Θα το πεθάνουμε στα κλισέ. Οπως κάνει και η ίδια. Που πιάνει το στερεότυπο, το στριφογυρίζει, το φτάνει στα άκρα, το αναποδογυρίζει και μας το τρίβει στα μούτρα –μπας και καταλάβουμε πού οδηγεί. Αφήνει, λες, ανεξέλεγκτη την παγίδα. Σοκάρει, ειρωνεύεται, διακωμωδεί το τραγικό και δραματοποιεί το γελοίο, με έναν υποχθόνιο τρόπο, σκοτεινό, βλάσφημο και καταλυτικό.
Κι ενώ αναμένεται με ενδιαφέρον η νέα δουλειά της τον Μάιο στο θέατρο Τέχνης, τρία έργα της -θεατρικά ή δραματοποιημένα διηγήματά της που, αν και γραμμένα παλιότερα, ακόμη τσούζουν- παρουσιάζονται αυτό το διάστημα στις σκηνές της Αθήνας, τα δύο μάλιστα από νέες ή πρωτοεμφανιζόμενες ομάδες νέων καλλιτεχνών. Ισως επειδή οι καλλιτέχνες αφουγκράζονται με τις κεραίες τους την κοινωνική υποκρισία που δε λέει να υποχωρήσει –να το κλισέ– και, καθώς την αποκαλύπτουν, «πονάει».
Ετσι και η Κιτσοπούλου, με ανορθόδοξο τρόπο, προβάλλει ως καθρέφτης τις κοινωνικές παθογένειες, όπως κόσμια αποκαλούνται τα εγκληματικά ένστικτα, όσα προκαλούν… «συννεφόπτωση», καθώς το ακραίο τείνει να γίνει η κανονικότητα στα δελτία ειδήσεων και η αμεριμνησία, αυτή η κοινωνική αυταπάτη τού «πέρα βρέχει», θεριεύει και ξεσπά, παραμένοντας στην αιχμή της επικαιρότητας.
Και να πού συναντάμε το όνομα και την υπογραφή της αυτόν τον καιρό στις αθηναϊκές σκηνές:
«Άουστρας ή η αγριάδα»
Δεκατρία χρόνια μετά το πρώτο του ανέβασμα, το έργο της Λένας Κιτσοπούλου σηματοδοτεί και την πρώτη σκηνοθετική δουλειά της Στεφανίας Σαμαρά. Αφορά τρεις νέους που, αν και αγνοούν την ελληνική Ιστορία, αισθάνονται υπερήφανοι και ανώτεροι έναντι των «αλλοδαπών», Ευρωπαίων ή μη. Περιμένουν έναν Βορειοευρωπαίο τουρίστα που έχουν προσκαλέσει σπίτι τους κι εμείς βλέπουμε να παρελαύνει η εγχώρια φυλετική ανωτερότητα της ημιμάθειας, του κοψιδιού, η «αξία» της μούντζας και του να εκτονώνεις έντονα έως ανεξέλεγκτα τα συναισθήματά σου. Μέσα από, κωμικές, σε βαθμό υστερίας, αφηγήσεις, αναδύεται η «σκληρή» ελληνικότητα που μπορεί να στραφεί εναντίον όποιου δεν «ταιριάζει», από τον τύπο στο χωριό με το παρατσούκλι «Αούστρια», επειδή δεν τον θέλανε, μέχρι τους μετανάστες και τον καλεσμένο τους, που του επιβάλλεται η αναγνώριση της ελληνικής υπεροχής. «Αουστρας σημαίνει αγριόχορτο. Είναι το άχρηστο αγριόχορτο που οι καλλιεργητές το ξεριζώνουν και το πετάνε, προκειμένου να έχουν ένα υγιές χωράφι. Στην περίπτωση του έργου, “Αουστρας” είναι ο ξένος, το ξένο σώμα μέσα σε μια κοινωνία, το οποίο ο εγωιστικός εθνικισμός δεν μπορεί να δεχτεί», έχει εξηγήσει η Κιτσοπούλου σ’ ένα παλαιότερο κείμενό της.
Αλλωστε, το «ξένος» δεν χρειάζεται να έχει διαφορετική καταγωγή για να επιβληθεί η ανωτερότητα, όπως ανέδειξαν τα γεγονότα στην Αριστοτέλους, θυμίζοντάς μας ένα ακόμα «Αουστρα», τη Δήμητρα στη Μυτιλήνη.
