που ακολουθούν. Προηγουμένως, όμως, οφείλουμε να κάνουμε μία διευκρίνιση. Οταν λέμε Αριστερά στην Ελλάδα τι ακριβώς εννοούμε;

Στην Ελλάδα η Αριστερά αρχίζει να διαμορφώνεται από το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα. Πολιτικά, όμως, αποκτά ολοκληρωμένη υπόσταση από τον Νοέμβριο του 1918 με τη δημιουργία του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ελλάδος (ΣΕΚΕ) που στη συνέχεια μετεξελίχθηκε σε ΚΚΕ. Η μήτρα όλων των αποχρώσεων της ιστορικής Αριστεράς ήταν το ΣΕΚΕ-ΚΚΕ. Οτιδήποτε άλλο επιχειρήθηκε να σχηματιστεί έξω από αυτό τον χώρο δεν ευδοκίμησε.

Ιστορικά η Αριστερά στην Ελλάδα έχει κοινωνική αναφορά στην εργατική τάξη και οι διάφορες τάσεις της ετεροκαθορίζονταν με επίκεντρο το ΣΕΚΕ-ΚΚΕ. Στο κοινωνικοπολιτικό λεξικό του «Ανεξάρτητου», το πιο γνωστό και πιο διαδεδομένο κοινωνικοπολιτικό λεξικό του Μεσοπολέμου, διαβάζουμε ότι «αριστερός εις την πολιτικήν ορολογίαν λέγεται ο έχων επαναστατικάς, σοσιαλιστικάς ή κομμουνιστικάς αντιλήψεις. Αριστερά κόμματα, εν αντιθέσει προς τα δεξιά, συντηρητικά τοιαύτα είναι τα ακολουθούντα αριστεράς κατευθύνσεις».

Την πραγματικότητα αυτή διαφοροποίησαν δύο κόμματα. Το ένα είναι το ΠΑΣΟΚ και το άλλο ο ΣΥΡΙΖΑ. Το ΠΑΣΟΚ διεκδίκησε για ένα διάστημα θέση –και μάλιστα ηγετική– στην Αριστερά. Δεν προήλθε όμως από αυτήν αλλά από τον χώρο του λεγόμενου Δημοκρατικού Κέντρου, όπου και επέστρεψε στη συνέχεια. Ο ΣΥΡΙΖΑ προήλθε από την Αριστερά και μετά το 2012 ηγήθηκε του χώρου καθώς το ΚΚΕ διαχωρίστηκε από αυτήν με τη θέση «εμείς δεν είμαστε αριστεροί – είμαστε κομμουνιστές». Ετσι σήμερα –μετά την κυβερνητική θητεία του ΣΥΡΙΖΑ και την εφαρμογή μνημονίων– η έννοια της Αριστεράς έχει λάβει άλλο εύρος και διαστάσεις απ’ αυτές που μας κληροδότησε η Ιστορία. Στην πραγματικότητα, η έννοια της Αριστεράς πρέπει να προσδιοριστεί εκ νέου.

Στα κείμενα που ακολουθούν θα προσπαθήσουμε να δώσουμε μια σύντομη ιστορία των διασπάσεων της Αριστεράς στα πιο βασικά της σημεία. Από την εξιστόρηση λείπει η ιστορία των διασπάσεων του ΠΑΣΟΚ για τους λόγους που προαναφέραμε και κυρίως γιατί δεν υπήρξε πότε ενδογενής αριστερή δύναμη. Επίσης δεν υπάρχει αναφορά στις διασπάσεις του αναρχικού χώρου, ο οποίος έχει επίσης μία άλλη διαδρομή από αυτή της ιστορικής Αριστεράς και ποτέ δεν έλαβε σοβαρές διαστάσεις στο εργατικό κίνημα.

