Μαθαίνοντας τον θάνατο της Αννας Συνοδινού θυμήθηκα ένα βετεράνο αρχαιοφύλακα στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου που μου έλεγε πριν από μερικά χρόνια: «Κι αν έχω δει κι αν έχω ακούσει σ’ αυτή την αρχαία ορχήστρα μεγάλους ηθοποιούς. Η φωνή της Συνοδινού δεν συγκρινόταν με καμιά, τέτοια φωνή δεν ξανακούστηκε ποτέ από τότε. Καμιά ηθοποιός δεν κατάφερε να σπάσει το δικό της ρεκόρ… Ακούγαμε αυτό το σπάνιο μέταλλο, θεϊκό, ατόφιο, καθαρό ακόμα και πέρα στα καμαρίνια»…
Κανείς από τις γενιές που ευτύχησαν να απολαύσουν την Αννα Συνοδινού στο θέατρο δεν μπορεί να ξεχάσει την Αντιγόνη του 1956 (σκηνοθεσία Αλέξη Μινωτή), την Ιφιγένεια του 1958 (σκηνοθεσία Κώστα Μιχαηλίδη), την Αλκηστη του 1963 (σκηνοθεσία Τάκη Μουζενίδη), την Ηλέκτρα του 1975 (σκηνοθεσία Μίνου Βολανάκη).
Η Αννα Συνοδινού δεν είναι πια κοντά μας. Εφυγε από τη ζωή το πρωί της περασμένης Πέμπτης σε ηλικία 88 ετών έπειτα από προβλήματα υγείας που την ταλαιπωρούσαν τους τελευταίους μήνες οδηγώντας την συχνά στο νοσοκομείο.
Μια ισχυρή, έντονη προσωπικότητα, μια σπουδαία ηθοποιός που σφράγισε με τις ερμηνείες της το ελληνικό θέατρο, κυρίως το αρχαίο δράμα, μια αδιαμφισβήτητη τραγωδός. Με την πολιτική της δράση από τα πρώτα κιόλας χρόνια της Μεταπολίτευσης έπαιξε καθοριστικό ρόλο με τις εισηγητικές της προτάσεις στη Βουλή στην προώθηση και λύση χρόνιων συνδικαλιστικών και κοινωνικών αιτημάτων, ειδικά στον χώρο του πολιτισμού.
Ανθρωπος με αξιοπρέπεια και κατακτημένο κύρος, δωρική, αυστηρή στην κριτική της, ειδικά σε θέματα παιδείας και στην επικράτηση του μοντέρνου θεάτρου στην ελληνική σκηνή τα τελευταία χρόνια, δεν δίσταζε να δημοσιοποιεί τις αντιρρήσεις της με τρόπο άμεσο, κοφτό και κάποιες φορές εκρηκτικό.
Γεννήθηκε στο Λουτράκι Κορινθίας στις 21 Νοεμβρίου 1927. Ηταν το όγδοο παιδί της οικογένειάς της, που καταγόταν από την Αμοργό. Δικαίως την αποκαλούν «μεγάλη κυρία του Εθνικού Θεάτρου», αφού φοίτησε στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου (1947-1949) με δασκάλους τους Δημήτρη Ροντήρη, Δημήτρη Μυράτ, Δημήτρη Χορν, Αγγελο Τερζάκη, Σπύρο Μελά, Κωνσταντίνο Καρθαίο και μετά έπαιξε στο ίδιο θέατρο όλους τους μεγάλους ρόλους.
Σπούδασε επίσης μπαλέτο και βυζαντινή μουσική και πρωτοπάτησε στο σανίδι το 1948 στο έργο του Εντμόν Ροστάν «Σιρανό ντε Μπερζεράκ», που σκηνοθέτησε για το Εθνικό Θέατρο ο Δημήτρης Ροντήρης. Η πρώτη της επίσημη εμφάνιση στο θέατρο έγινε το 1949, πάλι με το Εθνικό Θέατρο, στην τριλογία του Αισχύλου «Ορέστεια» (Ηρώδειο) ως κορυφαία του χορού και Ερινύα στις «Ευμενίδες». Επί μια δεκαετία διέπρεψε στο Εθνικό Θέατρο παίζοντας πρωταγωνιστικούς ρόλους αρχαίου δράματος αλλά και νεότερου κλασικού ρεπερτορίου δίπλα σε μεγάλους ηθοποιούς όπως τους Αλέξη Μινωτή, Κατίνα Παξινού, Θάνο Κωτσόπουλο.
