Αυτός είναι ένας από τους ριζοσπαστικότερους σκηνοθέτες της ευρωπαϊκής ηπείρου, με τη σκηνική του γλώσσα να δανείζεται στοιχεία από τις πλαστικές τέχνες για να δημιουργήσει ατμοσφαιρικές εικόνες. Ο Ρομέο Καστελούτσι. Εκείνη είναι μία από τις σπουδαιότερες Γαλλίδες ηθοποιούς, επιλέγοντας τα πολλά τελευταία χρόνια ρόλους που «ντύνει» με την προσωπικότητά της υπό την καθοδήγηση μεγάλων σκηνοθετών. Η Ιζαμπέλ Ιπέρ. Οι δύο αστέρες συναντήθηκαν για την ελεύθερη μεταφορά ενός εμβληματικού κειμένου του 17ου αιώνα, τη «Βερενίκη» του Ρακίνα, έναν ύμνο στην απώλεια ως αποτέλεσμα της σύγκρουσης του καθήκοντος με την αγάπη, που οδηγεί στα όρια της παραφροσύνης. Κείμενο βέβαια που αφήνει να αναδυθούν ερωτήματα για το κατά πόσο ο έρωτας είναι αλήθεια ή για το τι άραγε είναι πιο ζωντανό, αυτό που ζούμε ή αυτό που φανταζόμαστε;
Η παράσταση, ακόμη μία διεθνής συμπαραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία αποτελεί και την πρώτη συνάντηση του Καστελούτσι με την Ιπέρ, ξεκίνησε πέρσι την πορεία της στην Ευρώπη και τώρα έρχεται από τις 26 Μαρτίου (και έως τις 30) στην κεντρική σκηνή της Στέγης. Η προπώληση ξεκίνησε χθες.
Η υπερπαραγωγή της «Βερενίκης» δεν εξαντλείται στους δύο αστέρες, τον σκηνοθέτη και την πρωταγωνίστρια που κάνει έναν υπερβατικό μονόλογο με 14 άντρες ως φασματικές σκιές δίπλα της, βουβά πρόσωπα τα οποία υπογραμμίζουν έτσι την οδύνη από τον χαμένο έρωτα μεγεθύνοντας τον πόνο αλλά και το χάσμα μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας. Περιλαμβάνει πολλά ακόμα.
Τον ήχο διαμορφώνει ο περίφημος, αμερικανικής καταγωγής, συνθέτης και ερμηνευτής ηλεκτροακουστικής μουσικής Scott Gibbons αναπαράγοντας τον θρήνο του χαμένου έρωτα σ’ ένα ηχοτοπίο που μεγεθύνει την εγκατάλειψη, ενώ τη Βερενίκη-Ιπέρ ντύνει με τις δημιουργίες της η βραβευμένη Ολλανδή σχεδιάστρια μόδας Iris van Herpen, κοστούμια της οποίας εκτίθενται σε κάποια από τα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου, από το Met Museum στη Νέα Υόρκη, το Μουσείο Victoria & Albert στο Λονδίνο και το Palais de Tokyo στο Παρίσι.
Βάση του έργου είναι ό,τι ο Ρακίνας εμπνεύστηκε από ένα πραγματικό ιστορικό γεγονός, τον έρωτα του Τίτου, γιου του Ρωμαίου αυτοκράτορα, με τη Βερενίκη, Ιουδαία πριγκίπισσα της Κιλικίας, την οποία αγαπούσε κρυφά και ο φίλος και σύμμαχός του, Αντίοχος, βασιλιάς της Κομμαγηνής. Μόνο που ο γάμος που της είχε υποσχεθεί δεν μπορεί να γίνει γιατί αυτό επιτάσσουν οι βασιλικοί κανόνες που δεν θέλουν ξένες στο ανώτατο αξίωμα και ο Τίτος θα υποταχθεί σε αυτούς γιατί επιθυμεί την εξουσία. «Το ύστατο χαίρε της Βερενίκης προς τον Τίτο και η επώδυνη απόφασή της να τον εγκαταλείψει είναι ό,τι πιο τραγικό περιέχει το έργο. Δεν χρειάζονται αίματα και νεκροί σε μια τραγωδία…», είχε πει ο ίδιος ο Ρακίνας για το έργο του, ακόμη μία μελέτη γυναικείου χαρακτήρα, που αποπνέει μια μεγαλειώδη θλίψη στα όρια της παραφροσύνης.
Πώς ενέπνευσε τον σκηνοθέτη το έργο του 1670 που διέπεται από τα πρότυπα του αρχαίου ελληνικού δράματος; «Ο Ρακίνας είναι σύγχρονος ακριβώς λόγω της διαχρονικότητάς του. Το αλεξανδρινό μέτρο των στίχων του είναι η παγωμένη μορφή ενός οράματος για την ανθρωπότητα σε παράλυση εξαιτίας ενός τραγικού αδιεξόδου στα συναισθήματά της και μιας δυσλειτουργίας της γλώσσας. Ο έρωτας είναι το Θέατρο της Σκληρότητας. Εδώ, οι αποκηρύξεις έχουν μεγαλύτερη βαρύτητα από τις πράξεις, το αίμα ή τις συνουσίες. H ιλιγγιώδης γραφή του Ρακίνα με έχει σημαδέψει βαθιά, με τον τρόπο που συγχωνεύει την ελληνική και τη χριστιανική κουλτούρα. Αυτή η σύντηξη είναι ολοκληρωτικά αδύνατη, προφανώς, γιατί αν υπήρχε μετά θάνατον ζωή, δεν θα μπορούσε να υπάρξει τραγωδία», είναι τα λόγια του Καστελούτσι.
Στην παράσταση σκηνοθετεί μια λαβωμένη ηρωίδα που απεκδύεται το βασιλικό πέπλο της και 14 άνδρες παίρνουν αποφάσεις ερήμην της με την Ιπέρ-Βερενίκη να στέκεται στην άκρη του χάους από όπου την παρασύρουν τα αισθήματά της, σε ένα έργο για τον έρωτα που οδηγεί στην τρέλα από την απώλειά του και σε κάνει να αναζητάς ανάμεσα στην αλήθεια, στο όνειρο και στο ψέμα τι σημαίνει να αγαπάς και να αγαπιέσαι.
Και μας δίνει τη δική του καταβύθιση στο έργο: «Πραγματικά εισερχόμαστε στο αληθινό, στο σκοτάδι του σώματος, σε ό,τι παραμένει κρυμμένο από το δέρμα. Ενα θέατρο φτιαγμένο από αληθινά, ψεύτικα και φαντασιωμένα σώματα. Η παιδεία και η αγνότητα σηματοδοτούν τα όρια μιας ερωτικής νοσηρότητας που συνθλίβει τα σώματα: η βία είναι πλέον ενδοκρινική και τα φρένα είναι πιο ισχυρά από το γκάζι. Αυτή η ενέργεια δεν εκρήγνυται, καθώς συγκρατείται από ένα σώμα που δεν έχει πια λόγια. Γι’ αυτό και η «Βερενίκη» είναι ίσως η πιο ακίνητη, στατική και ανησυχαστική “τραγωδία” που έχει συλληφθεί ποτέ. Κι όμως, μας φέρνει δάκρυα στα μάτια, γιατί στη «Βερενίκη» –θα μπορούσε να πει κανείς– «είμαι εγώ»», σημειώνει ο σκηνοθέτης για το σύμπαν που δημιουργεί για την ηρωίδα του.
Η «Βερενίκη» δεν είναι μια ιστορία για την αγάπη και την πολιτική, ούτε για τη συντριβή της πρώτης στις φιλοδοξίες για την επικράτηση στον στίβο της δεύτερης. Είναι η ιστορία μιας γυναίκας στα πρόθυρα της κατάρρευσης.
Οπως σημειώνει ο σκηνοθέτης για την παράσταση και την πρωταγωνίστριά του, χωρίς να κρύβει τον θαυμασμό του για το πρόσωπό της, «πάνω στη σκηνή, σαν απλανής αστέρας, η Ιζαμπέλ Ιπέρ υποδύεται τη Βερενίκη, στην ιδιάζουσα και οντολογική μοναξιά του θεατρικού χαρακτήρα και του ανθρώπου. Μόνο δύο άλλοι ηθοποιοί θα είναι παρόντες, που υποδύονται τον Τίτο και τον Αντίοχο, καθώς και λίγοι Ρωμαίοι συγκλητικοί. Ολα τα λόγια τους θα είναι ακατάληπτα και θολωμένα από τη φωνή της ίδιας της Βερενίκης. Σχεδόν όλοι οι ήχοι της παράστασης –είτε ακούγονται είτε όχι– παράγονται από τη φωνή της Ιζαμπέλ Ιπέρ, έπειτα από επεξεργασία από τον καλλιτέχνη Scott Gibbons. Η Ιζαμπέλ Ιπέρ είναι η συνεκδοχή της τέχνης του δυτικού θεάτρου· είναι η ηθοποιός, αλλά και ο ηθοποιός, εξ ορισμού. Η Ιζαμπέλ Ιπέρ είναι η φλόγα που μας καλεί να συγκεντρωθούμε. Είναι το Θέατρο».
ℹ️ Στέγη Ιδρύματος Ωνάση. 26-30/3 Τετάρτη-Σάββατο 20.30, Κυριακή 14.00. Εισιτήρια 10-60 ευρώ