ΤΟ ΣΕΚΕ και ο διαμελισμός του

Το ΣΕΚΕ ιδρύθηκε στο διάστημα 17 ώς 21 Νοεμβρίου του 1918 (με το νέο ημερολόγιο). Η σύνθεσή του ιδεολογικά και πολιτικά δεν ήταν ομοιογενής. Στο ιδρυτικό Συνέδριο ήταν διακριτές τρεις τάσεις: η δεξιά με κύριους εκπροσώπους τούς Α. Σίδερη, Ν. Γιανιό και Π. Δημητράτο, η αριστερή με βασικούς εκπροσώπους τους Δ. Λιγδόπουλο, Σπ. Κουμιώτη και Μ. Οικονόμου και μια τρίτη κεντρώας συμπεριφοράς με επικεφαλής τον Α. Μπεναρόγια.

Ισχυρότερη ήταν η τάση του κέντρου και ακολουθούσε η αριστερά. Ολοι οι κύριοι εκπρόσωποι των τάσεων που ίδρυσαν το ΣΕΚΕ στην πορεία της μετεξέλιξής του σε ΚΚΕ βρέθηκαν εκτός κόμματος – πλην του Λιγδόπουλου που έχασε νωρίς τη ζωή του. Οι εκπρόσωποι της δεξιάς και της κεντρώας τάσης από το 1923 και μετά διαχώρισαν τη θέση τους και κινήθηκαν σε διάφορους σχηματισμούς σοσιαλδημοκρατικής κατεύθυνσης που συχνά συναντιούνταν με το παραδοσιακό αστικό Δημοκρατικό Κέντρο. Ουδέποτε όμως στην Ελλάδα μέχρι το 1974 έγινε κατορθωτή η συγκρότηση ενός αξιόλογου σοσιαλδημοκρατικού κόμματος.

Οι σοσιαλδημοκρατικές διασπάσεις του ΣΕΚΕ δεν του άφησαν ιδιαίτερα σημάδια. Ο κομμουνισμός ήταν το ανερχόμενο κίνημα της εποχής που του έδωσε σαφή επαναστατικά χαρακτηριστικά και το συνέδεσε με τα πλατιά λαϊκά στρώματα και την εργατική τάξη. Για τον λόγο αυτό εκείνες οι διασπάσεις που έμειναν στην Ιστορία και σημάδεψαν την πορεία του πρώτου, ουσιαστικά, εργατικού κόμματος στην Ελλάδα αφορούν την αριστερή του πλευρά.

Το 1919 αποσπάστηκε από το ΣΕΚΕ μια ομάδα αριστερών με στόχο να πιέσει το κόμμα να προσχωρήσει στην Κομμουνιστική Διεθνή. Η ομάδα αυτή δημιούργησε την οργάνωση «Κομμουνιστική Ενωση» και εξέδιδε την επιθεώρηση «Κομμουνισμός». Το καλοκαίρι του 1921, βλέποντας ότι το ΣΕΚΕ δυνάμωνε και ενισχυόταν ο κομμουνιστικός του προσανατολισμός, η «Κομμουνιστική Ενωση» προσχώρησε και πάλι στο κόμμα ενώ λίγο αργότερα ο «Κομμουνισμός» σταμάτησε να βγαίνει. Ο πυρήνας των μελών της «Κουμμουνιστικής Ενωσης», τον Μάιο του 1923, εξέδωσε την επιθεώρηση «Αρχείον Μαρξισμού» το οποίο αποτέλεσε τη βάση συγκρότησης του αρχειομαρξιστικού κινήματος που στη συνέχεια προσχώρησε στον τροτσκισμό.

Μέχρι τον Δεκέμβρη του 1924, που το ΣΕΚΕ μετονομάστηκε επισήμως σε ΚΚΕ, εμφανίστηκαν στις γραμμές του ορισμένες ακόμη διασπάσεις. Στον συνδικαλιστικό χώρο, υπό τον Κώστα Σπέρα, εμφανίστηκε η κομμουνιστική ομάδα «Νέα Ζωή», η οποία τον Μάρτιο του 1921 εξέδωσε το ομώνυμο περιοδικό. Η ομάδα αυτή τον χειμώνα του 1922 ίδρυσε το Ανεξάρτητο Εργατικό Κόμμα το οποίο γρήγορα προσανατολίστηκε στον εργατισμό και τον αναρχοσυνδικαλισμό.

