Επιλέγω ρεπερτόριο για την συνειδητοποίηση του κοινού

Ο Κώστας Καζάκος εγκατέλειψε το θέατρο «Τζένη Καρέζη» και πήγε στην Πάτρα. Ανέλαβε την καλλιτεχνική διεύθυνση του ΔΗΠΕΘΕ και σκηνοθετεί στο θέατρο «Απόλλων» το έργο του Μπ. Μπρεχτ «Η ζωή του Γαλιλαίου».

Ερμηνεύει ο ίδιος τον Ιταλό φυσικό, μαθηματικό, αστρονόμο και φιλόσοφο, που εξαναγκάστηκε να καταπιεί το μεγάλο επιστημονικό επίτευγμά του ότι η Γη κινείται… Για το καλοκαίρι έχει προτείνει στο Φεστιβάλ «Οιδίποδα επί Κολωνώ» ή «Βατράχους».

«Ο Γαλιλαίος είναι ο μεγαλύτερος σε έκταση ρόλος του Μπρεχτ», λέει ο Κ. Καζάκος.

Η δυσκολία για τον ερμηνευτή είναι ότι ο συγγραφέας δεν τον ηρωοποιεί. Ο Γαλιλαίος, μέγας ερευνητής και επιστήμονας, ήταν συγχρόνως ένας κοινός άνθρωπος με αδυναμίες, καλοπερασάκιας και καλοφαγάς. “Οταν είμαι χορτάτος”, έλεγε, “έχω τις περισσότερες εμπνεύσεις”. Μέσα στη μαυρίλα της Ιεράς Εξέτασης απέτυχε να σταθεί στο ύψος της επιστήμης του. Στο ιεροδικείο υπέκυψε, μην αντέχοντας την ιδέα ότι θα τον κάψουν ζωντανό, σε αντίθεση με τον προγενέστερό του, Τζορντάνο Μπρούνο

• Ο Γαλιλαίος έκανε «δήλωση μετανοίας», αλλά συνέχισε να μάχεται για την επιστήμη.

Εγραψε το έργο του για τη νέα μηχανική υπό εγκλεισμό, εποπτεία και λογοκρισία από τους παπάδες. Εκρυψε ένα αντίγραφο της δουλειάς του και το φυγάδευσε στην Ευρώπη. Εκανε σκληρή αυτοκριτική, σακατεύτηκε μέσα του αισθανόμενος ότι πρόδωσε τον κόσμο της επιστήμης. Ηξερε πως, αν αντιστεκόταν υπερασπιζόμενος την αλήθεια, θα άλλαζε ο κόσμος την ίδια ώρα.

• Η απόφασή σας να αναλάβετε καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας σχετίζεται με το γεγονός ότι η πόλη έχει κομμουνιστή δήμαρχο;

Είναι σημαντικό για μένα η δημοτική αρχή να έχει συγκεκριμένη πολιτική κατεύθυνση. Η κομμουνιστική δημοτική αρχή σημαίνει ότι μπορεί να ασκήσει μια αλλιώτικη από τη συνήθη πολιτική, που θα έχει στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος τον λαό. Υπερασπίζεται τα συμφέροντα των πολλών, όχι των κερδοσκόπων.

Θα σας πω ένα γεγονός που δείχνει την άλλη εξέλιξη που μπορεί να έχουν τα πράγματα. Το καλοκαίρι ο δήμος είχε αποφασίσει να φτιάξει μια οργανωμένη παραλία, που η πόλη στερούνταν, ελεύθερη στο κοινό. Το έργο κοστολογήθηκε 200.000, χρήματα που ο δήμος αδυνατούσε να διαθέσει.

Ε λοιπόν, ο δήμαρχος κατάφερε να κινητοποιήσει τον κόσμο, τεχνικούς και εργάτες και σε ελάχιστο χρόνο η παραλία έγινε, κοστίζοντας ένα χιλιάρικο, που πλήρωσε ο ίδιος. Η κινητοποίηση του λαού είναι η βάση της πολιτικής. Να εμπνεύσεις ενδιαφέρον για τα κοινά, να κάνεις τον πολίτη να μην αισθανθεί άχρηστος αλλά δημιουργικός. Κι αυτά είναι στις προτεραιότητες μιας κομμουνιστικής δημοτικής αρχής.

• Στο θέατρο, πώς η συγκεκριμένη δημοτική αρχή κάνει την ποιοτική διαφορά;

Το θέατρο είναι η πιο δημοκρατική λειτουργία στις κοινωνίες. Η ομαδική δουλειά επιβάλλει τα ευγενέστερα αισθήματα των συμμετεχόντων, προϋποθέτει γνώση, συντροφικότητα. Το θέατρο δεν ανέχεται ούτε αφεντικά, ούτε δικτάτορες, ούτε κερδοσκόπους. Δεν ζητάει από τους θεατές πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων, απευθύνεται σε όλο τον πληθυσμό και μάλιστα, όσο πιο απομακρυσμένος είναι από τις μητροπόλεις τόσο περισσότερο μετράει ο παιδευτικός χαρακτήρας του.

