Στο Λονδίνο για τις διαλέξεις μου παρατηρώ με μεγάλο ενδιαφέρον τον ρόλο των δημάρχων στη δημόσια ζωή της Βρετανίας και άλλων ευρωπαϊκών κρατών. Είναι το αντίθετο της εμπειρίας μου ως δημοτικού συμβούλου στον Πειραιά. Την προηγούμενη Τετάρτη, ο δισεκατομμυριούχος ιδιοκτήτης μεριδίου της Manchester United Τζιμ Ράντκλιφ δήλωσε ότι «Δεν αντέχει η χώρα να δέχεται τεράστιους αριθμούς και να αποικιοκρατείται από μετανάστες». Ο Αντι Μπάρναμ, δήμαρχος του Μάντσεστερ, απάντησε αμέσως: «Αυτά που λες είναι ανακριβή, προσβλητικά, προκλητικά, αντίθετα με ό,τι αντιπροσωπεύει το Μάντσεστερ. Ενας τόπος όπου άνθρωποι όλων των φυλών, θρησκειών και χωρίς θρησκεία έχουν συνεργαστεί για αιώνες για να χτίσουν την πόλη μας και τους θεσμούς μας».
Τα ίδια στο Λονδίνο. Ο Τραμπ έχει μονομανία με τον Σαντίκ Καν, τον πιο πετυχημένο δήμαρχο του Λονδίνου. Τον αποκάλεσε «σιχαμένο», «έναν φρικτό, ανίκανο, κακό και αηδιαστικό δήμαρχο» που εκλέχτηκε επειδή υπάρχουν τόσο πολλοί μετανάστες. Ο Καν απάντησε ότι ο Τραμπ είναι «ρατσιστής, σεξιστής, μισογύνης και ισλαμοφοβικός». Μισεί το Λονδίνο αλλά Αμερικανοί πολίτες κάνουν ουρά για να μετακομίσουν σε μια πόλη με αξίες αντίθετες του Τραμπ. Οι δήμαρχοι υψώνουν το ανάστημά τους στον Τραμπ και τους ρατσιστές περισσότερο από τους Ευρωπαίους ηγέτες.
Δεν γίνεται μόνο στη Βρετανία. Στη Βουδαπέστη, όταν η κυβέρνηση απαγόρευσε με νόμο την ετήσια παρέλαση «Pride» πέρσι τον Ιούνιο, ο δήμαρχος Γκεργκέλι Καράκσονι (Gergely Karácsony) τη βάφτισε «δημοτική εκδήλωση» και κάλεσε τους πολίτες να συμμετάσχουν και να αντισταθούν στον Ορμπαν. Διακόσιες χιλιάδες πολίτες πήραν μέρος στο μεγαλύτερο «Pride». Αμέσως μετά η αστυνομία ζήτησε να απαγγελθούν κατηγορίες εναντίον του δημάρχου, το δικαστήριο τον καταδίκασε, αυτός θεώρησε το πρόστιμο τιμή και παράσημο. «Η κυβερνητική προπαγάνδα μάς επιτίθεται συνεχώς, έχουμε τεράστια πολιτική πίεση», δήλωσε ο Καράκσονι, ενώ η «οικονομική ασφυξία» που επέβαλε η κυβέρνηση εμποδίζει την πόλη να παρέχει ακόμα και τις βασικές υπηρεσίες. Αλλά ο πρωθυπουργός θα χάσει στην αναμέτρηση με τον δήμαρχο.
Στη Βαρκελώνη ο δήμαρχος Ζάουμε Κολμπόνι (Jaume Collboni) συνειδητοποίησε ότι ένα θέμα που ανησυχούσε πολλές πόλεις είναι η έλλειψη και το αυξανόμενο κόστος της στέγασης. Πήρε πρωτοβουλίες που γρήγορα εξελίχθηκαν στο Mayors for Housing, μια συμμαχία 17 Ευρωπαίων δημάρχων που αναζητούν λύσεις για τη στεγαστική κρίση. Η συμμαχία συντονίζει τις ενέργειες των δημάρχων που ζητούν να συμμετέχουν στη διαμόρφωση του νομικού πλαισίου της Ε.Ε., να αυξηθεί η χρηματοδότηση ιδίως για προσιτή κοινωνική στέγαση και να εξασφαλιστεί έκτακτη χρηματοδότηση για τις πόλεις που αντιμετωπίζουν κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Ενα άλλο σχέδιο της Βαρκελώνης αποσκοπεί στη ριζική μείωση των διαμερισμάτων τύπου Airbnb ώς τα τέλη του 2028. Στο Παρίσι, η δήμαρχος Αν Ινταλγκό (Anne Indalgo) αναμόρφωσε ριζικά τον αστικό ιστό, κάνοντας μέρος του Σηκουάνα κατάλληλο για κολύμπι και μετατρέποντας τις γεμάτες αυτοκίνητα όχθες του σε πράσινες περιοχές φιλικές στους πεζούς.