Τον Μάιο του 1921 διασπάστηκε στην Αθήνα η οργάνωση Νεολαίας του ΣΕΚΕ («Σοσιαλιστική Εργατική Νεολαία») και δημιουργήθηκε η «Ανεξάρτητη Κομμουνιστική Νεολαία» η οποία στη συνέχεια συνενώθηκε με την «Κομμουνιστική Νεολαία» της «Κομμουνιστικής Ενωσης» και του περιοδικού «Κομμουνισμός» για να δημιουργηθεί η «Κομμουνιστική Νεολαία Αθηνών». Το 1924 από τη διάσπαση της Κομματικής Οργάνωσης Πειραιά του ΣΕΚΕ δημιουργήθηκε, υπό τους Ευ. Παπαναστασίου και Στέλιο Αρβανιτάκη, η «Κομμουνιστική Ενωση Ελλάδας» η οποία εξέδιδε την εφημερίδα «Κομμουνιστικό Βήμα».

Ο «τεμαχισμός» της μετεμφυλιακής περιόδου

Τη δεκαετία του ’40 το ΚΚΕ φτάνει στο απόγειο της ανάπτυξής του. Πρωταγωνιστεί στην Εθνική Αντίσταση, προωθεί μια πλατιά πολιτική συμμαχιών δημιουργώντας το ΕΑΜ του οποίου είναι η ραχοκοκαλιά και η καθοδηγητική δύναμη, μετατρέπεται στο μεγαλύτερο σε δύναμη ελληνικό κόμμα. Διασπάσεις δεν γνωρίζει ακόμη και στις περιπτώσεις που κάνει σοβαρά πολιτικά λάθη με τεράστιες συνέπειες (Λίβανος – Γκαζέρτα – Βάρκιζα). Αμέσως μετά τη Βάρκιζα το ΚΚΕ μετατρέπει το ΕΑΜ σε πολιτικό συνασπισμό κομμάτων. Η εξέλιξη αυτή προκαλεί μια μικρή διάσπαση στο ΕΑΜικό κίνημα καθώς η «Ενωση Λαϊκής Δημοκρατίας» του Η. Τσιριμώκου και το «Σοσιαλιστικό Κόμμα» του Αλ. Σβώλου αρνούνται να συμμετάσχουν στον Πολιτικό Συνασπισμό Κομμάτων του ΕΑΜ. Η προσπάθειά τους να δημιουργήσουν έναν μετακατοχικό σοσιαλδημοκρατικό πόλο δεν φέρνει σοβαρό αποτέλεσμα. Το ΕΑΜ παραμένει ακλόνητο και διαρκώς ενισχυόμενο.

Διασπάσεις, ουσιαστικές, δεν γνωρίζει το ΚΚΕ ούτε στη διάρκεια του Εμφυλίου. Διάφορες κινήσεις στελεχών μέχρι το 1955 (Βαφειάδης, Παρτσαλίδης, Καραγιώργης) γνώρισαν τεράστια προβολή πολύ αργότερα καθώς συνοδεύονταν από αντιπολιτευτικά κείμενα (πλατφόρμες) απέναντι στην πολιτική της ηγεσίας του κόμματος υπό Ν. Ζαχαριάδη. Στον χρόνο εκδήλωσής τους, όμως, είχαν πολύ μικρή απήχηση.