«Ελπίζω σε μια κοινωνία αλλιώτικη»
– Γιατί επέλεξες αυτό το έργο ως πρώτη σου δουλειά; ρωτήσαμε τη Στεφανία Σαμαρά.
Ο «Αουστρας» είχε εκ πρώτης πολλά στοιχεία από αυτά που με ενδιέφερε να εξερευνήσω.
Η θεματική του από μόνη της είναι ένα από αυτά: τι μας κάνει Ελληνες; Τι είναι η Ελλάδα; Πώς συνυπάρχουν όλα αυτά που μας διαφοροποιούν από τις υπόλοιπες χώρες και μας κάνουν περήφανους με όλα αυτά που μας ντροπιάζουν; Πώς καθρεφτίζεται η κουλτούρα μας στο θέατρο; Επιπλέον, το μοναδικό αυτό ύφος της Κιτσοπούλου, με την ειρωνεία, το χιούμορ, την ωμότητα, μου αρέσει από τότε που πρωτοήρθα σε επαφή μαζί του.
Το συγκεκριμένο έργο έχει κάτι ακόμη πιο ξεχωριστό: ανέβηκε μία και τελευταία φορά πριν από 13 χρόνια, ενώ στα μάτια μου είναι ένα πολύ επίκαιρο έργο, με έναν ρεαλιστικό και έναν ποιητικό κόσμο. Παρ’ όλο που σήμερα η γλώσσα έχει εξελιχθεί, κυρίως λόγω της γρήγορης εξέλιξης της τεχνολογίας, και παρόλο που η κουλτούρα του cancel έχει αναγκάσει μεγάλη μερίδα της κοινωνίας να περιορίσει την έκφραση του ρατσισμού της και να ανοιχτεί σε εκφράσεις συμπερίληψης, από το 2010 και έπειτα, όλα όσα έχουν συμβεί κοινωνικά δείχνουν μια άνθηση σε ρατσιστικές επιθέσεις, που οδήγησαν μέχρι την είσοδο της Χ.Α. στη Βουλή.
Ολα τα παραπάνω με ιντρίγκαραν πολύ, ώστε να ψάξω τρόπους και να βρω πού ακουμπά το έργο στη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα. Οσο περισσότερο το μελετούσα τόσο περισσότερο έβλεπα τη σύνδεσή του με το σήμερα. Ακόμα κι αν κάποια πράγματα μας φάνηκαν ακραία και υπερβολικά εκ πρώτης, η ζωή στην Ελλάδα βρίσκει τρόπους να μας αποδεικνύει πως όλα είναι πιθανά: από την περηφάνια μας για τα μετάλλια του Τεντόγλου στις δηλώσεις για τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών, με αποκορύφωμα την ομοφοβική επίθεση στη Θεσσαλονίκη, όπου ανάμεσα στο οργισμένο πλήθος ήταν 11 ανήλικοι. Ελπίζω σε μια κοινωνία αλλιώτικη, που μπορεί να αργήσει, αλλά θα έρθει.