Η Αννα Συνοδινού διακρίθηκε με την ερμηνεία της σε ένα πλήθος ρόλων του ελληνικού και σύγχρονου ρεπερτορίου: «Αντώνιος και Κλεοπάτρα», «Οθέλος» του Σέξπιρ, «Γέρμα» του Λόρκα, «Δεσποινίς Τζούλια» του Στρίντμπεργκ, «Τρισεύγενη» του Παλαμά. Αξίζει τον κόπο να απαριθμήσουμε δείγματα δουλειάς και συνεργασίες μιας ζηλευτής καριέρας για να θυμηθούν οι παλαιότεροι και να μάθουν οι νεότεροι.
Συνεργάζεται με πολλούς θιάσους όπως της Μαρίκας Κοτοπούλη (1950-1953) παίζοντας σ’ ένα πολυσύνθετο ρεπερτόριο: «Τα παιδιά του Εδουάρδου» του Μ. Σοβαζόν, «Η Αννα των χιλίων ημερών» του Μ. Αντερσον, «Η Δασκαλίτσα» του Ν. Νικοντέμι, «Εκτο πάτωμα» του Α. Ζερί, «Υπηρέτης δύο αφεντάδων» του Γκολντόνι, «Τράβα το κουδούνι», «Θανασάκης ο πολιτευόμενος» των Σακελλάριου-Γιαννακόπουλου, «Ζητείται ψεύτης» του Δ. Ψαθά. Αλλά και με τον θίασο του Λίνου Καρζή, ενώ υπήρξε συνθιασάρχισσα με τους Μίμη Φωτόπουλο και Ντίνο Ηλιόπουλο στο θέατρο «Σαμαρτζή» και αργότερα με τον Ν. Χατζίσκο στο θέατρο Κεντρικόν.
Την περίοδο 1956-1964 καθιερώνεται στο αρχαίο δράμα παίζοντας σε πολλές παραστάσεις με το Εθνικό Θέατρο. Στα έργα του Ευριπίδη: Πολυξένη στην «Εκάβη», Ιφιγένεια στην «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» και «Ιφιγένεια εν Ταύροις», «Αντιγόνη» στις Φοίνισσες, «Ελένη», «Αλκηστις», «Ανδρομάχη» (1964 παγκόσμια πρώτη στο αρχαίο θέατρο Δωδώνης), επίσης «Αντιγόνη» και «Ηλέκτρα» στα έργα του Σοφοκλή, Κλυταιμνήστρα στην «Ορέστεια» του Αισχύλου, Λυσιστράτη στην ομώνυμη κωμωδία του Αριστοφάνη και Πραξαγόρα στις «Εκκλησιάζουσες».
Είναι χαρακτηριστική η περιπέτειά της με τον Λυκαβηττό, εκείνη ήταν που δημιούργησε το πασίγνωστο θέατρο σε σχέδια του αρχιτέκτονα Τάκη Ζενέτου. Οταν το 1965 συγκροτεί τον θίασο «Ελληνική Σκηνή» αναζητώντας θεατρική στέγη εκμισθώνει το παλιό λατομείο του Λυκαβηττού.
Ομως το 1967, με την επιβολή της δικτατορίας, το όνειρό της ναυαγεί. Ενα χρόνο αργότερα στρατιωτικές δυνάμεις καταλαμβάνουν τον χώρο του θεάτρου και διακόπτουν τις παραστάσεις. Κατάσχουν το θέατρο του Λυκαβηττού (ανακαλείται η άδεια χρήσης του) και έτσι ματαιώνεται η περιοδεία του θιάσου στο εξωτερικό, λόγω παρακράτησης από τις αρχές του διαβατηρίου της Αννας Συνοδινού και των υπολοίπων ηθοποιών.
Το διάστημα αυτό η Αννα Συνοδινού εργάζεται ως δακτυλογράφος στην εμπορική εταιρεία του συζύγου της.