Η πρώτη μεγάλη διάσπαση συντελείται στο ΚΚΕ το 1956, όταν με παρέμβαση του ΚΚΣΕ και ακόμη πέντε κομμουνιστικών κομμάτων (Ρουμανίας, Βουλγαρίας Ουγγαρίας, Πολωνίας και Τσεχοσλοβακίας) συγκροτείται Διεθνής Επιτροπή η οποία στην 6η Ολομέλεια της Κ.Ε. του Κόμματος (Μάρτης 1956) καθαιρεί τον Ν. Ζαχαριάδη από γ.γ. Η διάσπαση αυτή πήρε τεράστιες διαστάσεις στη συνέχεια. Επεκτάθηκε σε όλες τις οργανώσεις του κόμματος στις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού όπου ζούσαν Ελληνες πολιτικοί πρόσφυγές αλλά και στην Ελλάδα, στις φυλακές και στις εξορίες όπου κρατούνταν Ελληνες κομμουνιστές. Η διάσπαση εκείνη είχε προετοιμαστεί νωρίτερα από τους Σοβιετικούς σε μια προσπάθειά τους να προκαλέσουν την πτώση του Ζαχαριάδη με απαίτηση της βάσης του κόμματος. Ετσι τον Σεπτέμβρη του 1955, στη μεγαλύτερη κομματική Οργάνωση, αυτή της Τασκένδης, ξέσπασαν βίαια επεισόδια που πήραν πρωτοφανή διάσταση και αγριότητα και έμειναν στην Ιστορία ως «γεγονότα της Τασκένδης».

Η διάσπαση του ’56, λόγω του κύρους της ΕΣΣΔ στους Ελληνες κομμουνιστές αλλά και του γεγονότος ότι το ΚΚΕ ήταν στην παρανομία και υπό απηνή διωγμό, δεν οδήγησε στη συγκρότηση άλλων ή άλλου κόμματος. Μόνο το 1963, όταν στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα εκδηλώθηκε η διαφορά απόψεων ανάμεσα στο ΚΚΣΕ και στο Κ.Κ. Κίνας συγκροτήθηκε από πολιτικούς πρόσφυγες το φιλοκινεζικό ΚΚΕ (μ-λ). Αργότερα αυτό το κόμμα συνδέθηκε με τους Μαοϊκούς (Ομάδα του περιοδικού «Αναγέννηση») εντός Ελλάδας και το 1966 εντάχθηκε Οργάνωση Μαρξιστών Λενινιστών Ελλάδας (ΟΜΛΕ). Η συνέχεια του μαοϊκού κινήματος στην Ελλάδα έχει τη δική του ιστορία των δικών του διασπάσεων και ανασυγκροτήσεων με πιο γνωστά τα κόμματα ΚΚΕ (μ-λ), Μ-Λ ΚΚΕ, ΕΚΚΕ κ.ο.κ.

Η δεύτερη μεγάλη διάσπαση του ΚΚΕ, που αποτέλεσε τη μήτρα της μεταπολιτευτικής Αριστεράς στην Ελλάδα και την επηρεάζει ώς τα σήμερα, συντελέστηκε στη 12η Ολομέλεια της Κ.Ε. του κόμματος το 1968. Η Ολομέλεια πραγματοποιήθηκε στο διάστημα 5-15 Φλεβάρη του 1968 στη Βουδαπέστη. Το ιστορικό αποτέλεσμα της διάσπασης που συντελέστηκε εκεί ήταν να προκύψουν δύο κόμματα που έφεραν τον τίτλο ΚΚΕ. Το ένα ήταν το ΚΚΕ και το άλλο το ΚΚΕ εσωτερικού, ενώ ένα τμήμα κομματικών στελεχών και προσωπικοτήτων της Αριστεράς που δεν πήγε με το ένα ή το άλλο κόμμα ανασυγκρότησε μεταπολιτευτικά την ΕΔΑ – ό,τι δηλαδή απέμεινε από την προδικτατορική ΕΔΑ της οποίας η κύρια δύναμη ήταν το ιστορικό ΚΚΕ.

