Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η Αριστερά που χρειαζόμαστε
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η Αριστερά που χρειαζόμαστε

  • A-
  • A+

Με το ακόλουθο άρθρο του, ο Αμερικανός φιλόσοφος Μάικλ Ουόλτσερ δίνει τη δική του απάντηση σε ένα ερώτημα που διατυπώνεται συχνά στις μέρες μας: Η σοσιαλδημοκρατία πέθανε ή είναι ακόμα ζωντανή;


H σοσιαλδημοκρατία -εννοώ την αληθινή, παλιά σοσιαλδημοκρατία- είναι η αναγκαία πολιτική για τους καιρούς μας. Είναι η μοναδική που μπορεί να σφυρηλατήσει μια συμμαχία εργαζομένων και επαγγελματιών, ανδρών και γυναικών, νέων και γέρων, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η επαπειλούμενη καταστροφή της κλιματικής αλλαγής. Οι λαϊκιστές και οι δεξιοί εθνικιστές δεν είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν τη μεγάλη κρίση, το κεντρικό ζήτημα του 21ου αιώνα· αντίθετα μάλιστα αρνούνται ακόμα και να το πάρουν υπόψη τους.

Οι καθεστωτικοί φιλελεύθεροι δεν βλέπουν πέρα από την ελεύθερη αγορά, η οποία δεν διαθέτει φάρμακα για την παγκόσμια άνοδο της θερμοκρασίας. Οι Πράσινοι ξέρουν τι πρέπει να γίνει, αλλά δεν έχουν τους κοινωνικούς και οικονομικούς στόχους που θα οδηγήσουν τους εργαζόμενους να υποστηρίξουν την πολιτική τους. Μόνον οι σοσιαλδημοκράτες μπορούν να το κάνουν. Αυτό που στις Ηνωμένες Πολιτείες αποκαλούμε Green New Deal είναι ένα παράδειγμα της πολιτικής που χρειαζόμαστε: ένα σοσιαλδημοκρατικό πρόγραμμα που αποβλέπει στη ριζική μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, δημιουργώντας ταυτόχρονα νέες θέσεις εργασίας και ανασυγκροτώντας το κοινωνικό κράτος. Αυτή είναι η συνταγή που απαιτούν οι καιροί. Τότε γιατί η σοσιαλδημοκρατία είναι τόσο αδύναμη στην Ευρώπη; Γιατί ο Ντόναλντ Τραμπ είναι πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών; Δεν πιστεύω στις απλουστευτικές ερμηνείες. Μια πειστική απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα πρέπει να συνυπολογίζει πολλούς παράγοντες. Ενας όμως από όλους ξεχωρίζει: στις τελευταίες τέσσερις ή πέντε δεκαετίες, τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα και οι σοσιαλδημοκράτες πολιτικοί εγκατέλειψαν τη σοσιαλδημοκρατική πολιτική.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες οι φιλελεύθεροι του New Deal (η δική μας μετριοπαθής εκδοχή σοσιαλδημοκρατών) την έχουν λησμονήσει. Δεν κατόρθωσαν να αφουγκραστούν και να υπερασπιστούν τους ανθρώπους που ανήκουν στη δική τους φυσική περιοχή: τους άνδρες και τις γυναίκες της εργατικής τάξης, που έγιναν μεμιάς ευάλωτοι από μια γρήγορα μεταβαλλόμενη οικονομία. Εδωσαν μερικές σημαντικές μάχες – εναντίον του ρατσισμού, για παράδειγμα, και υπέρ της ισότητας των φύλων και των δικαιωμάτων των ομοφυλόφιλων. Χωρίς όμως να συνδέουν αυτές τις τοποθετήσεις με την παλιά ταξική πάλη. Η παρακμή των συνδικάτων είναι μια σημαντική ένδειξη της σοσιαλδημοκρατικής αποτυχίας. Προφανώς έχει οικονομικές και τεχνολογικές αιτίες: την αποβιομηχάνιση και την αυτοματοποίηση. Εχει όμως και πολιτικές αιτίες. Υπήρξε μια αποτελεσματική εκστρατεία της Δεξιάς εναντίον των συνδικάτων, μια εκστρατεία που υποβοηθήθηκε και ευνοήθηκε από την οικονομική ιδεολογία που αποκαλείται «νεοφιλελευθερισμός».

