«Ο φόβος είναι όπλο μαζικής καταστροφής» τραγουδούσαν πριν από 19 χρόνια οι Faithless. Στα όπλα μαζικής καταστροφής προστέθηκαν μερικά ακόμη: παραπληροφόρηση, ρατσισμός και πάνω απ’ όλα απουσία δράσης. Θυμίζει κάτι ο μαζικός εκφοβισμός: Θα βρέξει; Θα γίνει της Νέας Ορλεάνης με την Κατρίνα. Χειμώνιασε; Θα δώσουμε στην κακοκαιρία όνομα μυθικού τέρατος. Φυσάει; Θα καούμε ζωντανοί; Κι εμείς; Ξεχνούμε παρακολουθώντας τη νέα… καταστροφή.
«Η λέξη “Καταστροφή” κουβαλάει συχνά μια υπερβολή. Μοιάζει να σπεύδουμε να τη χρησιμοποιήσουμε, όχι γιατί το ένα ή το άλλο συμβάν έχει όντως καταστρεπτικά αποτελέσματα, αλλά γιατί το βιώνουμε ως τέτοιο. Αυτό σημαίνει ότι η λέξη “Καταστροφή” γίνεται και εργαλείο αναπαραγωγής του φόβου, όταν για παράδειγμα μια συνηθισμένη χειμωνιάτικη χιονόπτωση παρουσιάζεται, και εν τέλει βιώνεται, ως απειλή» αναφέρει ο Δημήτρης Μπαμπίλης για το νέο έργο που σκηνοθετεί και παρουσιάζεται στη σκηνή «Νίκος Κούρκουλος» του Εθνικού Θεάτρου από αύριο έως 4 Ιουλίου, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Τίτλος του; «Καταστροφή».
Η δραματουργία της παράστασης βασισμένη σε συνεντεύξεις και έρευνα πεδίου σε περιοχές έπειτα από καταστροφικά φυσικά φαινόμενα με αναφορές και σε συγγραφείς -από τον Μπένγιαμιν και τον Μποντριγιάρ ώς τον Σεπκόσκι- κινείται μεταξύ μυθοπλασίας και ντοκιμαντέρ αποτυπώνοντας μια κοινωνία σε διαρκή συναγερμό, σε κατάσταση γενικευμένου φόβου, καθώς η χειραγώγηση μέσω της καταστροφολογίας διαμορφώνει ακόμη και πολιτικές ταυτότητες. «Υπεύθυνη» για το έργο, την έρευνα, τις συνεντεύξεις και το υλικό που μετουσιώθηκε σε θεατρική πράξη είναι η ομάδα «Απαράμιλλον», που δημιουργήθηκε πριν από έξι χρόνια… Για τα υπόλοιπα μας απαντάει ο σκηνοθέτης.
● Υπάρχουν κοινά στοιχεία στις συνεντεύξεις όσων επέζησαν μετά από καταστροφή;
Οι συνεντεύξεις πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της έρευνας σε περιοχές γύρω από την Αττική και στη Β. Εύβοια και ομολογώ ότι ήταν από τις πιο δύσκολες και απαιτητικές στιγμές τής μέχρι τώρα πορείας μου. Εως τότε, είχα, όπως όλοι μας, μια βασική ενημέρωση σε σχέση με τα μεγέθη των καταστροφών που είχαν συμβεί κατά τόπους. Ομως το να βρίσκομαι εκεί, να βλέπω με τα ίδια μου τα μάτια αυτές τις συνέπειες και τα πρόσωπα των ανθρώπων, που αυθόρμητα μας απαντούσαν στις ερωτήσεις μας και επέμεναν να εντάξουμε τις φωνές τους στην παράσταση ελπίζοντας να διαδοθεί το μήνυμά τους, ήταν μια δύσκολη εμπειρία που ομολογώ ότι με έφερε στα όριά μου. Οι πραγματικότητες που συναντήσαμε έχουν μια πολυπλοκότητα που ξεπερνάει τα επιφανειακά σχήματα, με τα οποία συνήθως τις περιγράφουμε. Η ακροδεξιά ρητορική αναδυόταν απροειδοποίητα εκεί που μιλούσαμε για την αγάπη προς το δάσος και τους ρυθμούς αναγέννησής του.
Η κριτική στον σύγχρονο τρόπο ζωής, στις μεγαλουπόλεις και την κυριαρχία της μηχανής, εύκολα μετατρεπόταν σε μια επιστροφή στις «παραδοσιακές» αξίες, με επίκεντρο τη γη και την ιδιοκτησία των αυτόχθονων έναντι κάθε ξένου, ακόμα και αν απλά πρόκειται για κατοίκους μιας κοντινής πόλης. Παράλληλα, άλλες κοινότητες ανέδειξαν τον ρόλο του κράτους και των μεγάλων επενδυτών στη μεγέθυνση των αποτελεσμάτων που είχαν τα φαινόμενα, αλλά αυτή η κριτική δεν γινόταν χειραφετητική και οδηγούσε στο αίτημα για ακόμα περισσότερο κρατισμό, για έναν «πατέρα-κράτος» που θα προστατεύει τα «παιδιά» του. Οι εκπλήξεις ήταν διαρκείς. Αν συνδέει κάτι όλες αυτές τις φωνές είναι ότι η καταστροφή δεν αποτελεί ένα συμβάν που περιορίζεται χρονικά τις ημέρες που η επικαιρότητα στρέφει το βλέμμα της προς αυτό, όσο τα φαινόμενα είναι σε εξέλιξη.
