Ποιος είπε ότι οι ενήλικες δεν έχουμε ανάγκη τα παραμύθια; Δύο λαϊκά παραμύθια με γνήσια καρπαθιώτικη ντοπιολαλιά ζωντανεύουν στο θέατρο «Σφενδόνη» κάθε Δευτέρα και Τρίτη, έτσι όπως τα αφηγείται η Ρίτα Λυτού με τη συνοδεία του μουσικού Μανούσου Κλαπάκη να παίζει κρουστά.
Το «Ελλούι» και «Ο φτωχός και η κούτσα» έρχονται από την παράδοση της Καρπάθου.
«Γελλούδα» είναι μια υπερφυσική δύναμη που αντιπαρατίθεται στη γέννηση, την ίδια τη ζωή. Πρόκειται για το θηλυκό παιδοκτόνο δαιμονικό, που κλέβει παιδιά και ρουφά το αίμα τους, ενώ στεγνώνει τις λεχώνες από το μητρικό γάλα.
Η παράδοση θεωρεί ότι αυτό το πλάσμα ήταν αρχικά μια νεαρή κόρη από τη Λέσβο που πέθανε πάνω στον τοκετό.
Από τότε έγινε ένα σατανικό φάντασμα με γυναικεία μορφή, που προσπαθεί να βλάψει τις νεαρές μωρομάνες.
Γι’ αυτό και όταν γελά ένα μωρό στον ύπνο του, ο θρύλος επιτάσσει ότι πρέπει αμέσως να ξυπνήσει μη τυχόν και το ακούσει το Ελλούι ή Γελλώ ή Γέλλου ή Γιλλού…
Η Ρίτα Λυτού αφηγείται τα παραμύθια μόνο για ενήλικες και μάλιστα στο τοπικό νησιώτικο ιδίωμα.
«Προέρχονται από προπολεμικές καταγραφές του λαογράφου Μιχαηλίδη Νουάρου. Το ερμηνευτικό ενδιαφέρον της τέχνης του παραμυθά συνδυάζεται με το λαογραφικό, μιας και καταδυόμαστε σε παμπάλαιο γλωσσικό νησιωτικό κοίτασμα. Στα παραμύθια όλα είναι αυθαίρετα – όλα έχουν συμβεί, όλα είναι παρελθόν που το αναβιώνει ο παραμυθάς. Η μνήμη αυτή, που τίθεται σε λειτουργία, είναι μνήμη όλου του ανθρώπινου γένους και στην περίπτωσή μας πιο συγκεκριμένα μιας αρχαίας θαλασσινής γωνιάς», μας λέει.
Μεγάλωσε στην Κάρπαθο. Σπούδασε κινηματογράφο, παρακολούθησε το θεατρικό εργαστήρι Stalker του Κ. Θεμελή και έχει συνεργαστεί με πολλούς σκηνοθέτες σε παραστάσεις, φεστιβάλ και ταινίες, όπως τους Βίκο Ναχμία, Τάκη Τζαμαργιά, Δήμο Αβδελιώδη, Ζωή Λιανοστάθη, Ελένη Αλεξανδράκη, Αγγελο Μέντη, Μίρκα Γεμεντζάκη, Ρούλα Πατεράκη, Αργυρώ Χιώτη, Κάτια Γκουλιώνη, Αγγελο Φραντζή κ.ά.
Τα τελευταία 15 χρόνια κάνει στροβιλισμούς και βυζαντινή μουσική.
Για την Καρπαθιώτισσα παραμυθού η αφορμή να ασχοληθεί με τα λαϊκά παραμύθια ήταν η ταινία του Μπέργκμαν «Φάνι και Αλέξανδρος»:
Συγκεκριμένα, μάλιστα, η σκηνή με τους ηθοποιούς» λέει. «Εχει μαζευτεί όλος ο θίασος μετά τον θάνατο του σκηνοθέτη. Η γυναίκα του λέει πως πρέπει οπωσδήποτε να συνεχίσουν να παίζουν. Αυτό με τάραξε και με ενέπνευσε ταυτόχρονα. Πιο πριν είχα διαβάσει κάπου ότι “αν θέλεις να φτάσεις στην πατρίδα σου, πρέπει να πας και να μιλήσεις με τους νεκρούς”. Αυτό με συγκίνησε και με συγκινεί βαθιά και συνειδητοποίησα ότι τελικά οι νεκροί είναι ακριβώς η γλώσσα του παραμυθιού, γεμάτη ρυθμό και τραγούδι. Αυτό που κάνουν τα παραμύθια είναι να μας συνδέουν με τη συλλογική μνήμη σε μια εποχή εντελώς αντιποιητική, όπου τα όνειρα και η φαντασία αποτελούν πολυτέλεια.
Οσο για την Κάρπαθο, δεν είναι μόνο ο τόπος της, αλλά «και η πηγή όπου αναζητώ κάτι βαθιά δικό μου. Ενα όνειρο, ένα τραγούδι, μια ξεχασμένη ιστορία» λέει.
Θυμάμαι όταν ήμουν μικρή και αρρώσταινα και αναγκαστικά έπρεπε να μένω ξαπλωμένη, η μητέρα μου αγόραζε 40-50 παραμύθια κι εγώ τα διάβαζα όλα. Αυτή η επαφή μου με τον αόρατο κόσμο, που εμπεριέχει κάτι το ιερό και τελετουργικό, εξελίχθηκε με τον χρόνο σε αγάπη για το φαντασιακό. Γιατί πολλές φορές ο κόσμος αυτός κάτι κρύβει. Μοιράζομαι λοιπόν με τους θεατές μια δυνατότητα… Ενα μυστήριο.
Info:
Θέατρο «Σφενδόνη» (Μακρή 4, Μακρυγιάννη, Τηλ.: 215-5158968). «Ελλούι» και «Ο φτωχός και η κούτσα».
Αφήγηση: Ρίτα Λυτού. Κρουστά: Μανούσος Κλαπάκης. Ενδυματολογική επιμέλεια: Ιουλία Σταυρίου.
Κόσμηση αφίσας: Μυρτώ Δεληβοριά. Χτένισμα παράστασης: Αλέξανδρος Μπαλαμπάνης.
Δευτέρα και Τρίτη, 21.00. Μέχρι τις 29 Δεκεμβρίου.