♦ Πληροφορίες: Θέατρο 104 (Ευμολπιδών 41), κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21.00. Αουστρας ή η αγριάδα, της Λένας Κιτσοπούλου. Σκηνοθεσία: Στεφανία Σαμαρά. Επεξεργασία – Προσαρμογή κειμένου: Μαρία-Στέλλα Μπινίκου. Επιμέλεια κίνησης: Αυγουστίνος Κούμουλος. Μουσική: Inner D. Σκηνογράφος | Επιμέλεια ενδυματολογίας: Ηλέκτρα Σταμπούλου. Σχεδιασμός Φωτισμού: Σάκης Μπιρμπίλης. Βοηθός σκηνοθέτη: Φαίη Μινωπέτρου Κασιμάτη. Φωτογραφίες: Κώστας Γκιόκας. Παίζουν: Διαμαντής Αδαμαντίδης, Θαλασσινή Βοσταντζόγλου, Στεφανία Σαμαρά, Βίκτωρ Μπενουζίλιο. Κατάλληλη 15+. Εισιτήρια 7-15€. Προπώληση more.com
«Το Μαράκι έκλασε»
Η σπονδυλωτή παράσταση από τη σχετικά νέα θεατρική ομάδα «Seven Sisters», βασισμένη σε πέντε διηγήματα της Λένας Κιτσοπούλου (Σάκης, Η Τρύπα, Ο Καραγκιόζης, ΕΛΤΑ, Χαρταετοί) από τις συλλογές διηγημάτων «Νυχτερίδες», «Μεγάλοι Δρόμοι» και «Το Μάτι του Ψαριού», διαγράφει μια θριαμβευτική πορεία για τρίτη σεζόν στο μπαρ Faust. Εξι γυναίκες αφηγούνται πέντε σκληρές ιστορίες, με πρωταγωνίστρια την ελληνική οικογένεια, την κακοποίηση και την πατριαρχία, την ενδοοικογενειακή βία που κρύβει και ξεσπά στα πλέον αδύναμα μέλη της, τα παιδιά, με… σπλάτερ διαστάσεις, τη χαμένη αθωότητα της παιδικής ηλικίας. Οικογενειακό τραπέζι, παιδοβιασμός από συγγενικό πρόσωπο –«Ποτέ δεν θα πεις τίποτα σε κανέναν, γιατί κανείς δεν θα σε αγαπάει πια», κακοποίηση και αδυσώπητη βία, το «αθώο» υποτιμητικό παρατσούκλι που σημαδεύει μια ζωή, απελπισμένοι άνθρωποι που αυτοχαρακτηρίζονται «μια χαμένη περίπτωση»– «Σίγουρα θα μας έχετε δει. Υπάρχουμε. Αλλά δεν έχουμε δύναμη»…
Κωμικοτραγικές καταστάσεις, κάπου γνώριμες με μοναδικό σκηνικό έξι σχολικές καρέκλες, ευθεία παραπομπή στην παιδική ηλικία, εκεί όταν ξεκίνησαν όλα τα τραύματα, με τις Seven Sisters να φτύνουν την πατριαρχία, να προτάσσουν τη γυναικεία αλληλεγγύη και να μιλάνε «για όλες εμάς που μας “στρίμωξαν” σε μια στολή μπαλαρίνας, ενώ θέλαμε να χορέψουμε ζεϊμπέκικο», όπως χαρακτηριστικά σημειώνει η σκηνοθέτρια Γιώτα Σερεμέτη.
Μία μέρα αφότου είχαμε δει την παράσταση, η πραγματικότητα ήρθε να χαστουκίσει αυτό που στο θέατρο ίσως και να σε έκανε να θεωρείς υπερβολή της συγγραφέως: είχε βρεθεί ένα έμβρυο στην αποχέτευση κτιρίου στο κέντρο, ενώ στις ειδήσεις αναφέρονταν βιασμοί από πατέρες στα νήπια παιδιά τους…
♦ Πληροφορίες: Faust Bar Theatre Arts (Αθηναΐδος 12 & Καλαμιώτου 11) κάθε Παρασκευή – Σάββατο στις 20.00 και Κυριακή στις 18.00. «Το Μαράκι έκλασε». Κείμενα: Λένα Κιτσοπούλου. Σύλληψη – Σκηνοθεσία: Γιώτα Σερεμέτη. Σκηνικά – Κοστούμια: Seven Sisters. Μουσική επιμέλεια: Γιώτα Σερεμέτη. Σχεδιασμός φωτισμών: Κώστας Φιλίππογλου, Λυδία Τσάτσου Παρασκευοπούλου. Φωτογραφίες: Κική Παπαδοπούλου. Ηθοποιοί: Χριστίνα Ανδρεάκου, Αρτεμις Δούρου, Μαρίνα Ζέρβα, Μαρούλα Καλαμποκιά, Νικολέττα Παναγιώτου, Γιώτα Σερεμέτη, Λυδία Τσάτσου Παρασκευοπούλου. Εισιτήρια 14€. Πληροφορίες – κρατήσεις: 6932284241 και στο ταμείο του Faust, προπώληση more.com
«Ο Κατάθλας»
Μονόλογος προερχόμενος από τη συλλογή διηγημάτων «Μεγάλοι Δρόμοι», για την οποία η Κιτσοπούλου πήρε, το 2007, το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα του περιοδικού ΔΙΑΒΑΖΩ, έχει μεταφερθεί πολλές φορές στο θέατρο.