Οι διασπάσεις του ΚΚΕ εσωτερικού στη Μεταπολίτευση

Το ΚΚΕ εσωτερικού (ΚΚΕ εσ.), που προέκυψε από τη διάσπαση του ΚΚΕ το 1968, τράβηξε τον δρόμο του ευρωκομμουνισμού όπως αυτός είχε χαραχτεί από τα Κ.Κ. της Ευρώπης, κυρίως στην Ιταλία και την Ισπανία αλλά και για ένα διάστημα στη Γαλλία. Οι συγκρούσεις στο εσωτερικό του ήταν πολλές, αλλά οι ιστορικές διασπάσεις του ουσιαστικά δύο. Το 1978 διασπάστηκε η Οργάνωση Νεολαίας του Κόμματος (ΕΚΟΝ – Ρήγας Φεραίος). Από τη διάσπαση προέκυψε η οργάνωση «ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος – Β’ Πανελλαδική» που εντασσόταν στο ρεύμα του αριστερού ευρωκομμουνισμού, θεωρώντας «δεξιόστροφη» εκδοχή της κομμουνιστικής ανανέωσης την πολιτική που εξέφραζε το ΚΚΕ εσ. Η δεύτερη και τελειωτική διάσπαση έγινε στο 4ο Συνέδριο, το 1986.

Η τάση της «μετεξέλιξης» υπό τον Λ. Κύρκο σε συνεργασία με την τάση της «υπέρβασης» του Κώστα Φιλίνη οδήγησαν το συνέδριο στην απόφαση για εγκατάλειψη του κομμουνιστικού τίτλου και της κομμουνιστικής φυσιογνωμίας του κόμματος. Από τη διάσπαση που προκλήθηκε, η πλειοψηφία συγκρότησε το κόμμα της «Ελληνικής Αριστεράς – (ΕΑΡ)» και η μειοψηφία –η τάση της «Αναβάθμισης»– υπό τον Γ. Μπανιά συγκρότησε το «ΚΚΕ Εσωτερικού / Ανανεωτική Αριστερά».

Από τον ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟ στον ΣΥΡΙΖΑ

Ο ΣΥΡΙΖΑ προέρχεται από τον ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΟΔΟΥ που συγκροτήθηκε το 1989 από τα κόμματα ΚΚΕ, ΕΑΡ, ΕΔΑ, ΕΣΠΕ, ΑΚΕ, με τη συμμετοχή προσωπικοτήτων όπως οι Στ. Γιώτας, Μ. Δρεττάκης, Στ. Νέστωρ και Ν. Κωνσταντόπουλος. Μετά τη διάσπαση του ΚΚΕ και την αποχώρησή του από το συμμαχικό σχήμα, ο παλιός Συνασπισμός μετεξελίχθηκε το 1992 σε ενιαίο κόμμα.

Στις εθνικές εκλογές του 2004 οι πολιτικοί φορείς ΣΥΝ, ΑΚΟΑ, ΚΕΔΑ, ΔΕΑ, Ενεργοί Πολίτες και ανένταχτες προσωπικότητες με τη στήριξη της ΚΟΕ συγκρότησαν κοινό ψηφοδέλτιο με την επωνυμία «Συνασπισμός της Ριζοσπαστικής Αριστεράς – Ενωτικό Ψηφοδέλτιο». Ηταν η αρχή της γέννησης του ΣΥΡΙΖΑ. Στο 5ο Συνέδριο του ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΥ, τον Φεβρουάριο του 2008, πρόεδρος εξελέγη ο Αλ. Τσίπρας οποίος στη συνέχεια εξελίχθηκε στην κύρια ηγετική φυσιογνωμία του ΣΥΡΙΖΑ, γεγονός που οδήγησε σε ρήξη σχέσεων με τον πρώην πρόεδρο του κόμματος Αλ. Αλαβάνο.

