Ηταν 1985 όταν μία ομάδα επτά γυναικών καλλιτεχνών στη Νέα Υόρκη φόρεσαν μια μάσκα γορίλα και διαδήλωσαν μπροστά στο ΜοΜΑ καταγγέλλοντας τον σεξισμό και τον ρατσισμό στον χώρο των τεχνών.
Ετσι γεννήθηκαν οι Guerrilla Girls. Οικειοποιήθηκαν τη γλώσσα της διαφήμισης για να κάνουν άμεσα και προσιτά σε όλους τα μηνύματά τους, δείχνοντάς μας θλιβερές πραγματικότητες ανισότητας φύλου μέσα από κολάζ, στατιστικές, σαρκαστικά κείμενα και μια πανκ αισθητική.
Τριάντα χρόνια μετά, επιστρέφουν δυναμικά με το ερώτημα «Είναι ακόμη χειρότερα στην Ευρώπη;».
Το 1986 ήταν τίτλος μιας αφίσας τους που τόνιζε πως το φαινόμενο να είναι άνδρες η συντριπτική πλειονότητα των καλλιτεχνών που κάνουν εκθέσεις, των διευθυντών γκαλερί και των κριτικών τέχνης δεν ήταν μονοπώλιο των ΗΠΑ: συνέβαινε και στην Ευρώπη.
Τώρα το ερώτημα γίνεται τίτλος μιας έκθεσής τους που θα διαρκέσει έως της 5 Μαρτίου στην γκαλερί Whitechapel του Λονδίνου.
Οι Guerrilla Girls έστειλαν ένα ερωτηματολόγιο σε σχεδόν 400 μουσεία, γκαλερί και ιδρύματα τέχνης 29 ευρωπαϊκών χωρών.
Επεξεργάστηκαν τις απαντήσεις, ανέλυσαν τα δεδομένα, παρέθεσαν σχόλια διευθυντών μουσείων μέσα από τις εικονοκλαστικές τους αφίσες.
«Μόνο το ένα τέταρτο απάντησε, μπείτε και δείτε γιατί», γράφει η αφίσα στην είσοδο της γκαλερί, ενώ σε μία από τις αίθουσές της τα ονόματα των ιδρυμάτων που αρνήθηκαν να απαντήσουν -ανάμεσά τους το Πομπιντού στο Παρίσι και το Μέγαρο της Τέχνης (Haus der Kunst) του Μονάχου- δεσπόζουν στο πάτωμα ώστε να μπορούν οι επισκέπτες να τα… ποδοπατούν με την άνεσή τους.
Στα 101 μουσεία που απάντησαν, τα έργα γυναικών καλλιτεχνών εκπροσωπούν κατά μέσο το 22% του συνόλου, με «πρωτοπόρα» την Πολωνία με ποσοστό 28%.
Δεν έλειψαν οι ιλαρές απαντήσεις, όπως εκείνες του Ateneum του Ελσίνκι που απάντησε πως τα έργα γυναικών είναι πολύ σημαντικά για το μουσείο, έστω και αν στη συλλογή του αποτελούν μόλις το 12%.
Σαν να μην άλλαξε τίποτα; Και ναι και όχι, απαντούν. Οταν ξεκίνησαν οι Guerrilla Girls, οι επικεφαλής και επιμελητές μουσείων τούς έλεγαν πως δεν εκθέτουν έργα γυναικών και μαύρων γιατί δεν πληρούν τα «στάνταρντ ποιότητας».
«Σήμερα δεν θα τολμούσαν να κάνουν ανάλογες δηλώσεις, αλλά οι ανισότητες εξακολουθούν να είναι αβυσσαλέες», λένε οι ακτιβίστριες στηλιτεύοντας πως «η πρακτική να κάνουν δημόσια μικρές παραχωρήσεις σε ομάδες που θεωρούνται μειονοτικές, ώστε να μην κατηγορηθούν για προκαταλήψεις και διακρίσεις, αποτελεί τη συνήθη απάντηση των θεσμών».
«Με αυτό το σχέδιο και την έκθεση θέλουμε να θέσουμε το ερώτημα αν τελικά τα σημερινά μουσεία εκφράζουν την πληθώρα των φωνών της ιστορίας της τέχνης ή εάν εξακολουθούν να προβάλλουν την ιστορία των πλούσιων και ισχυρών…», γράφει η επίσημη ανακοίνωση της ομάδας.
«Η τέχνη δεν μπορεί να υποβιβάζεται σε έναν μικρό αριθμό ονομάτων που κέρδισαν έναν διαγωνισμό δημοτικότητας ανάμεσα σε εμπόρους, επιμελητές και συλλέκτες».
