• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 26.6°C / 29.7°C
    2 BF
    61%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 26.6°C / 31.1°C
    2 BF
    45%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    28°C 26.0°C / 28.2°C
    2 BF
    71%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    26°C 26.1°C / 26.9°C
    2 BF
    37%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.9°C / 27.9°C
    3 BF
    54%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    28°C 26.6°C / 29.0°C
    2 BF
    49%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.4°C / 24.5°C
    1 BF
    41%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.6°C / 24.6°C
    1 BF
    64%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.5°C / 29.3°C
    4 BF
    79%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    29°C 25.1°C / 28.9°C
    2 BF
    51%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 26.4°C / 28.3°C
    1 BF
    65%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.7°C / 26.8°C
    1 BF
    57%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.9°C / 26.9°C
    4 BF
    74%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 25.9°C / 26.8°C
    0 BF
    44%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    27°C 25.5°C / 27.3°C
    1 BF
    46%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.7°C / 27.8°C
    3 BF
    51%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    28°C 26.8°C / 29.9°C
    0 BF
    36%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 25.3°C / 29.4°C
    2 BF
    49%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    30°C 27.8°C / 29.7°C
    2 BF
    39%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.1°C / 24.1°C
    2 BF
    56%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Δημοσκοπήσεις και δημοκοπίες

  • A-
  • A+

Είναι διαρκή και ολοένα αυξανόμενα τα παράπονα και οι αιτιάσεις για την εγκυρότητα, την ευστοχία και την ακεραιότητα των δημοσκοπήσεων και αφορούν είτε την επάρκεια ως προς το επιστημονικό σκέλος είτε και την χρήση τους στη δημόσια σφαίρα.

Γεράσιμος Προδρομίτης

Αναγκαίες είναι έτσι, και ενδεχομένως χρήσιμες, μερικές σκέψεις αναφορικά με την επιστημονική και την πολιτική τους διάσταση. Η εμφάνιση και εξάπλωσή τους κατά τον 20ο αιώνα είναι σύμφυτη με την εξάπλωση της μαζικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Ο G. Tarde, ο «Ιούλιος Βερν» των κοινωνικών επιστημών, ήταν από τους πρώτους, που συνέλαβαν την αξία των στατιστικών μετρήσεων στην αποτύπωση και αναπαραγωγή της κοινωνικής ζωής. Ορίζοντας την Κοινή Γνώμη ως άθροισμα ατόμων, που εκτιθέμενο σε κοινά ερεθίσματα συγκροτεί την πλειοψηφία, όχι μόνο την αναγορεύει σε θεότητα της νέας εποχής αλλά ταυτόχρονα προφητεύει την συνεχώς αύξουσα διενέργεια, κατανάλωση και δευτερογενή ιδεολογική επίδραση των στατιστικών καταγραφών κοινωνικών απόψεων, δοξασιών και πεποιθήσεων.

Δεν είναι τυχαίο ότι η ανάπτυξη των δημοσκοπικών μεθόδων και τεχνικών υπήρξε σύμφυτη με την κλασική ατομοκεντρική έννοια των «κοινωνικών στάσεων», η επικράτηση της οποίας δεν ήταν παρά αντανάκλαση της παραδοχής ότι, η μαζική δημοκρατία στηρίζεται στη διαπάλη κοινωνικών μεγεθών, που αποτυπώνονται ως αντίπαλα αθροίσματα ατομικών γνωμών και επιλογών. Ετσι, όπως έδειξε ο Festinger με την εκτυφλωτικά απλή και πανίσχυρη θεωρία περί «κοινωνικής σύγκρισης», πολύ απλά οι μεγάλοι αριθμοί φέρουν το εχέγγυο αντικειμενικότητας, ασφάλειας και αλήθειας και συνεπώς, οι δημοσκοπικές αποτυπώσεις τους αποκτούν τον απυρόβλητο ρόλο της αδιαπραγμάτευτης επιστημονικής αλήθειας.

Μόνο τόσο απλά δεν είναι τα πράγματα όμως. Οι γόνιμες εντός πεδίου πειραματικές εκδοχές της Κοινωνικής Ψυχολογίας, ανιχνεύοντας τους μηχανισμούς διαμόρφωσης και αλλαγής της κοινωνικής σκέψης, απέδειξαν εδώ και δεκαετίες, όχι μόνο τον κανονιστικό ρόλο των «μικρών» και «μεγάλων» ποσοστών, που αντιστοιχούν ή αποδίδονται σε οπτικές και πεποιθήσεις, άλλα έδειξαν ότι οι πλαισιώσεις και νοηματοδοτήσεις κοινωνικών διακυβευμάτων από την επιστημονική σκέψη και τον κοινό νου διαμορφώνουν την πραγματικότητα, που υποτίθεται ότι καταγράφουν «αντικειμενικά».

Ολα τα παραπάνω αποτελούν στοιχειωδώς αναγκαίες παρατηρήσεις περί των ορίων της μεθόδου (ποια μέθοδος δεν έχει άλλωστε) και ενδεχομένως χρήσιμες αφορμές για πραγματική αυτοδιερώτηση και γόνιμο, επιστημονικό αλλά και ευρύτερα δημόσιο, διάλογο σχετικά με τις ανεπάρκειες και τα πιθανά σημεία διόρθωσης.

