«Πρέπει να εκλείψουν οι ερωτήσεις “Γιατί τώρα;” ή “Γιατί δεν έφευγες;”»

Η Ομάδα Ανδρομέδα είναι η μοναδική επαγγελματική θεατρική ομάδα στην Ελλάδα που ασχολείται αποκλειστικά με το θέατρο-ντοκουμέντο. Τα κορίτσια (Ντίνα Κούκου, Αναστασία Τσούτση και Φανή Γρύλλη) επέλεξαν φέτος να ερευνήσουν μέσα από πραγματικές μαρτυρίες και ντοκουμέντα την αναγκαιότητα και τη σημαντικότητα ύπαρξης ασφαλούς κοινωνικού πλαισίου και εξειδικευμένων δομών/φορέων για την υποστήριξη των θυμάτων κακοποίησης, ώστε οι άνθρωποι να επικοινωνούν ή/και να καταγγέλλουν τα βιώματά τους χωρίς φόβο.

Το θεατρικό έργο με τίτλο «Γιατί τώρα», δίχως ερωτηματικό μα με τελεία, έρχεται ως απάντηση στο «γιατί τώρα;» με ερωτηματικό, που ακούμε έως σήμερα όταν κάποιο θύμα τολμήσει και καταγγείλει, με όποιον τρόπο, τη βία και την κακοποίηση που έχει υποστεί, υπό οποιαδήποτε μορφή εξουσίας, σε όποιο χώρο (οικογενειακό, συντροφικό, επαγγελματικό, εθνικό κ.λπ.). Πρόκειται για ένα πραγματικό ντοκουμέντο επί σκηνής, το οποίο ωστόσο δεν φτάνει ως «διδαχή» στον θεατή, αλλά ως γνήσια θεατρική πράξη.

● Πόσο νόημα έχει το θέατρο-ντοκουμέντο σήμερα; Ειδικά σε μια εποχή που φαίνεται να μη μας αγγίζουν καν τα ίδια τα ντοκουμέντα (κακοποιήσεις, πόλεμοι, δολοφονίες, φασισμός);

Ντίνα Κούκου: Η τέχνη, γενικότερα, στεκόταν πάντα, κι ακόμα στέκεται, ενάντια σε όλα τα «κακώς κείμενα». Εμπνέει. Συμπαραστέκεται. Παρηγορεί. Συγκινεί. Το θέατρο-ντοκουμέντο, ειδικότερα, φέρνοντας στο προσκήνιο αληθινά γεγονότα και μαρτυρίες ανθρώπων, δύναται να αποτελεί ένα μέσο επεξεργασίας εμπειριών, σκέψεων και καταστάσεων μέσα από την αισθητική απόσταση, που είναι η ιδανική κατάσταση στην οποία μπορούμε να σκεφτόμαστε, νιώθοντας, χωρίς τον φόβο ότι θα μας συντρίψει το συναίσθημα. Το πλαίσιο αυτό είναι ευνοϊκό για να έρθει κάποιος κοντά στη σκληρή πραγματικότητα, χωρίς να στρέψει το βλέμμα από την άλλη, όπως συχνά συμβαίνει στην καθημερινότητα. Και ξέρεις… δεν είμαι βέβαιη ότι δεν μας αγγίζουν τα γεγονότα που συμβαίνουν, ακόμα κι αν έτσι φαίνεται. Αισθάνομαι ότι υπάρχει πολύς κόσμος εκεί έξω που είναι μουδιασμένος, παγωμένος και νιώθει ανήμπορος να αντιμετωπίσει τη βίαιη πραγματικότητα. Αυτός ο κόσμος χρειάζεται συμμάχους, για να διατηρεί τις ελπίδες του ζωντανές και να αντιστέκεται, δίχως να ξεχνά. Οι καλλιτέχνες είμαστε οι σύμμαχοί του. Και στο θέατρο υπάρχει πολλές φορές μια «συνωμοτική» σιωπή, μα με τη θετική σημασία.

● Στο έργο, περιγράφετε κάτι που συμβαίνει σε όλους τους χώρους ανεξαιρέτως (και δυστυχώς). Και το λέτε πολύ αληθινά: «Δεν λες τη γνώμη σου, γιατί φοβάσαι την τιμωρία. Η τιμωρία της σιωπής», «Αποφεύγεις με κάθε κόστος τη σύγκρουση κι ας είναι αβάσταχτο». «Προσπαθείς να μην κάνεις θόρυβο, να μη σε παρατηρεί στον χώρο. Απομόνωση». Πόσο καταλυτικά για έναν ψυχισμό και εν τέλει για μια ολόκληρη κοινωνία/χώρα/πλανήτη μπορεί να είναι τα παραπάνω;