Στην Αμερική, εβδομήντα πόλεις, όπως το Σαν Φρανσίσκο, το Σικάγο και η Νέα Υόρκη, έχουν χαρακτηριστεί «πόλεις-καταφύγιο» (sanctuary cities) και αρνούνται να συνεργαστούν με τις ομοσπονδιακές αρχές μετανάστευσης. Τοπικοί κανονισμοί απαγορεύουν τους πολιτειακούς, δημοτικούς υπαλλήλους και αστυνομικούς να ανακρίνουν άτομα για το μεταναστευτικό τους καθεστώς και επιβάλλουν την απόρριψη αιτημάτων της ICE να συλλαμβάνουν μετανάστες χωρίς έγγραφα. Το μίσος του Τραμπ είναι τεράστιο. Στην πρώτη προεδρία προσπάθησε να ποινικοποιήσει την πρακτική αλλά απέτυχε. Την περασμένη εβδομάδα, εκνευρισμένος από την αντίσταση στον ICE στη Μινεάπολη, το Σικάγο, το Σιάτλ και αλλού, ο Τραμπ ανακοίνωσε νομοθετική πρωτοβουλία διακοπής της ομοσπονδιακής χρηματοδότησης των πόλεων-καταφυγίων. Οι περισσότερες κυβερνήσεις βέβαια αντιπαθούν τους πρόσφυγες και μετανάστες, σε αντίθεση με τις πόλεις. Ανέκαθεν οι πόλεις παρά τα κράτη αποτέλεσαν τον πραγματικό χώρο ασύλου και προστασίας των διωκόμενων.
Από τον Ζοχράν Μαμντάνι ώς τον Σαντίκ Καν και τον Καράκσονι, το νέο ενεργητικό προφίλ έχει βάλει τους δημάρχους στο κέντρο της συζήτησης. Σε πολλές πόλεις, αλλά όχι στην Ελλάδα, ο ρόλος του δημάρχου έχει αναβαπτιστεί. Τα κοψίματα κορδέλας και οι χειραψίες έχουν περιοριστεί. Οι δήμαρχοι βρίσκονται όλο και περισσότερο στην πρώτη γραμμή των πιο δύσκολων προκλήσεων της κοινωνίας. Εχουν δίκιο. Στην πόλη και τη γειτονιά ο κόσμος ζει, δουλεύει, μαθαίνει, ερωτεύεται, διασκεδάζει. Αλλά όταν η κυβέρνηση αδιαφορεί για τα προβλήματα του πολίτη και του περιβάλλοντος, η πόλη και ο Δήμος γίνεται ο χώρος που γιατρεύονται τα τραύματα της κυβερνητικής εξουσίας. Οπως δήλωσε ο Κολμπόνι, «βρισκόμαστε στην πρώτη γραμμή της καθημερινής ζωής των πολιτών» και η κοινή γνώμη το αναγνωρίζει. Ο δήμαρχος της Βαρκελώνης το εξέφρασε συμβολικά. «Αν υπάρχει κάποιο μέρος στην Ευρώπη που υπερασπίζεται τις ευρωπαϊκές αξίες και τη δημοκρατία, αυτό είναι οι πόλεις μας», είπε. «Στην πλειονότητά τους, οι πόλεις, είτε στις Ηνωμένες Πολιτείες είτε στην Ευρώπη, συνεχίζουν να είναι προπύργια ανοιχτών, κοινωνιών χωρίς αποκλεισμούς, όπου οι προοδευτικοί πολίτες αποτελούν την πλειοψηφία». Οι δήμαρχοι είναι οι πιο cool πολιτικοί.