Πράγματι, οι δυσκολίες συλλογής αντιπροσωπευτικών δειγμάτων, η ανεπάρκεια συλλογής δεδομένων μέσω σύντομων τηλεφωνικών συνεντεύξεων, η αναγκαιότητα συνδυασμού ποσοτικών και ποιοτικών μεθόδων, η ανύπαρκτη θεωρητική πλαισίωση των μετρήσεων, η επιφανειακότητα των ερωτημάτων, η επιδερμικά περιγραφική αποτύπωση των ευρημάτων και ενδεχομένως η διαφάνεια στην πρόσβαση των βάσεων δεδομένων αποτελούν ενδεικτικά σημεία επισήμανσης και πιθανές βελτιώσεις, που θα 'πρεπε ίσως να απασχολήσουν τον χώρο των δημοσκοπήσεων. Είναι προς το συμφέρον τους άλλωστε να διασφαλίσουν την έξωθεν καλή μαρτυρία, να διαφυλάξουν την αξιοπιστία τη δική τους και της επιστημονικής έρευνας γενικά και να συνεισφέρουν στην ανάσχεση της όποιας προϊούσας ανυποληψίας.

Το πρόβλημα βέβαια δεν αφορά μόνον τη διενέργεια δημοσκοπήσεων ως «επιστημονικό γεγονός» αλλά ξεκινά από τον ρόλο, που έχει η χρήση τους ως επικοινωνιακό-πολιτικό γεγονός. Οι χρονικοί, και όχι μόνο, περιορισμοί που επιβάλλουν οι κώδικες των ΜΜΕ αναφορικά με τη δημοσιοποίηση αλλά κυρίως οι σίγουρα εφικτές και όχι εγγυημένα ανύπαρκτες απόπειρες επιρροής που δύνανται να υπηρετήσουν, καθιστούν τις δημοσκοπήσεις μέρος του προβλήματος και σίγουρα δυστυχώς τις αποκαθηλώνουν από το βάθρο του έγκυρου επιστημονικού λόγου. Θα είχε πράγματι μεγάλο ενδιαφέρον να διενεργηθεί μια δημοσκόπηση για τον ρόλο, τη λειτουργία, τις συνέπειες και επιδράσεις των ίδιων των δημοσκοπήσεων.

Η υπάρχουσα κοινωνιοψυχολογική εργογραφία πάνω στις κοινωνικές αναπαραστάσεις, τους μηχανισμούς και τις «απλολαϊκές» πεποιθήσεις των διαδικασιών πειθούς, κοινωνικής επιρροής και χειραγώγησης αποτελεί επ’ αυτού μια καλή βάση αφετηρίας. Οποτε η επιστήμη κατέστησε εαυτόν αντικείμενο μελέτης, κέρδισε σε εγκυρότητα. Κέρδισε και η κοινωνία, σε εποπτεία, αναστοχασμό και γνώση ως το προς το πως το (προβαλλόμενο ως) ισχύον μετατρέπεται σε πραγματικό. Δεν κέρδισαν βέβαια οι εξουσίες.

* Καθηγητής Πειραματικής Κοινωνικής Ψυχολογίας Τμήματος Ψυχολογίας Παντείου Πανεπιστημίου

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
«Σε αρκετές περιπτώσεις η παρουσίαση μιας έρευνας δεν ακολουθεί τη δεοντολογία»
Ολη η Ελλάδα έχει ταυτίσει τον Ηλία Νικολακόπουλο με τις εκλογές και την ανάλυση των δημοσκοπήσεων. Αν υπήρχε τίτλος του «εθνικού εκλογολόγου» θα τον είχε κερδίσει ασυζητητί.
«Σε αρκετές περιπτώσεις η παρουσίαση μιας έρευνας δεν ακολουθεί τη δεοντολογία»
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Λένε αλήθεια οι δημοσκοπήσεις;
Αλήθειες και ψέματα των μετρήσεων κοινής γνώμης λοιπόν, το ενδιαφέρον και πολυσύνθετο θέμα που συζητήσαμε στο πλαίσιο του debate της «Εφ.Συν.» με τους Θωμά Γεράκη, διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρείας MARC και...
Λένε αλήθεια οι δημοσκοπήσεις;
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Επιστροφή στον δικομματισμό και τις αυτοδύναμες κυβερνήσεις
Η «Εφ.Συν.» αναλύει το εκλογικό αποτέλεσμα, συναντά τους ψηφοφόρους στα «κάστρα» των δύο μονομάχων και συνομιλεί με τους νεαρούς ψηφοφόρους.
Επιστροφή στον δικομματισμό και τις αυτοδύναμες κυβερνήσεις
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Ανιχνεύοντας τον ιό που προκαλεί μαζικές αλλεργίες για την κάλπη
Η «Εφ.Συν.» περπάτησε σε στέκια της πρωτεύουσας, ζήτησε και πήρε γνώμες (δυνάμει...) ψηφοφόρων και παρουσιάζει μια ανθολογία απαντήσεων ικανών (;) να διαφωτίσουν σχετικά την κατάσταση.
Ανιχνεύοντας τον ιό που προκαλεί μαζικές αλλεργίες για την κάλπη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας