Χρήστος Σουγάρης: «Θα έπρεπε να ελέγχουμε πολύ καλά το ποιος γράφει την Ιστορία»

•  Σκηνοθετείτε την παράσταση «Ελένη – Η Δίκη Μιας Πόρνης» του Μιγκέλ Ντελ Άρκο. Τι ήταν αυτό που σας συγκλόνισε προσωπικά στο έργο του και αποφασίσατε να το ανεβάσετε τώρα;
• Η δίκη μιας πόρνης αφηγείται την ιστορία της Ελένης – της Ελένης της Σπάρτης, της Τροίας, κόρης του Δία. Όμως εδώ, όπως και στο έργο του Ρίτσου, η ίδια η ηρωίδα αναλαμβάνει να διηγηθεί τη ζωή της. Πλέον ηλικιωμένη, μακριά από τη λάμψη των αρχαίων αφηγήσεων, και μέσα από την απόλυτη μοναξιά της, επανεξετάζει όσα έζησε. Και μαζί της, επανεξετάζουμε κι εμείς τους μύθους μας. Αυτό που με συγκλόνισε είναι η οπτική της. Το ερώτημα «ποιος γράφει την Ιστορία» γίνεται κεντρικό. Η Ελένη του Ντελ Άρκο είναι μια γυναίκα που διεκδικεί, έστω και αργά, τη δικαίωση και την αυτοδιάθεση που της αρνήθηκαν ισχυροί άνδρες. Το μόνο της «λάθος» ήταν ότι αγάπησε τον Πάρη. Μέσα από αυτήν την «δίκη» αποκαλύπτεται ένα βαθιά πολιτικό πορτρέτο: μιας γυναίκας που δεν ζητά ούτε συγχώρεση ούτε κατανόηση. Ζητά να ειπωθεί η δική της αλήθεια.
• Τι καλεί εμάς να κάνουμε το συγκεκριμένο έργο – ως θεατές αλλά και ως ανθρώπους;
• Το έργο, όπως κάθε σοβαρή αφήγηση, ζητά το αυτονόητο: να ακουστεί. Αν το κοινό κρίνει πως η Ελένη είναι αθώα για όλα όσα της καταλογίζει η πατριαρχία, τότε της χρωστάμε τη λήθη – όχι την καταδίκη, όχι τη δικαίωση. Τη σιωπή. Μας καλεί να ακούσουμε ιστορίες σαν της Ελένης – και τόσων άλλων συνανθρώπων μας, ανεξαρτήτως φύλου, που κρίθηκαν άδικα. Γιατί ως κοινωνίες, παρά την πρόοδο, συνεχίζουμε να κουβαλάμε προκαταλήψεις, εύκολους αφορισμούς και να επιβάλουμε «ποινές» που ω εξοντώνουν. 
• Η Ελένη δικάζεται για την επιθυμία της, για το σώμα της, για τις επιλογές της. Αν δικάζονταν ξανά σήμερα, ποιο πιστεύετε πως θα ήταν το «αδίκημά» της;
• Η Ελένη κουβαλάει από μικρή την «κατάρα» της ομορφιάς της. Χωρίς να το επιδιώξει, απήχθη στην ηλικία των 9 από τον Θησέα, ο οποίος τη βίαζε για σχεδόν έναν χρόνο. Έπειτα, την πάντρεψαν κατά το δοκούν ισχυροί άνδρες, και έζησε μια ανιαρή ζωή με τον Μενέλαο, μέχρι που γνώρισε τον Πάρη και αγάπησε με πάθος. Γι’ αυτή την επιλογή –την αυτοδιάθεση– κατηγορήθηκε για την πτώση της Τροίας, για τον θάνατο χιλιάδων. Η αλήθεια; Η άλωση της Τροίας ίσως να ήταν απλώς ένα ακόμη σχέδιο ισχυρών ανδρών. Αν μιλούσε σήμερα, θα την λοιδορούσαν. Θα την αμφισβητούσαν με τα γνωστά: «γιατί τα θυμήθηκε τώρα;», «κάτι θα έκανε κι αυτή», «θέλει να αναβιώσει τον μύθο της». Θα συνέβαινε ό,τι συμβαίνει πάντα όταν οι αδύναμοι υψώνουν φωνή απέναντι στους ισχυρούς: ηθικός εξευτελισμός, απαξίωση, εξόντωση.
• Αν η Ελένη μπορούσε να πει μόνο μία φράση στον κόσμο σήμερα, ποια θα ήταν κατά τη γνώμη σας;
• «Θα έπρεπε να ελέγχουμε πολύ καλά το ποιος γράφει την Ιστορία».
• Πιστεύετε ότι ως κοινωνία έχουμε προχωρήσει στη σχέση μας με το γυναικείο φύλο ή συνεχίζουμε να φορτώνουμε στις γυναίκες ρόλους, ενοχές και ευθύνες που δεν τους αναλογούν;
• Ως πολιτεία, ναι, έχουμε θεσπίσει δικαιώματα και ισότητες. Αλλά ως κοινωνία; Ξέρουμε ότι απέχουμε ακόμα πολύ. Και όχι μόνο στη σχέση μας με τις γυναίκες, αλλά και με όλες τις «αδύναμες» κοινωνικές ομάδες: μειονότητες, διαφορετικότητες, ευάλωτους ανθρώπους. Όλοι οι άνθρωποι, παντού, δικαιούνται να είναι ίσοι, ανεξαρτήτως χρώματος, φύλου, θρησκείας, τάξης ή σεξουαλικού προσανατολισμού.
• Πόσο εύκολα συγχωρούμε σήμερα; Και ποιον –ή τι– δεν συγχωρούμε ακόμα;
• Ως άτομα μπορεί να συγχωρούμε. Αλλά ως «μάζα», είμαστε ευάλωτοι στην εξουσία και στις επιταγές της. Και αυτές μεταδίδονται πια  κυρίως μέσω της τεχνολογίας, διαμορφώνοντας συνειδήσεις με «βεβαιότητες» που δεν έχουν επαφή με την αλήθεια. Ίσως πρώτα να χρειάζεται να συγχωρήσουμε τους εαυτούς μας, που αφήσαμε να μας παραπλανήσουν. Και μετά, να απολογηθούμε σε όσους κατηγορήσαμε εύκολα – με φράσεις όπως «κι αυτοί τα ίδια κάνουν», «μαζί τα φάγαμε», «το νόμιμο είναι και ηθικό» ή «είμαστε στη σωστή μεριά της Ιστορίας». Δεν ήμασταν πάντα.

*Συγγραφέας – Δημοσιογράφος – Δημοτικός Σύμβουλος Πετρούπολλης Αττικής