Μετά από πεντάχρονη απουσία (1967-1972) επιστρέφει στον χώρο του θεάτρου με το ίδιο έργο με το οποίο εγκατέλειψε τη σκηνή: την «Ηλέκτρα» με τον Αλέκο Αλεξανδράκη στον ρόλο του Ορέστη. Ανασυγκρότησε την «Ελληνική Σκηνή» στην οποία συνεργάστηκε με τον Θάνο Κωτσόπουλο.
Την περίοδο 1973-1974 παρουσιάζει στο θέατρο Βρετάνια το «Μαριάννα Πινέντα» του Λόρκα, την «Αντιγόνη» του Μπρεχτ κ.ά. Το 1974 ερμηνεύει την Ιώ στον «Προμηθέα Δεσμώτη» του Αισχύλου με το Εθνικό Θέατρο και το 1976 την «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή στο ΚΘΒΕ, το οποίο κάνει και την πρώτη του εμφάνιση στην Επίδαυρο.
Παρά την κοινοβουλευτική της δραστηριότητα που έχει ξεκινήσει δυναμικά δεν εγκαταλείπει το θέατρο: Το 1981 παίζει στη «Σίβυλλα» του Α. Σικελιανού στο Εθνικό Θέατρο, ερμηνεύει την Εκάβη» με το Προσκήνιο του Αλέξη Σολομού (1988) και επιστρέφει στο Εθνικό όπου από το 1991 ώς το 1995 παίζει σε διάφορα έργα, ανάμεσά τους «Το μυστικό της κοντέσσας Βαλέραινας» του Γρ. Ξενόπουλου, «Τρωάδες» του Ευριπίδη (Εκάβη), «Ο αγαπητικός της Βοσκοπούλας» του Δ. Κορομηλά.
Το 1996 συνεργάζεται με τον Γιώργο Κιμούλη στον «Οιδίποδα τύραννο» του Σοφοκλή (Ιοκάστη) και το 1997 με τον Πολιτιστικό Οργανισμό Κοσμόπολις του Π. Νεάρχου όπου ερμηνεύει στην Επίδαυρο την Ιοκάστη στις «Φοίνισσες» του Ευριπίδη.
Η Αννα Συνοδινού ήταν παντρεμένη με τον πρώην πρωταθλητή στίβου Γιώργο Μαρινάκη (ο οποίος απεβίωσε το 2009) και δεν απέκτησε παιδιά. Η κηδεία της θα γίνει τη Δευτέρα στις 12 το μεσημέρι από το Νεκροταφείο Βύρωνα.
Ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας δήλωσε για την απώλεια: «Η Αννα Συνοδινού τίμησε το ελληνικό θέατρο με κορυφαίες ερμηνείες και συνέπεια ποιώντας ήθος τόσο στην τέχνη της όσο και στην πολιτική. Θερμά συλλυπητήρια στους οικείους της και στους ανθρώπους του ελληνικού θεάτρου»
Ανακοινώσεις έκαναν επίσης ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο υπουργός Πολιτισμού, ο πρόεδρος της Βουλής, αρχηγοί κομμάτων, το ΚΘΒΕ, το Εθνικό Θέατρο, η ΕΣΗΕΑ.
Δραστήρια πολιτικός
Η Αννα Συνοδινού ήταν μαχητική, αφιερωμένη με πάθος σε ό,τι κι αν καταπιανόταν: το θέατρο, το γράψιμο, την πολιτική. Με το ίδιο πείσμα αντιμετώπισε και την πολιτική αφού το 1974 εξελέγη βουλευτής της Ν.Δ. (Α’ Αθήνας) στην πρώτη κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή και συνέχισε να εκλέγεται σε τέσσερις ακόμα εκλογικές αναμετρήσεις μέχρι το 1990 όπου αποχώρησε με αφορμή ένα επεισόδιο στα έδρανα του Κοινοβουλίου. Τον Μάρτιο του 1990 παραιτήθηκε αιφνιδιαστικά του βουλευτικού της αξιώματος κατά τη διαδικασία εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας.