Ντίνα Κούκου: Οι προτάσεις που ανέφερες είναι κάποιες από τις σκέψεις και τις αντιδράσεις ενός ανθρώπου που βιώνει ψυχολογική βία και χειραγώγηση. Στο έργο εστιάζουμε, κυρίως, στην ψυχολογική παρενόχληση και κακοποίηση των ατόμων στον εργασιακό χώρο, καθώς είναι ένα είδος βίας τόσο ευρύ, για το οποίο, όμως, μιλάμε τόσο λίγο. Μια βία σε μικρές δόσεις που δεν εντοπίζεται εύκολα, αλλά είναι πολύ καταστροφική για το άτομο. Μεγαλώνουμε με την πεποίθηση ότι για να επιτύχουμε κάποια πράγματα στη ζωή μας θέλει σκληρή δουλειά, κόπο, αφοσίωση ακόμα και… «να φτύσουμε αίμα». Ωστόσο, το δικαίωμα να αντιμετωπιζόμαστε ως άνθρωποι που δεν οφείλουν να φτύνουν πράγματι αίμα είναι αναφαίρετο. Υπάρχουν πολλοί λόγοι για έναν άνθρωπο να μην μπορεί να απεγκλωβιστεί από ένα τοξικό, κακοποιητικό, βίαιο περιβάλλον. Οι ερωτήσεις «Γιατί τώρα;» ή «Γιατί δεν έφευγες;» είναι σημαντικό να εκλείψουν. Το βλέμμα όλων πρέπει να στραφεί στις πεποιθήσεις της κοινωνίας μας που διαιωνίζουν την κουλτούρα της βίας και στο κράτος που πρέπει να υποστηρίζει τους πολίτες του. Μα τι λέω; Η χειραγώγηση έχει υπάρξει πολλές φορές πολιτικό και θρησκευτικό όπλο για το «καλό μας». Οπλο μεν, για το καλό μας δε. Οξύμωρο, ε; Και καθόλου τυχαία θα ‘θελα να αναφέρω ένα σπουδαίο βιβλίο: Το «Δόγμα του Σοκ» της Ναόμι Κλάιν.

● Κάποιοι δεν μένουν στην απομόνωση και μιλάνε. Κάποια θύματα λεκτικής, σωματικής και σεξουαλικής κακοποίησης βρίσκουν τη δύναμη και μιλάνε. Εσείς ψάξατε και τις αιτίες πίσω από αυτή την κακοποίηση και τις βάλατε στο έργο. Αν δεν μπορούμε να εξαλείψουμε πλήρως έστω αυτές τις αιτίες, το victim blaming (αυτό το «Γιατί τώρα;») μπορούμε;

Αναστασία Τσούτση: Ναι, μπορούμε. Παίρνει το κάθε άτομο πέντε λεπτά να σκεφτεί και από αύριο παίρνει την απόφαση: Σταματάμε να ρωτάμε «Γιατί τώρα;». Και αν νιώθουμε την παρόρμηση να το κάνουμε, παίρνουμε λίγο χρόνο, δοκιμάζουμε να κατανοήσουμε «γιατί κάνουμε αυτή την ερώτηση;»,«για ποιον την κάνουμε;», «γιατί βγαίνει σχεδόν αυτόματα από το στόμα μας;», «πού αποσκοπεί;». Είναι στο χέρι μας να σταματήσουν τα «Γιατί τώρα;» όλων των ειδών.

Φανή Γρύλλη: Και ήδη συμβαίνει δειλά δειλά, κατανοώντας και αφαιρώντας από την ερώτηση το «τώρα», διατηρώντας στη θέση του το «γιατί» και στρέφοντας την προσοχή μας για την εύρεση απάντησης στον θύτη και όχι στο θύμα.

Ντίνα Κούκου: Οφείλουμε, πάντως, σίγουρα να συνεχίσουμε να προσπαθούμε. Ο,τι κι αν γίνεται ή δεν γίνεται. Οφείλουμε να συνεχίσουμε να προσπαθούμε.

—

♦ Πληροφορίες: Η παράσταση «Γιατί τώρα» παίζεται κάθε Σάββατο στις 21.15, Κυριακή στις 19.00, στο θέατρο 104 (Ευμολπιδών 41, Κεραμεικός, τηλ. 2103455020 / 6951269828). Εισιτήρια: στο ταμείο του θεάτρου, στο τηλ. 6980842423 και στο more.com. Παίρνουν μέρος οι ηθοποιοί: Φανή Γρύλλη, Ντίνα Κούκου, Παύλος Πιέρρος, Αναστασία Τσούτση. Στην παράσταση ακούγεται η φωνή του Θάνου Αλεξίου. Το κείμενο της παράστασης διαμορφώθηκε έπειτα από έρευνα της ομάδας για το θέμα, μέσα από αξιόπιστες πηγές, ντοκιμαντέρ και, κυρίως, μαρτυρίες ανθρώπων.