Οι αρχαίοι ποιητές, οι μεγάλοι κλασικοί ανάλωσαν τη ζωή τους για να κατανοήσουν την ουσία αυτού του μοναδικού ζώου, του άπιαστου θηρίου που λέγεται άνθρωπος. Το ρεπερτόριο που επιλέγεις βοηθάει στη συνειδητοποίηση του κοινού. Οσο πιο βαθιά νοήματα έχει το κείμενο τόσο περισσότερο οικουμενικό γίνεται, διαχέεται στις μάζες.

• Φαντάζομαι ότι δεν θα ανεβάζατε ποτέ ένα μοντέρνο έργο, της Σάρα Κέιν π.χ.

Αρκεί να απευθύνεται σε όλο τον κόσμο. Δύσκολα φαντάζομαι ότι αυτό θα συνέβαινε με κάποιο έργο της Σάρα Κέιν. Αυτή είναι η γνώμη μου – ξέρω ότι υπάρχουν διαφορετικές απόψεις. Πιστεύω στα έργα που ο χρόνος έχει καταστήσει κλασικά, η ποίηση και η αισθητική τους είναι διακριβωμένη. Αυτά πρέπει να παρακολουθήσουν όσοι δεν έχουν πατήσει ποτέ στο θέατρο.

• Οπως του στρατευμένου Μπρεχτ;

Η περίφημη «στράτευση» αφορά εκστρατεία κατασυκοφάντησης του Μπρεχτ από τότε που ζούσε. Από τότε που διαμόρφωνε τον λεγόμενο «μπρεχτικό τρόπο» στις πολύ δύσκολες δεκαετίες του μεσοπολέμου και του πολέμου. Οταν ανέλαβε το Μπερλίνερ Ανσάμπλ, ο γερμανικός λαός ήταν ηττημένος, καθημαγμένος, φτωχός, αμόρφωτος.

Δεν υπήρχαν καν νέοι, είχαν πεθάνει όλοι στο ανατολικό μέτωπο. Σ’ αυτόν τον κόσμο λοιπόν έπρεπε να διδάξει, να εκπαιδεύσει το κοινό. Τα κατάφερε με τον πιο άμεσο, λαϊκό τρόπο. Υπήρξε μεγάλος δραματουργός, αναμορφωτής του θεάτρου, σπουδαίος ποιητής, ολοκληρωμένος διαλεκτικός φιλόσοφος.

Δεν υπάρχει χώρα στον κόσμο που αενάως να μην ανεβάζει έργα του. Κι όσο βάλλεται τόσο απλώνει τις ρίζες του. Ο καλλιτέχνης είναι στρατευμένος. Ολοι δουλεύουν για κάποιον σκοπό. Κάποιοι δεν τον ξέρουν -λειτουργεί ερήμην τους, άλλοι είναι εξαγορασμένοι κι άλλοι τρομοκρατημένοι. Η τέχνη είναι πάντα εναντίον της εξουσίας και υπέρ της ανάπτυξης της προσωπικότητας του ανθρώπου. Οι εξουσίες, στάσιμες, ακίνητες, αμετάβλητες, εναντιώνονται στη φύση.

• Μήπως και το λαϊκό κίνημα είναι στάσιμο;

Οι αγώνες του λαϊκού κινήματος βάζουν εμπόδια στο κυρίαρχο σύστημα. Οι οργανωμένοι κομμουνιστές, εκείνο το κομμάτι της αφυπνισμένης κοινωνίας, προετοιμάζονται για να αξιοποιήσουν τις βαθύτερες επιθυμίες του λαού όταν προκύψουν. Κανένα κόμμα, κανένας κομουνιστής δεν μπορεί να αλλάξει τα πράγματα χωρίς τη βούληση του λαού.

• Στο διάστημα αυτής της μακράς αναμονής για την ωρίμανση των αντικειμενικών συνθηκών, το κόμμα δεν κινδυνεύει να αλλοτριωθεί μέσα στη… θαλπωρή και τις παροχές του κοινοβουλευτισμού;

Σ’ αυτές τις δύσκολες συγκυρίες τα στελέχη του ΚΚΕ τρέχουν από το πρωί ώς το άλλο πρωί όπου καλεί η ανάγκη. Οπου διώκονται, απολύονται εργαζόμενοι. Οι κομμουνιστές είναι έτοιμοι να αρθούν στο ύψος των περιστάσεων όταν έρθει η ώρα. Διορθώνουμε λάθη του παρελθόντος, εντοπίζουμε προβλήματα της καθημερινότητας. Η θεωρία εμπλουτίζεται, αλλά η πράξη συνδέεται με τον βαθμό επιθυμίας για ανατροπή. Ο κόσμος δεν αλλάζει με το πάτημα ενός κουμπιού. Το γεγονός ότι σε ολόκληρη την Ευρώπη δεν υπάρχει κομμουνιστικό κόμμα εκτός από το δικό μας κάτι λέει. Το ΚΚΕ συγκρατεί τον κόσμο του, τον ανανεώνει σήμερα που δεν υπάρχει ριζοσπαστικοποίηση, αλλά καθήλωση, ενσωμάτωση όπως λέμε.