Δύο χρόνια μετά τις πυρκαγιές στη Β. Εύβοια, έξι χρόνια μετά τις πλημμύρες της Μάνδρας και τις αντίστοιχες πυρκαγιές που προηγήθηκαν, τόσο ο φυσικός κόσμος, όσο και τα ζώα, οι άνθρωποι και τα σπίτια τους, δεν έχουν επανέλθει, πράγμα από τη μια λογικό, αφού ο φυσικός ρυθμός είναι διαφορετικός από τις απαιτήσεις και τις ανάγκες των ανθρώπων, αλλά και επειδή απουσιάζουν τόσο οι «από τα κάτω» πρωτοβουλίες αλληλοϋποστήριξης, όσο και ένας τοπικής κλίμακας μηχανισμός που θα επικεντρωθεί σε αυτό. Την ίδια στιγμή, η απειλή για επανάληψη των φαινομένων είναι πάντα υπαρκτή και συνειδητή από τη μεγαλύτερη μερίδα των κατοίκων αυτών των περιοχών, που απλά περιμένουν την καταστροφή που γνωρίζουν ότι έρχεται.
● Υπάρχει τελικά λύση στη μεγάλη κατάρρευση στην οποία νιώθουμε εγκλωβισμένοι χωρίς ορατή διέξοδο;
Θα ήταν αλαζονικό εκ μέρους μου να πω ότι έχω μια λύση σε κάτι τόσο μεγαλύτερο από την εποπτεία μου. Αλίμονο σε όποιον πιστεύει κάτι τέτοιο… Οφείλουμε, ούτως ή άλλως, να είμαστε πάντα απέναντι σε κάθε είδους «Τελικές Λύσεις». Αυτό που με ενδιαφέρει να αναδείξω είναι οι ταυτότητες, τα υποκείμενα, οι σχέσεις και οι συμπεριφορές που παράγονται κατά τη διάρκεια αναζήτησης των όποιων «μικρών» λύσεων.
Για παράδειγμα, οι ενοχές που προκαλούνται από την απόδοση της ατομικής ευθύνης για φαινόμενα που ξεπερνούν κατά πολύ την ανθρώπινη κλίμακα ή αφορούν ανισοβαρώς τους «από κάτω» σε σύγκριση με όσους λαμβάνουν αποφάσεις, η ματαιότητα που γεννά η καταστροφολογία είναι, πιστεύω, εξίσου κεντρικά θέματα προς διερεύνηση όσο και οι προβλέψεις για το εύρος και τον ρυθμό της κλιματικής αλλαγής, το αν η αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού αποτελεί όντως πρόβλημα ή πιθανή πηγή νέων προβλημάτων και ούτω καθεξής.
Λέω «εξίσου» γιατί επηρεάζουν τις κοινωνικές πραγματικότητες σε διαφορετικές ίσως κλίμακες, αλλά με αντίστοιχα ορατά αποτελέσματα. Αν με ενδιαφέρει λοιπόν κάποια «λύση» είναι αυτή που θα συνδέεται με τη συνειδητοποίηση των συνεπειών της απουσίας της! Κι αυτό δεν είναι παραίτηση, κάθε άλλο! Είναι απόφαση ότι έχουμε ακόμα τη δύναμη να ορίσουμε τις ζωές μας, αρκεί να τις πάρουμε στα χέρια μας.
Πληροφορίες: Εθνικό Θέατρο (Τσίλερ, Σκηνή Νίκος Κούρκουλος). 1-4/7. «Καταστροφή».
Σκηνοθεσία: Δημήτρης Μπαμπίλης.
Δραματουργία: Δ. Μπαμπίλης – Γεωργία Κανελλοπούλου.
Σκηνογράφος – ενδυματολόγος: Δάφνη Αηδόνη.
Πρωτότυπη μουσική – Σχεδιασμός ήχου: Μανώλης Μανουσάκης.
Σχεδιάστρια φωτισμών: Ελένη Χούμου.
Εμφανίζονται Μάγια Ανδρέου, Γιώργος Βουρδαμής, Λάμπρος Γραμματικός, Ειρήνη Κυριακού, Μανώλης Μανουσάκης, Αντώνης Παπανικολάτος και «ειδικοί της Καταστροφής».
Εισιτήρια: aefestival.gr, viva.gr, public.gr