Στο 6ο Συνέδριο του Συνασπισμού προκλήθηκε διάσπαση. Η ανανεωτική πτέρυγα υπό τον Φώτη Κουβέλη αποσπάστηκε από το κόμμα και στη συνέχεια δημιούργησε το κόμμα της Δημοκρατικής Αριστεράς (ΔΗΜΑΡ), το οποίο συμμετείχε στην κυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου.

Τον Μάιο του 2012 –λόγω του εκλογικού νόμου και του μπόνους των 50 εδρών στο πρώτο κόμμα– ο ΣΥΡΙΖΑ υπέβαλε στην Εισαγγελία του Αρείου Πάγου ιδρυτική δήλωση ως ενιαίο κόμμα και ως τέτοιος συμμετείχε στις εκλογές του Ιουνίου 2012. Το 2013 προχώρησε και στην ουσιαστική ενοποίησή του, με το 1ο Συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στο διάστημα 10 έως 14 Ιουλίου. Το κόμμα αυτό θα γνωρίσει μια νέα διάσπαση το 2015 το καλοκαίρι όταν ως κυβέρνηση αποδέχτηκε το τρίτο Μνημόνιο. Από τις τάξεις του θα αποχωρήσει η «Αριστερή Πλατφόρμα» με επικεφαλής τον Παναγιώτη Λαφαζάνη, η οποία στη συνέχεια θα δημιουργήσει το κόμμα «Λαϊκή Ενότητα».

Η τελευτα ία διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ πραγματοποιήθηκε μετά τις εκλογές του 2023, την αποχώρηση του Αλέξη Τσίπρα από την προεδρία του κόμματος και την ανάδειξη του Στέφανου Κασσελάκη σε εκλεγμένο διάδοχό του. Από το κόμμα αποχώρησαν οι ομάδες «Ομπρέλα» και «6+6», οι οποίες συγκρότησαν κοινή Κοινοβουλευτική Ομάδα με την επωνυμία «Νέα Αριστερά».

Οι διασπάσεις στον μαοϊκό χώρο

Οπως έχουμε αναφέρει σε άλλο σημείο, η διάσπαση του ΚΚΕ το 1956 σε ζαχαριαδικούς και αντιζαχαριαδικούς δεν πήρε οργανωτική μορφή για όσους διαφωνούσαν με την ηγεσία του κόμματος που προέκυψε από την 6η Ολομέλεια της Κ.Ε. Το 1963, όμως, όταν στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα εκδηλώθηκε η διαφορά απόψεων ανάμεσα στο ΚΚΣΕ και στο Κ.Κ. Κίνας, συγκροτήθηκε από μερίδα πολιτικών προσφύγων το φιλοκινεζικό ΚΚΕ (μ-λ). Αργότερα αυτό το κόμμα συνδέθηκε με τους Μαοϊκούς (Ομάδα του περιοδικού «Αναγέννηση») εντός Ελλάδας και το 1966 εντάχθηκε η Οργάνωση Μαρξιστών Λενινιστών Ελλάδας (ΟΜΛΕ).

Για να έχει ο αναγνώστης εικόνα της εξέλιξης αυτού του χώρου στην Ελλάδα μέχρι τις αρχές του 1975, θα δώσουμε ορισμένα στοιχεία όπως καταγράφονται στο περιοδικό «Κριτική Συσπείρωση», στο πρώτο τεύχος (Απρίλιος 1975). Διαβάζουμε:

«1. Εκδοση της επιθεώρησης “Αναγέννηση” – Οχτώβρης του 1964.

2. Ιδρυση της “Προοδευτικής Πανσπουδαστικης Συνδικαλιστικής Παράταξης” (Π.Π.Σ.Π.) κι έκδοση του περιοδικού “Σπουδαστικός Κόσμος” – Μάης του 1966.

3. Εκδοση της εβδομαδιαίας εφημερίδας “Λαϊκός Δρόμος” – Γενάρης του 1967.