Σε μία από τις ψηφοφορίες, η βουλευτής των Οικολόγων Εναλλακτικών Μαρίνα Δίζη, όταν κλήθηκε να ψηφίσει, άνοιξε ένα πανό, το οποίο έγραφε «Φτάνει το θέατρο για το +1, τον Πρόεδρο και το νέφος». Η ενέργεια αυτή εξόργισε την Αννα Συνοδινού, που σε ένδειξη διαμαρτυρίας υπέβαλε την παραίτησή της, τόσο από το βουλευτικό της αξίωμα, όσο και από το κόμμα της. Εκτοτε, δεν ασχολήθηκε ξανά με την πολιτική. Το 1986 εξελέγη δημοτική σύμβουλος Αθηναίων με τον συνδυασμό του Μιλτιάδη Εβερτ.
Διετέλεσε υφυπουργός Κοινωνικών Υπηρεσιών για τρία χρόνια (1977-1980) στην κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Ως βουλευτής-ηθοποιός εισηγήθηκε και υποστήριξε την ανωτεροποίηση των Σχολών Θεάτρου και Χορού, την ένταξη των ηθοποιών στο ΙΚΑ και την ασφάλιση των καλλιτεχνών, την ίδρυση Κρατικής Σχολής Ορχηστικής Τέχνης, την εισαγωγή καλλιτεχνικών μαθημάτων στη μέση εκπαίδευση. Ανάλογη ήταν και η συμβολή της σε θέματα κοινωνικών υπηρεσιών (δημιουργία παιδικών σταθμών, προστασία υπερηλίκων και ατόμων με ειδικές ανάγκες).
Διακρίσεις
Δίδαξε υποκριτική στις δραματικές σχολές του Εθνικού Θεάτρου, Πέλου και Αλέκας Κατσέλη και Καλλιτεχνικής Εταιρίας Αθηνών του Γ. Μπέλλου. Εγραψε κριτική θεάτρου σε εφημερίδες και αρθρογράφησε για πολλά χρόνια στο περιοδικό «Πολιτικά Θέματα». Τιμητικές διακρίσεις: Χρυσός Σταυρός Τάγματος Ευποιίας και Ταξιάρχη του Φοίνικος. Παράσημα: Κέδρων Λιβάνου, Ιπποτών Ιταλίας, Δανίας και Γαλλίας.
Ιταλικό Μετάλλιο Λουίτζι Πιραντέλο. Επαθλο Μαρίκας Κοτοπούλη γα τη θεατρική της δραστηριότητα (δυο φορές). Τιμητικό Ψήφισμα της Εταιρίας Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων για την ερμηνεία Ελληνίδων θεατρικών ηρωίδων και τη συμβολή στην ανάδειξη των ελληνικών θεατρικών έργων. Επίτιμο μέλος του φιλολογικού συλλόγου Παρνασσός. Επίτιμο μέλος της Ενωσης Συντακτών για την προσφορά της στον πολιτισμό και τη δημοσιογραφία. Το 1996 ο Δήμος Βύρωνα έδωσε το όνομά της στο θερινό δημοτικό θέατρο Βράχων της περιοχής του.
Ραδιόφωνο, σινεμά, τηλεόραση
Ελαβε μέρος σε αναρίθμητες ραδιοφωνικές εκπομπές που αφορούσαν θεατρικά έργα, ιστορικά αφηγήματα κ.λπ. Εχει παίξει στις ταινίες: «Δολάρια και όνειρα», «Θανασάκης ο πολιτευόμενος», «Ο άνθρωπος του τρένου», «Ο Λέων της Σπάρτης» (αμερικανική παραγωγή) καθώς και στις κινηματογραφημένες παραστάσεις «Ηλέκτρα» (1961), «Σίβυλλα» (1981), «Εκάβη» (1988).
Στην τηλεόραση ερμήνευσε τη μάνα στον «Ματωμένο γάμο», ενώ παρουσίασε την τηλεοπτική σειρά «Τα Μουσεία της Ελλάδας». Επαιξε στο σίριαλ «Οι φρουροί της Αχαΐας» και συμμετείχε στα ντοκιμαντέρ για τη ζωγράφο Θάλεια Φλώρα-Καραβία και τη Μακεδονομάχο Αγγελική Τσιώμου-Μεταλληνού. Η Αννα Συνοδινού έγγραψε το αυτοβιογραφικό βιβλίο «Πρόσωπα και Προσωπεία» (Εκδόσεις Βλάση, 1998) καθώς και το βιβλίο θεατρικών αναμνήσεων «Αίνος στους άξιους» (Καστανιώτης, 1999).
