«Δηλαδή, πότε τελειώνει η λιτότητα σ’ αυτόν τον τόπο;»

«Τώρα πια δεν ξέρω πόσο είναι το εισόδημά μας. Φτάνει μόνο για τα απαραίτητα ε; Γιατί ξεχάσαμε και ταβερνούλες. Ξεχάσαμε και διακοπές. Τα έχουμε ξεχάσει όλα. Δεν ξέρω τελικά τι φταίει και δεν μπορούμε να ανακάμψουμε. Εγώ δεν θυμάμαι να μη χρωστάμε. Χρωστούσαμε όταν ήμουνα παιδί και ήταν η Δεξιά στα πράγματα. Ο Καραμανλής ο Κωνσταντίνος έλεγε “λιτότητα” και “λιτότητα” και “λιτότητα”. Εφτασα να είμαι 55 χρονών γυναίκα και ζω αυτή τη λιτότητα επί 45 χρόνια συναπτά. Δηλαδή, πότε τελειώνει η λιτότητα σ’ αυτόν τον τόπο;».

Την ώρα που για τις τράπεζες υπάρχουν λεφτά, αλλά όχι για τους ανθρώπους που δύσκολα τα βγάζουν πέρα, η κωμωδία του Θανάση Κριτσάκη «Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης» που ολοκληρώνεται σε δύο ακόμα παραστάσεις μεθαύριο Παρασκευή 17 και το Σάββατο 18 Νοεμβρίου στο θέατρο «Απαράμιλλον», αφήνει μια πικρή γεύση. Ο ηθοποιός, σκηνοθέτης και ερευνητής, με μεταπτυχιακές σπουδές στην Πολιτική Επιστήμη και Κοινωνιολογία, άντλησε το δραματουργικό υλικό από συνεντεύξεις με υπαρκτά πρόσωπα της εργατικής τάξης. Στην παράσταση τις μεταπλάθει μέσα από τη μυθοπλασία και τον σουρεαλισμό, για να επιστρέψει στην καλλιτεχνική πρόσληψη της πραγματικότητας: παρακολουθούμε έξι πρόσωπα που βρίσκονται στο ίδιο τραπέζι για να γλεντήσουν, αλλά ως είθισται η κουβέντα περνάει στη σύγκρουση για τα πολιτικά και καταλήγει σε μια αναμέτρηση με τους μύθους της «φυλής», τις παγιωμένες καθημερινές σκέψεις και πράξεις.

Το ζητούμενο; Για τον σκηνοθέτη ίσως η διερεύνηση του ερωτήματος «Γιατί δεν εξεγείρονται οι άνθρωποι;». Για τους ήρωες; «Δεν θέλουμε να γίνουμε αυτοκρατορία. Θέλουμε ο άλλος να μπορεί να βγει και να πει “μπορώ να πάω αυτό το βράδυ μια ταβέρνα με τη γυναίκα μου”, δηλαδή λίγο αξιοπρέπεια», όπως ακούγεται στο έργο… Μιλήσαμε με τον δημιουργό της παράστασης Θανάση Κριτσάκη.

● Τι θα δει ο θεατής;

Τη συνάντηση έξι ανθρώπων, έξι ηθοποιών, για ένα τραπέζι-γλέντι σε μια λαϊκή ελληνική συνοικία, τα χρόνια της ελληνικής κρίσης. Η επαφή τους, παρ’ όλα αυτά, θα τους απομακρύνει από την απλή διασκέδαση και θα τους οδηγήσει σε συγκρούσεις, στην εκτόνωση βίας και σε έντονες προσωπικές αποκαλύψεις. Πρόκειται για μια σουρεαλιστική παράσταση που χρησιμοποιεί σύγχρονες θεατρικές φόρμες για να μας δημιουργήσει έναν χάρτη του τρόπου που σκέφτεται και ενεργεί ο Ελληνας πολίτης.

● Πώς προέκυψε η ιδέα του έργου;