Οι σοσιαλδημοκράτες και οι Αμερικανοί φιλελεύθεροι δεν κατόρθωσαν να αντιταχθούν σε αυτή την ιδεολογία. Αντίθετα μάλιστα την υιοθέτησαν και, όταν τους δόθηκε η δυνατότητα, κυβέρνησαν σύμφωνα με τους κανόνες της. Συνήψαν εμπορικές συμφωνίες που δεν προστάτευαν τους εργαζόμενους. Παρακολούθησαν χωρίς να αντιδράσουν τη διάβρωση του κοινωνικού κράτους. Και αρνήθηκαν να χρησιμοποιήσουν την κρατική εξουσία για να προωθήσουν τον συνδικαλισμό. Γνωρίζω πολύ καλά το αμερικανικό μέρος αυτής της ιστορίας. Δεν νομίζω όμως ότι η ευρωπαϊκή ιστορία διαφέρει σημαντικά. Εδώ στις Ηνωμένες Πολιτείες, η νεοφιλελεύθερη οικονομία και οι πολιτικές που τη συνόδευαν παρήγαγαν μια νέα και ευάλωτη τάξη εργαζομένων: το πρεκαριάτο. Εχουν οι περισσότεροι μια θέση εργασίας, αλλά είναι οι νέες εργασίες της μεταβιομηχανικής εποχής: συχνά μερικής απασχόλησης, επισφαλείς, με χαμηλούς μισθούς και χωρίς πρόσθετες αμοιβές.

Οι εργαζόμενοι, που είναι παγιδευμένοι σε εργασίες σαν κι αυτές, αποτελούν τώρα μια τάξη οργισμένων και γεμάτων μνησικακία ανθρώπων, που αισθάνονται εύλογα ότι έχουν εγκαταλειφθεί από τους πολιτικούς οι οποίοι ισχυρίζονται ότι είναι οι προστάτες τους. Αυτοί οι πολιτικοί όμως (οι Δημοκρατικοί στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι Εργατικοί, οι σοσιαλιστές, οι αριστεροί δημοκράτες και οι σοσιαλδημοκράτες στην Ευρώπη) δεν έγιναν δεξιοί. Είναι οι υπερασπιστές των φυλετικών και σεξουαλικών μειονοτήτων και υποστηρίζουν τον φεμινισμό. Εστιάζουν σε εκείνα που αποκαλούνται «κοινωνικά» προβλήματα και σε αυτά τα θέματα μάχονται καλά υπέρ της ισότητας. Εχουν πετύχει νίκες, πάντοτε μισές, αλλά πάντως νίκες. Σήμερα οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ένας καλύτερος τόπος για τους Αμερικανούς μαύρους· οι γυναίκες έχουν μεγαλύτερη παρουσία στα επαγγέλματα, στη διεύθυνση των επιχειρήσεων και στην πολιτική· ο γάμος των ομοφυλόφιλων είναι ευρύτερα αποδεκτός. Κι ωστόσο, στα χρόνια που κερδήθηκαν αυτές οι μάχες, οι Ηνωμένες Πολιτείες έγιναν μια όλο και πιο άνιση κοινωνία. Φαίνεται ότι ο καπιταλισμός έχει την ικανότητα να δέχεται τους μαύρους και τις γυναίκες σε όλα τα επίπεδα των ιεραρχιών και να παραμένει καπιταλισμός.

