Με τρεις παραστάσεις με έντονο το στοιχείο της αμφισβήτησης συνεχίζεται σήμερα και αύριο το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Αμφισβήτησης κατά κάποιο τρόπο της πατριαρχίας. Μπορεί να χρειαστούν εκατοντάδες παραστάσεις στην Επίδαυρο σκηνοθετημένες από γυναίκες, ενδεχομένως και χρόνια, ωστόσο φέτος γίνεται ένα βήμα δικαιοσύνης καθώς οι μισές από τις οκτώ θεατρικές μεταφορές της αρχαίας ελληνικής γραμματείας στο αργολικό θέατρο φέρουν γυναικεία υπογραφή.
Αν κανείς προσθέσει τον Αριστοφάνη, «σεσημασμένο» για την αιχμηρή προσέγγισή του στα κοινά, και την αντισυμβατική Λένα Κιτσοπούλου στην πρώτη κάθοδό της στην Επίδαυρο με ελεύθερη διασκευή ενός έργου που σπάνια ανεβαίνει στην ελληνική σκηνή, τους «Σφήκες», τότε η αμφισβήτηση λαμβάνει διευρυμένες αναγνώσεις.
Ακρως πολιτικό, το έργο του κωμωδού εστιάζει στο διεφθαρμένο δικαστικό σύστημα που υπονομεύει τη λαϊκή κυριαρχία. Επίκαιρο; Εκτός από τον χαιρέκακο, δικομανή ηλικιωμένο δικαστή που ζει για να καταδικάζει «ενόχους», τον γιο του και το σαθρό δικαστικό σύστημα που μοιράζει επιδόματα, «πρωταγωνιστεί» και μια ολόκληρη κοινωνία από Σφήκες που λες και τρέφεται από το ίδιο της το δηλητήριο: άτομα σκληρά με οξύ κεντρί, με ακόρεστη όρεξη για κριτική και μηδενική για αυτοκριτική, που κινείται μεταξύ διχόνοιας και κακεντρέχειας.
«Κατηγορώ, άρα υπάρχω», είναι η ανάγνωση της Κιτσοπούλου, που δικαιολογημένα τοποθετεί τα σύγχρονα «κεντριά» στα λαϊκά δικαστήρια, τα οποία χρόνια στήνονται σε τηλεοπτικές εκπομπές και σόσιαλ μίντια, εμπαίζοντας τη σήψη ενός συστήματος που την αναπαράγει: κοιμισμένες άμυνες, ρατσισμός, φανατισμός, πολιτική ορθότητα. «Και προσέξτε καλά: όποιος δεν συμφωνεί μαζί μου είναι φασίστας, είναι συνένοχος με τον ένοχο. Κατηγορώ, άρα είμαι κάτι. Κατηγορώ, άρα υπάρχω…» σημειώνει χαρακτηριστικά η σκηνοθέτρια σε αυτή τη σύμπραξη Φεστιβάλ και Εθνικού Θεάτρου με τους καταπληκτικούς συντελεστές.
Χορός
Η αμφισβήτηση καταλαμβάνει και την Πειραιώς 260 με το έργο του πρωτοπόρου Βέλγου χορογράφου Γιαν Μάρτενς σε συνεργασία με τη βερολινέζικη ομάδα Dance On. Ο τίτλος του ίσως μαρτυρεί πολλά: «Κάθε απόπειρα θα καταλήγει σε κομματιασμένα κορμιά και τσακισμένα κόκαλα». Πρόκειται για τη δήλωση του Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ στους διαδηλωτές του Χονγκ Κονγκ το 2019, όταν μια διαμαρτυρία ενάντια σε μια γυναικοκτονία μετατράπηκε σε πολιτική εναντίωση προκειμένου να υπάρξει δικαιοσύνη. Ο Μάρτενς επανέρχεται στο Φεστιβάλ επτά χρόνια από την προηγούμενη εμφάνισή του, εμπνευσμένος από το παγκόσμιο κύμα διαμαρτυρίας και την ανάγκη κοινωνικής αλληλεγγύης για να διερευνήσει τη γλώσσα ως «ιδεολογικό εργαλείο», δίνοντάς της παραστατική υπόσταση, εισάγοντας στον χορό προφορικά αποσπάσματα από την άνοιξη της Σκοτσέζας συγγραφέως Αλι Σμιθ, αλλά και γραπτές εκφράσεις μίσους από το διαδίκτυο, που προβάλλονται θραυσματικά πίσω από τους χορευτές.
«Η ιδέα μιας αρμονικής κοινωνικής συνύπαρξης δεν είναι ίσως εντέλει παρά ουτοπία· οφείλουμε συνεχώς να προασπιζόμαστε απέναντι στις αντιδραστικές φωνές τη δυνατότητα να είμαστε διαφορετικοί μαζί», παρατηρεί ο χορογράφος επιχειρώντας να το κάνει πράξη: μετατρέπει τη σκηνή σε χώρο μιας πιθανής δημοκρατίας για να μιλήσει για τη δύναμη της διαφορετικότητας που μπορεί να κατακτήσει την ελευθερία στην πράξη όταν κάνουμε κάτι όλοι μαζί. Συλλογικά. Από κοινού, για όλους. Η μουσική ακούγεται σαν κραυγή, κοινή η ανάγκη του ξεσηκωμού. Η χορογραφία που έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ της Αβινιόν το 2021, συνομιλεί με κομμάτια διαμαρτυρίας από τη δεκαετία του 1960 ώς σήμερα. Και οι 17 ερμηνευτές, ηλικίας από 17-71 ετών, παρά τη διακριτή διαφορετικότητά τους, αναζητούν τη συμβίωση των ξεχωριστών ατομικοτήτων, τις δυνατότητες μιας ομαδικής φωνής που διαμορφώνει μια ιδεατή κοινότητα.
