40 + 1 ανθεκτικά χρόνια

Καιρό είχα να πάρω το περιοδικό «Το Δέντρο». Και χάρηκα καθώς έπεσαν στα χέρια μου μερικά από τα τελευταία τεύχη. Ανάμεσά τους δύο αφιερώματα στις «Μαρξιστικές Ιδέες στη Νεοελληνική Λογοτεχνία» κι ένα «Αφιέρωμα στον γλύπτη Γιαννούλη Χαλεπά».

Χάρηκα επειδή γνωρίζω πόσο δύσκολο είναι να κρατηθεί, στον τόπο μας και στους καιρούς μας, χωρίς χρηματοδότες, ένα περιοδικό υψηλών πνευματικών προδιαγραφών – γιατί 41 χρόνια είναι αυτά… Οπότε θέλησα –και αναζήτησα– μερικές πρόσθετες πληροφορίες για τη διαδρομή του. Και ιδού:

Η ιδέα για ένα σύγχρονο λογοτεχνικό περιοδικό που απασχολούσε το 1978 τον ποιητή της «γενιάς του ’70» Κώστα Μαυρουδή πήρε συγκεκριμένη μορφή και περιεχόμενο την ίδια χρονιά, με τη συνδρομή τριών άλλων ποιητών της ίδιας γενιάς: του Μιχάλη Γκανά, του Γιάννη Πατίλη και του Κώστα Σοφιανού.

Το ολιγοσέλιδο, αισθητικά πρωτότυπο για την εποχή περιοδικό, με κείμενα ποιητικά, δοκιμιακά και πεζογραφικά, που βαφτίστηκε «Το Δέντρο», από το όνομα παλαιότερα βιβλιοπωλείου του Μιχάλη Γκανά, σε αυτή την πρώτη του περίοδο, όπως ανέφερε μεταξύ άλλων το editorial του εισαγωγικού τεύχους του, είχε στόχο «τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην ισχυρή απαίτηση για ύλη με υψηλή ποιοτική στάθμη και σε μια πραγματικότητα φτωχή και φθίνουσα».

Ανταπόκριση

Και όντως, φιλοξενώντας Ελληνες και ξένους συγγραφείς με γνώμονα την ποιότητα των κειμένων και όχι τη δημόσια αίγλη των υπογραφών, βρήκε μεγάλη ανταπόκριση από το κοινό. Παράλληλα με την παρεμβατική σχολιογραφία του, έθιξε πολλά ζητήματα της πνευματικής ζωής.

Μετά την έκδοση τριών τευχών, η συντακτική ομάδα διαλύθηκε και την έκδοση ανέλαβε μόνος του ο Κώστας Μαυρουδής, κινούμενος σε γενικές γραμμές στο ίδιο πλαίσιο προβληματισμού και γραμματολογικών επιλογών.

Το 1982 άρχισε τη συνεργασία του με «Το Δέντρο» ο κριτικός κινηματογράφου και συγγραφέας Τάσος Γουδέλης ως επιμελητής ύλης, ο οποίος συν τω χρόνω ανέλαβε την συνέκδοση του περιοδικού.

Το 1983, για λόγους πρακτικούς, «Το Δέντρο» κλείνοντας έναν πρώτο κύκλο έκδοσης (από το Νο 1 έως το 34) άρχισε να (επανα)κυκλοφορεί από το Νο 1, εγκαινιάζοντας τη δεύτερη και λίγα χρόνια αργότερα την τρίτη περίοδο της κυκλοφορίας, που συνεχίζεται μέχρι σήμερα αδιάλειπτη.

Από το 1981 έως το 1983, «Το Δέντρο» ανέλαβε την έκδοση επτά τευχών του λεγόμενου «Μικρού Δέντρου», ενός εντύπου μικρού σχήματος, το οποίο γνωστοποίησε ποιητικά κείμενα των Βιτόριο Σερένι, Σάντρο Πένα, Εντμουντ Γουίλσον, Ουίλ. Μπ. Γέιτς, Ζορζ Μπατάιγ, Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι και διασκευασμένα πεζά των Τζ.Ντ. Σάλιντζερ και Σκ. Φιτζέραλντ.

Επίσης, από τα μέσα της δεκαετίας του ’80 μέχρι τις αρχές του 1990 προχώρησε σε εκδόσεις βιβλίων ξένων και Ελλήνων συγγραφέων και καλλιτεχνών, όπως του Ντε Σαντ, του Ιταλο Σβέβο, του Φ. Φελίνι, του Τάσου Γουδέλη, του Βασίλη Γκουρογιάννη, του Γιάννη Τζανετάκη.

Στις σελίδες του περιοδικού πρωτοπαρουσιάστηκαν πολλοί νέοι Ελληνες συγγραφείς, ενώ μέσα από πρωτότυπα κείμενά τους και συνεντεύξεις φιλοξενήθηκαν οι περισσότερες φωνές της νεοελληνικής λογοτεχνίας.

Παράλληλα, μεταφράστηκαν και «ανακοινώθηκαν» εκατοντάδες ξένοι συγγραφείς σε αποκλειστικά αφιερώματα ή σε συλλογικές παρουσιάσεις.

Αφιερώματα

Τα αφιερώματα του περιοδικού σε ελληνικά και ξένα λογοτεχνικά –κυρίως– θέματα κατά την τελευταία 25ετία έχουν λάβει τον χαρακτήρα μελετών, μ’ έναν όμως μη ακαδημαϊκό φιλολογικό τρόπο. Γι’ αυτόν τον λόγο κάθε τεύχος, αφιερωματικής ή ποικίλης ύλης, έχει τη μορφή βιβλίου.

Στα 41 χρόνια της παρουσίας του στην ελληνική γραμματεία, «Το Δέντρο» επιχειρεί να δώσει ένα ταυτοτικό στίγμα στις προτάσεις του: να εκφράσει, δηλαδή, τις αισθητικές προτιμήσεις των συντελεστών του στις επιλογές των θεμάτων και των προσώπων.

Είναι προφανές ότι η θετική ανταπόκριση του κοινού ανανεώνει τις δυνάμεις των εκδοτών του, οι οποίοι ανέκαθεν επιζητούσαν την επικοινωνία με παραλήπτες παρόμοιων ή συγγενικών αισθητικών αντιλήψεων: δηλαδή με μια κατηγορία αναγνωστών πολύ ευρύτερη στην πραγματικότητα από αυτήν που θα μπορούσε να φανταστεί κανείς σε μια αγορά όπου κυριαρχεί η εικόνα του συγγραφέα και όχι το έργο του.