Ο «Κατάθλας» είναι ο αντιήρωας Λάκης, που μισεί το, κληρονομημένο από τη μητέρα του, στόμα του, έχει μετακομίσει στο πατρικό στο χωριό, για να παλέψει με τις μαύρες σκέψεις του και τους δαίμονές του, έχει συντροφιά τη Νέλλη –μια –μύγα και μετρά τα κρόσσια της κουβέρτας του για να μπορέσει να κοιμηθεί. Και γιατί να είναι αυτός ο καταθλιπτικός που θέλει μόνο να υπάρχει και να κοιμάται και όχι μια ολόκληρη κοινωνία καταναγκασμών, που κρεμάει ταμπέλες, για να αισθάνεται εντάξει; Και καθώς το κοινό δυσκολεύεται να γελάσει με την αναμέτρηση του Λάκη με το «μαύρο πράγμα», συνειδητοποιούμε τον τρόπο με τον οποίο μπορεί κι εμείς να συνδεόμαστε με την κατάσταση του ήρωα.
♦ Πληροφορίες: Θέατρο Olvio (Ιερά Οδός 67 & Φαλαισίας 7, Βοτανικός). «Ο Κατάθλας». Κείμενο: Λένα Κιτσοπούλου. Σκηνοθεσία: Νατάσα Παπαμιχαήλ. Σκηνικά – Κοστούμια: Βαγγέλης Ζιλέλης. Φωτισμοί: Γιώργος Αγιαννίτης. Πρωτότυπη μουσική σύνθεση – επιμέλεια: Νικηφόρος Χρυσολωράς. Παίζει ο Αλέξανδρος Τσώτσης. Το μαύρο πράμα ερμηνεύει η Καλλιόπη Καραμάνη. Θέατρο Olvio (Ιερά Οδός 67 & Φαλαισίας 7, Βοτανικός). Κάθε Κυριακή στις 20.30. Εισιτήρια 11-14€. Κρατήσεις 210 34 14 118 (18.00 – 21.00), προπώληση more.com
«Και λέγε λέγε»
«Και Λέγε Λέγε» είναι το νέο θεατρικό της Λένας Κιτσοπούλου, με τίτλο που παραπέμπει βέβαια στη μεγάλη επιτυχία (σε στίχους Γ. Πάριου, μουσική Θ. Πολυκανδριώτη) του Στράτου Διονυσίου.
Μ’ αυτό επιστρέφει και η ίδια αυτοπροσώπως τον Μάιο στη σκηνή του θεάτρου Τέχνης, με άκρως «κιτσοπουλικές» διαθέσεις.
«Ενα μανιφέστο για τη μεσογειακή διατροφή και για την κατάρα που μας έχει βρει να λιώνουν οι πάγοι ο ένας μετά τον άλλον», όπως… αυτοσυστήνεται το έργο: με τρελά «ερωτευμένους» ήρωες ντυμένους στα λεοπάρ, κακοποιητικές σχέσεις και έναν πόθο για γάμο με τον πατέρα, «ο οποίος παρ’ όλο που με κακοποιούσε στην παιδική μου ηλικία, παραμένει ο μεγάλος μου έρωτας, ο αιώνιος πόθος μου, ο άντρας που θέλω σαν πούστης να παντρευτώ. Και ο λόγος που δεν λέω θέλω σαν πουτάνα να τον παντρευτώ, αλλά σαν πούστης, είναι ότι το όνειρό μου είναι να ήμουνα άντρας, αρσενικό αραβικής καταγωγής κατά προτίμηση, μέσα σε μια αυστηρά πατριαρχική κοινωνία, για να γαμάω και να δέρνω μέχρι και τις θηλυκές γάτες».
♦ Πληροφορίες: Θέατρο Τέχνης (Φρυνίχου). Και λέγε λέγε. Κείμενο – Σκηνοθεσία: Λένα Κιτσοπούλου. Σκηνικά – Κοστούμια: Μαγδαληνή Αυγερινού. Φωτισμοί: Νίκος Βλασσόπουλος. Βοηθοί Σκηνοθέτριας: Μαριλένα Μόσχου, Σαββίνα Τσάφα. Φωτογραφίες: Τάκης Διαμαντόπουλος. Ηθοποιοί: Λένα Κιτσοπούλου, Γιάννης Κότσιφας, Ιωάννα Μαυρέα, Πάνος Παπαδόπουλος, Θοδωρής Σκυφτούλης, Γαλήνη Χατζηπασχάλη.