Πόσο διαφορετική είναι η κατάσταση στην Ελλάδα και την πόλη μου που γνωρίζω ως δημοτικός σύμβουλος της αντιπολίτευσης! Ο Πειραιάς έγινε μια μικρογραφία της κυβέρνησης. Παντοδύναμος δήμαρχος, έλλειψη θεσμικών ελέγχων, μεταφορά των κομματικών και επιχειρηματικών προτεραιοτήτων από την κεντρική στην τοπική σκηνή. Μια συμμαχία του δήμου με μεγαλοεπιχειρηματίες, κερδοσκόπους εργολάβους και ραντιέρηδες εξυπηρετεί τα ιδιωτικά συμφέροντα. Η ηγετική ομάδα αποτελείται από ανθρώπους που προέρχονται από το ΠΑΣΟΚ και τη Νέα Δημοκρατία και μας προϊδεάζει για μια πιθανή μελλοντική συγκυβέρνηση. Αντίθετα από την Αθήνα του Δούκα, ο Πειραιάς του Μώραλη αποδέχεται τον περιορισμό και απαξίωση της αυτοδιοίκησης από την κυβέρνηση και την εξάρτηση από συμφέροντα, αρκούμενος σε ρητορικές διαμαρτυρίες. Ετσι οδηγηθήκαμε σε έναν κατακερματισμένο αστικό χώρο, όπου η γη χωρίζεται σε ορατούς θύλακες καπιταλιστικής συσσώρευσης και αόρατες ζώνες καπιταλιστικής εκμετάλλευσης. Οι ανισότητες είναι ενσωματωμένες στον ιστό της πόλης όπως δείχνει η τεράστια διαφορά μεταξύ του κέντρου και των διαμερισμάτων. Ελλειψη αναπτυξιακού προγραμματισμού, ενεργειακή φτώχεια, ανεπάρκεια φτηνής στέγης και λειτουργικών μεταφορών, έλλειψη πρασίνου και κοινών χώρων άσκησης και ξεκούρασης χαρακτηρίζουν την πόλη. Οι συνεχείς δομικές παρεμβάσεις υπέρ των μεγάλων συμφερόντων κάνουν τους πολίτες να θεωρούν την άσχημη ποιότητα ζωής φυσιολογική. Οι αντιδήμαρχοι ταξιδεύουν συνεχώς κάνοντας κατ’ ευφημισμό «δημοτική διπλωματία». Αλλά το ενδιαφέρον τους για προσιτή στέγη εξαντλείται σε συνεχείς αλλαγές του πολεοδομικού σχεδίου για να χτιστούν περισσότερες και ψηλότερες πολυκατοικίες για επενδυτές και Airbnb. Σε επόμενα πιο αναλυτικά.
Οσο για τα μεγάλα εθνικά και παγκόσμια προβλήματα ούτε συζήτηση, μη στεναχωρηθούν οι υπουργοί που διαρκώς επιβάλλουν νέες υποχρεώσεις στον δήμο, αλλά του αφαιρούν πόρους. Προτείναμε να δεχθεί ο δήμος παιδιά από τη Γάζα που χρειάζονται ιατρική περίθαλψη. Να καταδικάσει ο Πειραιάς –η πόλη που υποδέχτηκε σχεδόν ένα εκατομμύριο πρόσφυγες το 2015 και το 2016 χωρίς ούτε έναν θάνατο– τις παράνομες επαναπροωθήσεις, την Πύλο και τη Χίο. Να κινητοποιήσει την κοινωνία για τα Τέμπη, τις υποκλοπές, την έλλειψη πρασίνου και την υποβάθμιση του δημόσιου χώρου, τα τεράστια προβλήματα της πολιτικής προστασίας. Καμιά ανταπόκριση. Η ευθύνη της αντιπολίτευσης είναι μεγάλη. Παρά την επιβεβλημένη μιντιακή αποσιώπηση, ο έλεγχος και η ευθύνη ασκούνται.
Δημοτικός σύμβουλος της παράταξης «Αλλάζουμε τον Πειραιά για όλες και για όλους»
.jpg)