Οποιος κυβερνάει σήμερα την οικονομία εφαρμόζει λιγότερες διακρίσεις, αλλά όχι λιγότερη εκμετάλλευση. Σήμερα στις Ηνωμένες Πολιτείες οι αριστεροί και φιλελεύθεροι αγωνιστές συζητούν για το αν η πολιτική τους πρέπει να εστιάζει στην «ταυτότητα» (που είναι μια βολική σύνθεση για όλα τα κοινωνικά ζητήματα) ή στην κοινωνική τάξη. Πρόκειται όμως για μια αδύνατη επιλογή. Η Αριστερά δεν μπορεί να απαρνηθεί την πάλη για την ισότητα των φύλων και των φυλών -ή, σήμερα, για την ενσωμάτωση των μεταναστών-, αλλά οφείλει ταυτόχρονα να επιστρέψει στην πολιτική που εγκατέλειψε, στην ταξική πολιτική. Υπάρχει μια ιστορία στην οποία πρέπει να αναφέρεται: οι αναδιανεμητικές πολιτικές του αμερικανικού New Deal στη δεκαετία του 1930 και η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία στα χρόνια μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η επιστροφή στην πολιτική εκείνων των χρόνων δεν πρέπει να είναι μια απλή επανάληψη. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να αποβλέπει σε μια πιο συμμετοχική και λιγότερο γραφειοκρατική εκδοχή του κοινωνικού κράτους. Κανείς όμως δεν θα έπρεπε να παίζει με την ιδέα της «υπέρβασής» του. Οι σοσιαλδημοκράτες έχουν αναγνωρίσει από καιρό ότι το κράτος είναι ο μοναδικός οργανισμός μέσω του οποίου μια δημοκρατία μπορεί να δρα αποτελεσματικά για την ευημερία του λαού και τώρα του πλανήτη. Σίγουρα σήμερα όλα έχουν γίνει πιο δύσκολα. Να αντιμετωπιστούν οι κλιματικές αλλαγές και ταυτόχρονα να βελτιωθεί η καθημερινή ζωή είναι ίσως εφικτό στις πλουσιότερες χώρες του Βορρά. Δεν είναι σαφές το αν είναι εφικτό στην παγκόσμια οικονομία. Οι σοσιαλδημοκράτες στις Ηνωμένες Πολιτείες και στη Δυτική Ευρώπη θα πρέπει ίσως να ζητήσουν από τους συμπολίτες τους να κάνουν θυσίες για το καλό της παγκόσμιας δικαιοσύνης και για να παραμείνει η Γη κατοικήσιμη. Και πρόκειται για ένα αίτημα που είναι πολύ δύσκολο να προβληθεί, καθώς οι λαϊκιστές πολιτικοί λένε στον κόσμο ότι οι θυσίες δεν είναι αναγκαίες (ή και ότι, αν είναι αναγκαίες, πρέπει να τις κάνει κάποιος άλλος).

Μόνον οι πολιτικοί ηγέτες που είναι ικανοί να εγγυηθούν ότι οι θυσίες θα κατανεμηθούν δίκαια θα μπορέσουν να πείσουν τους πολίτες να τις αποδεχθούν. Επομένως, η αμφισβήτηση των υπαρχουσών ιεραρχιών και η επανένταξη των ευάλωτων ανθρώπων σε ένα εξισωτικό κοινωνικό κράτος είναι τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά κάθε σοβαρού προγράμματος για την περιβαλλοντική ασφάλεια και βιωσιμότητα. Οι σοσιαλδημοκράτες θα πρέπει να διεκδικήσουν το παρελθόν τους, να επιστρέψουν στις πρώτες αρχές τους, αν θέλουν να προστατέψουν το μέλλον μας.

ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Οταν το παλιό πεθαίνει
Διεθνώς γνωστός ιστορικός, μαθητής του Ερικ Χομπσμπάουμ, ο Ντόναλντ Σασούν είναι συγγραφέας σημαντικών έργων, όπως για παράδειγμα το δίτομο «Ενας αιώνας σοσιαλισμού». Το τελευταίο έργο του δεν είναι μια...
Οταν το παλιό πεθαίνει
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Η άνοδος του εθνικισμού
Δεδομένου ότι ο έλεγχος και η ρύθμιση του παγκόσμιου καπιταλισμού δεν μπορούν να γίνουν σε εθνικό επίπεδο, η Αριστερά καλείται να επιλέξει. Ο Βρετανός κοινωνιολόγος και πολιτικός επιστήμονας Κόλιν Κράουτς...
Η άνοδος του εθνικισμού
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Η συναίνεση του 1945
Πρόσφατα κυκλοφόρησε και στη γλώσσα μας το βιβλίο του Ολλανδού συγγραφέα και ιστορικού Ιαν Μπουρούμα «Ετος μηδέν. Μια ιστορία του 1945». Το ακόλουθο άρθρο του δημοσιεύτηκε στην ιταλική εφημερίδα La Repubblica.
Η συναίνεση του 1945
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Ο τρίτος δρόμος της Ρόζας
Ο Γερμανός ιστορικός Στέφαν Μπέργκερ διευθύνει το Ινστιτούτο για τα Κοινωνικά Κινήματα του Πανεπιστημίου του Μπόχουμ. Είναι επίσης πρόεδρος της German Labour History Association. Με αφορμή τη συμπλήρωση εκατό...
Ο τρίτος δρόμος της Ρόζας
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Πού έσφαλε ο Μαρξ
Γεννημένη το 1929, η Ουγγαρέζα φιλόσοφος Αγκνες Χέλερ υπήρξε εκπρόσωπος της «Σχολής της Βουδαπέστης». Προχωρώντας έπειτα στον δρόμο της αυτοκριτικής και της αναθεώρησης, η Χέλερ πέρασε από τον αιρετικό...
Πού έσφαλε ο Μαρξ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας