Το Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας ξεκίνησε την πορεία του το 1987, εκεί στον κυψελιώτικο δρόμο που του έδωσε το όνομά του. Με την πρώτη του παράσταση έκανε πάταγο. Ηταν το τολμηρό έργο του Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ «Τα πικρά δάκρυα της Πέτρα φον Καντ», μια μεγάλη καλλιτεχνική και εμπορική επιτυχία εκείνη την εποχή.
Τριάντα χρόνια μετά η σκηνοθέτρια εκείνης της παράστασης, η Ρούλα Πατεράκη, επιστρέφει μ’ ένα δικό της έργο. Στο «Τρωάδες σήμερα» η Μπέτυ Αρβανίτη ερμηνεύει μια σύγχρονη, πολύ γνώριμή μας Εκάβη, ενώ συμμετέχει ένας πολύ ενδιαφέρων θίασος.
Η Ρούλα Πατεράκη εμπνευσμένη από την τραγωδία του Ευριπίδη γράφει ένα άλλο, καινούργιο έργο» λέει η Μπέτυ Αρβανίτη, «που όμως ακουμπά στην ίδια διαχρονική συνθήκη: τις κοινωνικές, πολιτικές και ψυχολογικές επιπτώσεις που φέρνει ο πόλεμος.
Τα πρόσωπα υπάρχουν: Εκάβη, Ανδρομάχη, Ελένη, Κασσάνδρα, αλλά και Πολυξένη επιπλέον, Οδυσσέας αντί για τον Μενέλαο, ο Ταλθύβιος, όμως και ο άλλος κήρυκας του Αγαμέμνονα, ο Ευρυβάτης. Αυτό είναι το πλαίσιο: η Εκάβη με τις κόρες, τις νύφες της. Ναι, απουσιάζει ο Χορός.
Κι όταν η Κασσάνδρα ρωτάει “πού είναι ο Χορός”, η Εκάβη απαντά με μια φράση πολύσημη, συμβολική για την εποχή μας: “Ο Χορός αποσύρθηκε”… Η φωνή της πόλης, η έννοια της κοινής πεποίθησης, ηθικής, λογικής, δεν υπάρχει πια. Κυριαρχούν οι προσωπικές απόψεις, ο καθένας πορεύεται μόνος σ’ έναν κόσμο κατακερματισμένο, νικημένο από τον ίδιο του τον εαυτό
• Η Εκάβη του 2017 είναι η μάνα της σύγχρονης προσφυγιάς;
Ως πρόσωπο φέρει ό,τι συμβολίζει η ιστορική του καταγωγή αλλά συνδέεται άμεσα με όλες τις συνέπειες του πολέμου. Βρισκόμαστε σε μια εποχή που η ήττα είναι καθολική, ζημιογόνα σε νικητές και νικημένους, με απώλειες μεγάλες σε όλα τα επίπεδα του ανθρώπινου πολιτισμού.
Η Εκάβη και οι άλλες γυναίκες είναι αιχμάλωτες, έγκλειστες κάπου. Πρέπει να γίνει σαφές ότι το κείμενο είναι απολύτως σύγχρονο. Οι «Τρωάδες» του Ευριπίδη δεν θα μπορούσε ποτέ να παιχτούν σ’ έναν κλειστό χώρο όπως είναι το Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας.
Η ιδέα της Ρούλας είναι ενδιαφέρουσα, ερεθιστική. Η ουσία του τραγικού έχει αφαιρεθεί, το κείμενο είναι βαθιά πολιτικό με τρόπο άμεσο, έντονο, σοκαριστικό. Δεν υπάρχουν οιμωγή, δάκρυα, δραματικές στιγμές. Θίγονται πολλά ζητήματα με λόγο εξόχως πολιτικό, τόσο οξύ, σκληρό που δεν θ’ αφήσει κανέναν αδιάφορο. Ο θεατής καταλαβαίνει τι μας έχει συμβεί τα τελευταία χρόνια, αντιλαμβάνεται την εικόνα του, τις αρετές, τα πάθη, τα ελαττώματα, την ευθύνη του.
• Για ποια πράγματα θρηνεί η ηρωίδα;
Ε, λοιπόν, δεν θρηνεί πια, δεν νοσταλγεί. Η εποχή του θρήνου έχει περάσει. Τώρα είναι μετά το πένθος και τη συντριβή. Ισως και χωρίς ελπίδα. Τη βλέπουμε στεγνή, σχεδόν ανέκφραστη. «Δεν κλαις Εκάβη» της λέει η Ελένη. «Ούτε κι εσύ κλαις» της απαντά. Δεν κλαίνε πια οι σύγχρονοι άνθρωποι.
Ο πόνος κρατιέται μέσα βουβός, προσωπικός. «Ημουν η Εκάβη» λέει. Κάποτε υπήρξε μια βασίλισσα αλλά χάθηκε μαζί με τον αφανισμό της Τροίας. Σήμερα προσπαθεί να προσαρμοστεί σε νέες συνθήκες. Ομως όποιον είχε εξουσία, αναπόφευκτα τον ακολουθεί η ευθύνη. Η Εκάβη μέσα στην απομόνωσή της βλέπει ένα όνειρο: όλα της τα παιδιά είναι κρεμασμένα επάνω της και την κρίνουν, ζητούν εξηγήσεις, απαντήσεις.
• Τι σας δυσκόλεψε στον ρόλο;
Αυτή η Εκάβη δεν εκφράζει καμιά δυναμική πλευρά. Μετά από 7 χρόνια φυλακής η κόπωση στην ψυχή και το σώμα την καθιστά αδρανή. Διαφυγή της είναι ο ύπνος, το σκάκι, η σιωπή. Δεν εκτονώνεται πέρα από ελάχιστες στιγμές. Βλέπεις την εσωτερική συγκρότηση, την εξωτερική ηρεμία σε συνδυασμό με τη μοναξιά και την επανάληψη των ίδιων πραγμάτων κάθε μέρα.
Το βίωμα της απομόνωσης έχει «ιδρυματοποιήσει» μέχρι και εμάς τους ηθοποιούς. Νιώθουμε σαν να είναι πραγματικό… Η ίδια μουσική, το συνηθισμένο φαγητό, οι γνωστοί επαναλαμβανόμενοι ήχοι από βασανιστές ή δεσμοφύλακες. Η Ρούλα οδήγησε τη δράση με ακρίβεια. Το σκηνικό ρεαλιστικό, «ξαναχτισμένη» η σκηνή ώστε ν’ ανοίξει σε τέσσερις πλευρές. Και το παίξιμο όλων μας άμεσο, απολύτως σύγχρονο.
• Πώς ήταν το ξανασμίξιμο με τη Ρούλα Πατεράκη, μια σκηνοθέτρια που μαζί της μοιραστήκατε μια μεγάλη προσωπική επιτυχία στο θέατρο, την «Πέτρα φον Καντ»;
Γνωριζόμαστε 30 χρόνια. Σκηνοθέτησε το πρώτο έργο στο θέατρο. Είναι δύσκολος άνθρωπος αλλά ξέρει πολύ καλά αυτή τη δουλειά. Δεν κάνει ποτέ σκόντο, στη διαδικασία της πρόβας δεν αρκείται στην πεπατημένη, γνωρίζει πώς θα σου ανοίξει παράθυρα προς κάτι διαφορετικό που θα σε οδηγήσει παρακάτω.
Εχουμε όλοι κοινή μοίρα
• Παρακολουθείτε την πολιτική κατάσταση;
Είναι αδύνατον να μην έχεις πολιτική στάση, δεν εννοώ ταύτιση με κόμματα. Δεν γίνεται να κλείνεις τα μάτια σε ό,τι γίνεται, να αδιαφορείς για όσα συμβαίνουν γύρω σου. Εχω άποψη αλλά το κύριο είναι ότι νιώθω τραγικά απογοητευμένη.
Κι αυτό που με θλίβει περισσότερο δεν είναι μόνο η βία, το ψέμα, η έλλειψη αισθητικής αλλά η υποψία ότι το ανθρώπινο είδος απέτυχε. Μπορεί αυτό να ακούγεται άγριο αλλά δες γύρω σου. Δεν είναι δυνατόν να μη συνειδητοποιούμε την κοινή μοίρα μας ως όντα, να μη βλέπουμε ότι η τύχη του άλλου μάς αφορά άμεσα, να παραμένουμε τόσο επιπόλαιοι, τόσο επιδερμικοί.
• Τι φταίει κυρίως;
Η ανάγκη της όποιας, μικρής ή μεγάλης, εξουσίας. Αυτό το ανελέητο κυνηγητό βολέματος. Από την άλλη ο άνθρωπος έχει αποδείξει επίσης ότι είναι ικανός για το καλύτερο. Εχει κάνει θαύματα, πράξεις αυτοθυσίας και μάλιστα μεγάλης. Κι όλα αυτά ενώ απολαμβάνουμε το αγαθό της παγκοσμιοποίησης. Αλλά μήπως ευθύνεται κι αυτό;
Διαθέτουμε το εργαλείο της πιο προωθημένης γνώσης, ξέρουμε τι συμβαίνει τώρα σ’ ένα μικρό χωριό της Κίνας, κι όμως δεν προλαβαίνουμε το κακό. Μέσω της παγκοσμιοποίησης ανοίγει μπροστά μας η οικουμενική εικόνα, το φάσμα της ανισότητας, της αδικίας, του εγκλήματος.
• Οι δικές σας άμυνες;
Ζώντας μέσα στην ιδιότυπη αλλά θαυμαστή σχιζοφρένεια της δουλειάς μας, μπορώ να παρατηρώ αλλά και να με παρατηρώ. Κάπως έτσι ισορροπώ, επιβιώνω και συνεχίζω. Γιατί αν ταυτιστώ, είτε εδώ είτε εκεί, χάθηκα. Ναι, είναι λίγο μοναχικά έτσι.
Ομως πρέπει να παραδεχτείς ότι κατά βάθος δεν έχουμε άλλο τρόπο είσπραξης του κόσμου πέρα από τον εαυτό μας. Είμαστε διαφορετικοί, δεν βλέπουμε όλοι το ίδιο όνειρο. Μέσα στην ησυχία ενός εσωτερικού διαλόγου, όπου δεν γίνεται να κρυφτείς από εσένα, ανιχνεύεις μια θέση στα πράγματα.
Είμαι ευγνώμων στο θέατρο, είμαι τυχερή που μπορώ να κάνω αυτό που μου αρέσει. Παρά τις μικρές απελπισίες που έζησα μέσα στα χρόνια, ευτυχώς που το έχω. Αλλιώς θα έπληττα θανάσιμα.
Παλιότερα με έβρισκα ανεπαρκή για τη ζωή έξω από το θέατρο, ένιωθα ότι δεν είχα πολλά να προσφέρω, δεν ήμουν χρήσιμη, δεν ήξερα τι να με κάνω… Στα χρόνια της νεότητας ο έρωτας σου καλύπτει ένα μεγάλο κομμάτι.
Οταν συνειδητοποιείς ότι τα χρόνια περνούν, όταν αρχίζεις να μεγαλώνεις και τα νιάτα, η ομορφιά, η υγεία σε αποχαιρετούν, κερδίζεις κάτι άλλο. Αυτό είναι η σοφία, το βάθος στη σκέψη και την ψυχή σου. Και τότε πετάς τα περιττά, τα άχρηστα, τα ανούσια. Κι ό,τι κρατάς είναι πολύ κοντά στην ουσία, στο μεδούλι πια των ενδιαφερόντων σου.
Θέατρο Οδού Κεφαλληνίας ετών 30
• Πολλά έργα μέσα στην τριακονταετία, συνεργασίες, σκηνοθεσίες, ρόλοι. Αλλά και μια τελευταία εμφάνιση στην Επίδαυρο που έκλεψε την παράσταση: Τειρεσίας στην «Αντιγόνη» του Σοφοκλή από το Εθνικό Θέατρο.
Το ευχαριστήθηκα, παρ’ όλο που δεν μπορούσα να φανταστώ ότι θα τα κατάφερνα έτσι. Με ξάφνιασε η πρόταση του Στάθη Λιβαθινού, ήταν ρίσκο για μένα αλλά και πρόκληση να αφοσιωθώ σ’ ένα ρόλο δύσκολο, ενός γέρου τυφλού μάντη, και άντρα και γυναίκα μαζί… Ο Στάθης όλο σε κόντρα πράγματα με σκέφτεται, δεν ξέρω ποια πλευρά μου βλέπει που εγώ αγνοώ.
Στη «Φόνισσα», για παράδειγμα, πέρασε ένα μήνας μέχρι να μπω στην ψυχολογία -δεν ξέρω καν τι σημαίνει χωριό- αλλά το ίδιο και στον Μπέρνχαρντ όπου έπρεπε να ανακαλύψω μια Γερμανίδα αστή. Το θέατρο δεν τελειώνει ποτέ κι εγώ αισθάνομαι ότι έχω πολλά ακόμα να μάθω. Κάθε φορά ξεκινάς από το μηδέν.
Είναι μανία, μια συνεχής ίντριγκα μέσω των έργων να πας σε καινούργιους χώρους με διαφορετικό κάθε φορά τρόπο. Κι αυτό σε κρατάει ζωντανό μέσα σου -μεγάλη υπόθεση. Φέτος το θέατρο έκλεισε τρεις δεκαετίες, και μου φαίνεται απίστευτο. Τόσα έργα-σταθμοί, δεκάδες άνθρωποι που οδηγούσαν ο ένας στον άλλον. Αλλοτε μου φαίνεται ότι πέρασαν πολλά χρόνια κι άλλοτε τόσο λίγα…
Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας (Κεφαλληνίας, τηλ.: 210-8838727) «Τρωάδες σήμερα». Κείμενο-σκηνοθεσία: Ρούλα Πατεράκη. Σκηνικά – Κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου. Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου. Moυσική: Aγγελος Τριανταφύλλου. Ερμηνεύουν: Μπέτυ Αρβανίτη, Νίκος Αρβανίτης, Μαρία Κεχαγιόγλου, Αννα Κουτσαφτίκη, Νίκος Μαυράκης, Τζίνη Παπαδοπούλου, Δημήτρης Παπανικολάου, Τασία Σοφιανίδου. Τετάρτη και Κυριακή 20.00, Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο 21.00