Πληροφορίες:
♦ Πειραιώς 260 – Χώρος Δ, 14-15/7. Εισιτήρια: aefestival.gr, viva.gr, public.gr και στα εκδοτήρια του Φεστιβάλ.
♦ «Σφήκες» του Αριστοφάνη. Μετάφραση: Στέλιος Χρονόπουλος. Ελεύθερη διασκευή/Σκηνοθεσία: Λένα Κιτσοπούλου. Σκηνικά-κοστούμια: Μαγδαληνή Αυγερινού. Μουσική: Νίκος Κυπουργός. Χορογραφία: Αμάλια Μπένετ. Φωτισμοί: Νίκος Βλασόπουλος. Παίζουν: Δάφνη Δαυίδ, Αλέξανδρος Ζουριδάκης, Κωνσταντίνος Καπελλίδης (ηλεκτρικό μπάσο), Νίκος Καραθάνος, Λένα Κιτσοπούλου, Γιάννης Κότσιφας, Νίκος Κουσούλης, Αλέξης Κωτσόπουλος (ηλεκτρική κιθάρα, τρομπόνι), Νεφέλη Μαϊστράλη, Σωτήρης Μανίκας, Νικόλας Μαραγκόπουλος, Ιωάννα Μαυρέα, Θάνος Μπίρκος, Δημήτρης Ναζίρης, Πάνος Παπαδόπουλος, Στέφανος Πίττας, Κωνσταντίνος Πλεμμένος, Μαριάννα Πουρέγκα, Θοδωρής Σκυφτούλης. Μουσικοί επί σκηνής: Μαρίνος Γαλατσινός (πνευστά), Σοφία Ευκλείδου (βιολοντσέλο), Εύη Κανέλλου (κρουστά). Συμπαραγωγή του Φεστιβάλ με το Εθνικό και το ΚΘΒΕ. Προτείνεται σε θεατές άνω των 15 ετών. Με ελληνικούς και αγγλικούς υπέρτιτλους. Προπώληση εισιτηρίων: www.aefestival.gr/, www.viva.gr
Μικρή Επίδαυρος
Γίνεται να εξευμενιστούν οι Ερινύες; Με αυτό το ανατρεπτικό ερώτημα, υποδηλωτικό της βαρύτητας που έχει η τραυματική ανάμνηση, ανεβαίνει στο Μικρό Θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου η παράσταση «Συμπτώματα από την έλλειψη βάρους», το έργο που εμπνεύστηκε ο Γιάννης Σκαραγκάς από τις «Ευμενίδες» του Αισχύλου στο πλαίσιο της παραγωγής νέας δραματουργίας που εδράζεται στα αρχαία κείμενα (Contemporary Ancients) και σκηνοθετεί μια νέα δημιουργός, η Εμιλυ Λουίζου.
Στην ουσία πρόκειται για ένα sequel, όχι απλή διασκευή των «Ευμενίδων», ένα νέο έργο που ερευνά τι θα γινόταν μετά τη δίκη του Ορέστη, μετά την τριλογία του Αισχύλου που βρίθει σκοτεινών σκέψεων και συναισθημάτων, καθώς μπορεί ο Αρειος Πάγος να αθώωσε τον Ορέστη, ωστόσο όσο κι αν εξευμενιστούν, οι Ερινύες είναι παρούσες, η πληγή αιώνια. Ο συγγραφέας μάς μεταφέρει σε μια επίσκεψη στις 19 Ιουλίου 1969: δύο μέρες πριν από την πρώτη προσεδάφιση του ανθρώπου στη Σελήνη, ο δικηγόρος ενός νεαρού που αθωώθηκε για τον φόνο της μητέρας του πηγαίνει με τη γυναίκα του στο εξοχικό της οικογένειας του πελάτη του σε ένα ταξίδι που από αναψυχής εξελίσσεται σε μια βίαιη υπόθεση μυστικών και ανατροπών.
Στο επίκεντρο τα παιδιά των Ατρειδών, βουτηγμένα στο τραύμα και τον πόνο, χωρίς αγάπη, αδυνατώντας να ζήσουν ευτυχισμένα. Πώς αλαφραίνουμε από τα βαρίδια που κουβαλάμε, κληρονομιά πολλές φορές των προηγούμενων γενεών; «Ισως, τελικά, όσο σημαντικό μπορεί να είναι το να φέρνεις ένα παιδί στον κόσμο, άλλο τόσο –ή και περισσότερο– είναι και το να μπορείς να του δώσεις έναν κόσμο χωρίς βάρος», σχολιάζει η σκηνοθέτρια.
Πληροφορίες
«Συμπτώματα από την έλλειψη βάρους», του Γιάννη Σκαραγκά. Σκηνοθεσία: Εμιλυ Λουίζου. Σκηνογραφία: Θάλεια Μέλισσα. Κοστούμια: Νίκη Ψυχογιού. Μουσική σύνθεση: Ειρήνη Σκυλακάκη. Κίνηση Ιόλη Φιλιππακοπούλου. Φωτισμοί: Χριστίνα Θανάσουλα. Παίζουν: Μελαχρινός Βελέντζας, Σύρμω Κεκέ, Νεφέλη Κουρή, Χριστίνα Μαξούρη, Ελένη Μπούκλη, Αιμιλιανός Σταματάκης, Ιόλη Φιλιππακοπούλου. 14-15/7 Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου.