4. Ιδρυση της “Συνεπούς Πολιτικής Αριστερής Κίνησης” (Σ.Π.Α.Κ.) – Απρίλης του 1967.

5. Ιδρυση της “Οργάνωσης Μαρξιστών Λενινιστών Ελλάδας” (Ο.Μ.Λ.Ε.) κι έκδοση του “Πληροφοριακού Δελτίου της Ο.Μ.Λ.Ε.” – τέλη του 1967.

6. Ιδρυση του “Αγωνιστικού Μετώπου Ελλάδας” (Α.Μ.Ε.) – 1968, από την Ο.Μ.Λ.Ε.

7. Ιδρυση του “Αγωνιστικού Μετώπου Ελλήνων Εξωτερικού” (Α.Μ.Ε.Ε.) το 1968 από την Ο.Μ.Λ.Ε. κι έκδοση της επιθεώρησης “Λαϊκός Δρόμος” και αργότερα της εφημερίδας “Λαϊκή Ενότητα”, στο εξωτερικό.

8. Εκδοση της “Προλεταριακής Σημαίας”, οργάνου της Ο.Μ.Λ.Ε. – τέλη του 1968.

9. Ιδρυση της “Μαρξιστικής Λενινιστικής Κίνησης Ελλάδας (Μ.Λ.Κ.Ε.) κι έκδοση του “Πληροφοριακού Δελτίου της Μ.Λ.Κ.Ε.” – αρχές του 1970, ύστερα από διάσπαση στην Ο.Μ.Λ.Ε.

10. Ιδρυση του “Επαναστατικού Κομμουνιστικού Κινήματος Ελλάδας” (Ε.Κ.Κ.Ε.) κι έκδοση του “Κομμουνιστή”, οργάνου του Ε.Κ.Κ.Ε., στο εξωτερικό – μέσα του 1970. Μερική προέλευση από το Α.Μ.Ε.Ε. ύστερα από διάσπαση.

11. Ιδρυση του “Λαϊκού Δημοκρατικού Μετώπου Ελλάδας” (Λ.Δ.Μ.Ε.) κι έκδοση της “Επαναστατικής Φωνής”, οργάνου του Λ.Δ.Μ.Ε. – τέλη του 1970. Η μετωπική αυτή οργάνωση ιδρύθηκε από τη Μ.Λ.Κ.Ε. και διαλύθηκε από την ίδια στα μέσα του 1974.

12. Ιδρυση της μετωπικής οργάνωσης “Λαϊκή Εξουσία” (Λ.Ε.) – αρχές του 1972. Η μετωπική αυτή οργάνωση μετασχηματίστηκε στη “Μαρξιστική-Λενινιστική Κίνηση της Λαϊκής Εξουσίας” (Μ.Λ.Κ.Λ.Ε.) μετά τα γεγονότα του Πολυτεχνείου κι έκδωσε το “Πληροφοριακό Δελτίο της Λ.Ε.” – τέλη του 1973.

13. Ιδρυση της “Οργάνωσης Ελλήνων Μαρξιστών Λενινιστών” (Ο.Ε.Μ.Λ.) κι έκδοση της “Κόκκινης Σημαίας”, οργάνου της Ο.Ε.Μ.Λ. – 1972. Η Ο.Ε.Μ.Λ. προήλθε από την ομάδα που εξέδιδε την “Πρωτοπορία” στη Δ. Γερμανία κι είχε σχηματιστεί από διάσπαση στο Α.Μ.Ε.Ε. το 1968.

14. Ιδρυση της “Αντιφασιστικής-Αντιιμπεριαλιστικής Σπουδαστικής Παράταξης Ελλάδας” (Α.Α.Σ.Π.Ε.) από το Ε.Κ.Κ.Ε. – τέλη του 1972.

15. Ιδρυση του “Επαναστατικού Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου” (Ε.Ε.Α.Μ.) – τέλη του 1973, ύστερα από διάσπαση στην Ο.Μ.Λ.Ε. (αρχικά Ε.Λ.Α.Μ.).