Το 2017 με καλέσανε στο Motzarteum, Πανεπιστήμιο Θεατρικών Σπουδών στο Ζάλτσμπουργκ της Αυστρίας, για να συμμετέχω ως απόφοιτος σκηνοθέτης σε μια ομαδική παράσταση με καλλιτέχνες από όλη την Ευρώπη. Ο supervisor και βασικός σκηνοθέτης του εγχειρήματος, με τίτλο «Poor-Rich Europe» («Φτωχή-Πλούσια Ευρώπη»), ήταν ο Volker Losch και κύριoς άξονας της δραματουργίας ήταν να δείξει τις οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες που προέκυψαν στην Ευρώπη μέσα από την οικονομική κρίση. Ετσι, θέλησα να φτιάξω μια σκηνή για να καταλάβω γιατί οι Ελληνες, και κυρίως τα φτωχότερα στρώματα, δεν έκαναν κάποια μαζική εξεγερσιακή κίνηση. Κατανόησα, λοιπόν, ότι το ζήτημα είναι ιδεολογικό και ότι ο μηχανισμός της αμφισβήτησης δεν είναι ούτε εύκολος ούτε αυτονόητος. Σύντομα, οι συνεντεύξεις που πήρα, με οδήγησαν να καταλάβω ότι η αναπαραγωγή κάποιων συγκεκριμένων ιδεών είναι που καθιστά αδύνατη την όποια αλλαγή. Ακριβώς αυτές οι ιδέες έγιναν η βάση για να φτιάξουμε το «τοπίο» της παράστασης.

● Δηλαδή, τι αναδεικνύει η παράσταση;

Η απάντηση αυτή έχει δύο σκέλη. Πρώτον, αναδεικνύει τους λόγους για τους οποίους ο Ελληνας πολίτης νιώθει ιστορικά και πολιτισμικά ιδιαίτερος. Δηλαδή, τις ιδέες που μας έμαθαν μέσα από τα μαθήματα της ελληνικής ιστορίας, τη λαϊκή παράδοση, την αρχαία Ελλάδα κ.ο.κ. Πρόκειται μάλλον για ενωτικά ιδεολογικά σχήματα που χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητά μας και που αποτελούν το εθνικό μας αφήγημα. Δεύτερον, νομίζω ότι δίνει μια άλλη ταυτόχρονη εκδοχή των λόγων για τους οποίους ο Ελληνας πολίτης δεν μπορεί να αναπτύξει εύκολα σχέσεις εμπιστοσύνης, τόσο με τους συμπολίτες του όσο και με την εκάστοτε κρατική εξουσία. Βρίσκονται πάντα σε μια «απόσταση» από τους άλλους. Πιστεύω πως στο ΠΟΠ έχουμε βρει έναν τρόπο σκηνικής δράσης και απόδοσης που αποκαλύπτει στον θεατή λόγους και κλισέ συμπεριφορές που θα του θυμίσουν το οικογενειακό του περιβάλλον αφού κλείσει πίσω του την πόρτα του σπιτιού του.

● Η παράσταση χρησιμοποιεί ως όχημα το χιούμορ. Γιατί επιλέξατε αυτήν την προσέγγιση;

Η αλήθεια είναι πως χρησιμοποιούμε το χιούμορ. Οχι όμως ως όχημα, αλλά μάλλον ως ένα εξάρτημα του οχήματος. Κατά τη γνώμη μου, κάθε διαφορετική δραματουργία έχει και έναν διαφορετικό κώδικα επικοινωνίας με το κοινό της. Δεν θα μπορούσα σε ένα τέτοιο θέμα, όπως είναι η ελληνικότητα, να μη χρησιμοποιήσω το γέλιο και αυτό που δημιουργεί στα μυαλά των Ελλήνων θεατών. Αλλωστε η κωμωδία και η σάτιρα είναι τεράστιο κομμάτι της θεατρικής μας κουλτούρας. Πιστεύω, όμως, ταυτόχρονα, πως στη συγκεκριμένη παράσταση το γέλιο λειτουργεί και ως μηχανισμός ενοχής. Είναι πολλοί οι θεατές που νιώθουν άβολα όταν γελάνε οι ίδιοι ή οι διπλανοί τους. Ακόμη κι εγώ ο ίδιος γελάω με πολύ σκληρά πράγματα. Νομίζω ότι το χιούμορ λειτουργεί με έναν περίεργο τρόπο και ως μηχανισμός αναστοχασμού.

—

♦ Πληροφορίες: Θέατρο Απαράμιλλον (Παράσχου 87, Γκύζη). «Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης – ΠΟΠ».
Σκηνοθεσία/Δραματουργία/Montage: Θανάσης Κριτσάκης.
Σκηνογραφική/Ενδυματολογική Επιμέλεια: Δάφνη Αηδόνη, Νίκος Παπαδόπουλος.
Φωτισμοί/Φωτογραφίες/Κάμερα: Ελένη Χούμου.
Επί Σκηνής: Κωσταντίνος Δαλαμάγκας, Πένυ Ελευθεριάδου, Δημήτρης Καστανιάς, Ειρήνη Κυριακού, Αλκηστις Πολυχρόνη, Δημήτρης Χατζημιχαηλίδης. Δυο τελευταίες παραστάσεις Παρασκευή 17/11 και Σάββατο 18/11 στις 21.00. Εισιτήρια 10-12 ευρώ.
Προπώληση www.ticketservices.gr