• Πιστεύετε ότι το κόμμα έχει κάνει αυτοκριτική από τον πόλεμο και μετά;

Και κριτική και αυτοκριτική. Μην ξεχνάμε το καθεστώς παρανομίας μετά την απελευθέρωση, τις γεμάτες από κομμουνιστές φυλακές. Ποιες δυνατότητες είχαν να συλλάβουν το παιχνίδι που παιζόταν ανάμεσα στον Ρούσβελτ, τον Τσόρτσιλ και τον Στάλιν; Μιλάμε για έναν θερμό «ψυχρό πόλεμο». Οταν υπερασπίζεσαι μια τέτοια υπόθεση αλλαγής του κόσμου, δεν αισθάνεσαι ικανός να κρίνεις τις καθημερινές πράξεις. Μιλάμε για μια νεαρή επανάσταση υπό συνεχή, άγριο πόλεμο από το 1917 μέχρι που έπεσε. Και η εσωτερική υπονόμευση δεν έλειπε.

• Ή η υποψία της υπονόμευσης…

Οι συκοφαντίες και οι ατεκμηρίωτες κατηγορίες είναι εύκολες σήμερα. Είναι βολικό σε κάποιους να εξισώσουν τον Στάλιν με τον Χίτλερ, να του φορτώνουν ανεξακρίβωτα πράγματα, όπως στην υπόθεση της σφαγής των Πολωνών αξιωματικών στο Κατίν, όπου μπλέκονται όλες οι μυστικές υπηρεσίες της Δύσης.

• Η επαναστατική αλλαγή της κοινωνίας που επαγγέλλεται το ΚΚΕ προϋποθέτει και μη ειρηνικά μέσα;

Δεν ξέρουμε πώς θα προκύψει η ανάγκη της αλλαγής, ποιες συνθήκες θα επικρατούν. Ξέρω όμως ότι η βία είναι παρούσα, ανθεί τώρα που μιλάμε. Βρίσκω σαχλό και ανόητο το τσιτάτο «καταδικάζω τη βία απ’ όπου και αν προέρχεται». Πρόκειται για υποκρισία και φαρισαϊσμό ανθρώπων που ασκούν βία την ίδια στιγμή που την αναθεματίζουν.

Ο ΣΥΡΙΖΑ έκανε άγριο εμπόριο ελπίδας

• Δεν κλονίστηκε ποτέ η κομματική σας υπακοή;

Από παιδάκι είμαι εκεί. Τώρα θα μετακινηθώ; Εχω βαρύνει, δεν μπορεί να με πάρει κι ο αέρας… Βέβαια, τελευταία έχασα κιλά, έκοψα και το τσιγάρο μήπως τα βγάλουμε πέρα.

• Ο λαός όμως ακολούθησε τον ΣΥΡΙΖΑ.

Γιατί έκανε άγριο εμπόριο ελπίδας. Από την αρχή μιλούσαμε γι’ αυτό και επιβεβαιωθήκαμε. Ξέραμε ότι με την πολιτική του θα προκαλέσει ζημιά στο λαϊκό κίνημα, δηλαδή οπισθοδρόμηση, τρομακτική απογοήτευση. Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι υπεύθυνος για τη διάλυση του συνδικαλισμού, των σωματείων, της ελπίδας που καπηλεύτηκε.

Info:

Θέατρο Απόλλων/ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας «Γαλιλαίος» του Μπ. Μπρεχτ. Μετάφραση: Οδυσσέας Νικάκης. Σκηνοθεσία: Κώστας Καζάκος. Σκηνικά-κοστούμια: Θάλεια Ιστικοπούλου. Μουσική: Διονύσης Τσακνής. Χορογραφία: Μάρω Γαλάνη. Φωτισμοί: Νίκος Σωτηρόπουλος. Παίζουν: Κώστας Καζάκος, Διονύσης Βούλτσος, Ηλίας Γιαννάκης, Φάνης Δίπλας, Αντρέας Θανασούλας, Δημήτρης Καλαντζής, Σπύρος Κουβαρδάς, Γιώργος Μάρκου, Πέτρα Μαυρίδη, Γεράσιμος Ντάβαρης, Θανάσης Σαράντος, Δωροθέα Στεργιώτη.