16. Ιδρυση της “Κίνησης Ελλήνων Μαρξιστών-Λενινιστών” (Κ.Ε.Μ.Λ.). Η Κ.Ε.Μ.Λ. δρούσε σαν ομάδα μαρξιστών λενινιστών περίπου δύο χρόνια ύστερα από διάσπαση στην Ο.Μ.Λ.Ε.

17. Επανέκδοση της εβδομαδιαίας εφημερίδας “Λαϊκός Δρόμος” από την Ο.Μ.Λ.Ε. – Σεπτέμβρης του 1974.

18. Επανασύσταση της Π.Π.Σ.Π. από την Ο.Μ.Λ.Ε. κι επανέκδοση του “Σπουδαστικού Κόσμου” – μέσα και τέλη αντίστοιχα του 1974.

19. Ιδρυση της “Προοδευτικής Εργατικής Συνδικαλιστικής Παράταξης” (Π.Ε.Σ.Π.) από την Ο.Μ.Λ.Ε. – τέλη του 1974.

20. Ιδρυση της “Ενωσης Πάλης Αριστερών Σπουδαστών” (Ε.Π.Α.Σ.) από το Ε.Ε.Α.Μ. – μέσα του 1974.

21. Εκδοση της εβδομαδιαίας εφημερίδας “Νέοι Αγώνες” από το Ε.Ε.Α.Μ. – τέλη του 1974. Η έκδοσή της διακόπηκε μετά από ορισμένα φύλλα.

22. Μετονομασία της Ο.Ε.Μ.Λ. σε “Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας – Μαρξιστικό-Λενινιστικό” (Κ.Κ.Ε.- Μ.Λ.) κι έκδοση της επιθεώρησης “Κόκκινη Σημαία” – τέλη του 1974.

23. Ιδρυση της “Ομάδας Προλεταριακής Αριστεράς” (Ο.Π.Α.) – αρχές του 1975.

24. Ιδρυση της “Αντιιμπεριαλιστικής Αντιφασιστικής Συνδικαλιστικής Παράταξης Ελλήνων Τεχνικών” (Α.Α.Σ.Π.Ε.Τ.) από το Ε.Κ.Κ.Ε. – αρχές του 1975».

Οπως αναφέρουν οι συντάκτες του προαναφερόμενου πίνακα, σε αυτόν υπάρχουν ελλείψεις κι ενδεχομένως λάθη. Εχει όμως τη δική του αξία καθώς καταγράφει την πορεία του μαοϊκού χώρου μέχρι τις αρχές της Μεταπολίτευσης. Εκείνο που χρειάζεται να κρατήσουμε είναι ότι οι δύο βασικές Μαοϊκές Οργανώσεις είναι η ΟΜΛΕ και το ΕΚΚΕ.

Η ΟΜΛΕ –πέραν των παλιότερων διασπάσεων που γνώρισε– διασπάστηκε τον Οκτώβριο του 1976 στο συνέδριό της για τον μετασχηματισμό της σε Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος (μαρξιστικό – λενινιστικό). Από τη διάσπαση προέκυψαν δύο κόμματα: το ΚΚΕ (μ-λ) και το Μ-Λ ΚΚΕ, τα οποία γνωρίσαν κι εκείνα στη συνέχεια διασπάσεις και μέσα από διάφορες ανασυγκροτήσεις υπάρχουν και σήμερα.

Το ΕΚΚΕ, πέραν των άλλων, γνώρισε δύο απανωτές διασπάσεις, το 1979 και το 1980, με αποτέλεσμα να χάσει τη συντριπτική πλειοψηφία των μελών του. Στη συνέχεια γνώρισε διάφορες διασπάσεις, συμμετείχε σε διάφορα συμμαχικά σχήματα και τελικά αποτέλεσε μία από τις οργανώσεις που συγκρότησαν την ΑΝΤΑΡΣΥΑ.