«Είμαι άνθρωπος που κάνει τέχνη και μισεί τους πολιτικούς»

Πρωτοποριακός δημιουργός του θεάτρου και του κινηματογράφου, καλλιτεχνικός διευθυντής του Gogol Center («Gogolo-Centr») της Μόσχας επί δέκα χρόνια (2012-2021), πολυβραβευμένος σκηνοθέτης (θέατρο, μπαλέτο, σινεμά) και persona non grata για το καθεστώς Πούτιν.

Ο Ρώσος Κιρίλ Σερεμπρένικοφ φέρει ένα βαρύ βιογραφικό όσον αφορά το καλλιτεχνικό έργο του αλλά και την ακτιβιστική δράση του – για την οποία «έχει πληρώσει» το κόστος. Ποτέ δεν σταμάτησε να στηρίζει τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα και έχει δηλώσει δημόσια την αντίθεσή του στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Εχει δηλώσει όμως κι άλλα: «Δεν υπάρχει ελευθερία.

Κι αν δεν υπάρχει ελευθερία, δεν μπορείς να πεις τίποτα», είχε πει ακριβώς πριν από έναν χρόνο, ενώ ήταν στο Βερολίνο, μετά από χρόνια που είχε υποχρεωθεί σε κατ’ οίκον περιορισμό. Το 2017 συγκεκριμένα ο Σερεμπρένικοφ είχε συλληφθεί και είχε τεθεί σε κατ’ οίκον κράτηση, δίχως, για καιρό, να του απαγγελθούν κατηγορίες.

Η δίκη που έγινε το 2020 θεωρήθηκε αμφιλεγόμενη, καθώς ο ίδιος κατηγορήθηκε εν τέλει για υπεξαίρεση χρημάτων από το Gogol Center, ωστόσο πολλοί έκαναν λόγο για ακόμη μία προσπάθεια του καθεστώτος Πούτιν να «εκδικηθεί» δημόσια μια σημαντική προσωπικότητα της χώρας που ασκούσε κριτική στον ίδιο.

Η πρόταση του εισαγγελέα τότε ήταν υπέρ εξαετούς κάθειρξη για τον Σερεμπρένικοφ, για υπεξαίρεση περίπου 1,64 εκατ. ευρώ (από υπερκοστολόγηση παραστάσεων). Ο σκηνοθέτης είχε αρνηθεί τις κατηγορίες και πάνω από 3.000 προσωπικότητες των Γραμμάτων και των Τεχνών είχαν ζητήσει από τον υπουργό Πολιτισμού της Ρωσίας να ανακαλέσει την αγωγή εναντίον του και εναντίον των συγκατηγορουμένων του για την ίδια υπόθεση.

Είτε σε κατ’ οίκον περιορισμό είτε εδώ και έναν χρόνο αυτοεξόριστος στο Βερολίνο, ο Σερεμπρένικοφ δεν σταμάτησε να δημιουργεί.

Το 2017 ανέβηκε η παράσταση μπαλέτου «Νουρέγιεφ» στο Θέατρο Μπαλσόι (στην οποία φυσικά ο ίδιος δεν μπόρεσε να παραβρεθεί).

το 2019 είχε παρουσιάσει (πάλι χωρίς να είναι παρών) το απελευθερωτικά πανκ βιογραφικό μιούζικαλ «Καλοκαίρι» (Leto) με τους ηθοποιούς της ταινίας να κρατούν χαρτόνια με το όνομά του στο κόκκινο χαλί, και το 2020 ανακοινώθηκε πως ετοιμάζει μία μίνι σειρά για τη ζωή και το έργο του διάσημου σκηνοθέτη Αντρέι Ταρκόφσκι, η οποία θα παρουσιαστεί στην κινηματογραφική αγορά του Φεστιβάλ των Κανών, όπως και μία ταινία βασισμένη στο μυθιστόρημα του Γάλλου συγγραφέα Ολιβιέ Γκεζά «Η εξαφάνιση του Γιόζεφ Μέγνκελε» (για τον ναζί εγκληματία γιατρό, με τα απάνθρωπα πειράματα).

Πριν από λίγες εβδομάδες κυκλοφόρησε και στην Ελλάδα η τελευταία του ταινία «Η Γυναίκα του Τσαϊκόφσκι», η οποία είχε προκαλέσει ιδιαίτερη αίσθηση στο Φεστιβάλ των Κανών το 2022. Μετά από χρόνια, ο σκηνοθέτης κατόρθωσε να δει την ταινία του όντας παρών και όχι μέσω διαδικτύου…

Με δική του δουλειά θα «ανοίξει» και το φετινο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Πρόκειται για το, διεθνούς παραγωγής σε συνεργασία με το Thalia Theater του Αμβούργου, έργο «Der Wij / Βίι» που είναι εμπνευσμένο από μια ιστορία του Νικολάι Γκόγκολ (από τους σημαντικότερους συγγραφείς του ρωσικού ρεαλισμού και βέβαια ουκρανικής καταγωγής). Το «Βίι» είναι ένα έργο-καταγγελία για το ωμό και απάνθρωπο πρόσωπο του πολέμου.

Στην παράσταση συμμετέχουν Ρώσοι, Ουκρανοί και Γερμανοί ηθοποιοί, με τον καθένα να μιλάει τη δική του γλώσσα. Μέσω αυτής της πολυγλωσσίας, ο Σερεμπρένικοφ θα προσπαθήσει να διαπεράσει το μιλιταριστικό ιδεολόγημα της Ρωσίας, καθώς ο ίδιος έχει απορρίψει με όλους τους τρόπους τον πόλεμο: «Η φρικτή στιγμή σήμερα είναι ο πόλεμος. Δεν μπορούμε να πούμε ότι δεν είναι πόλεμος. Είναι πόλεμος, με επιχειρήσεις, και άνθρωποι σκοτώνονται από άλλους, άνθρωποι υποφέρουν, σε υπόγεια για εβδομάδες χωρίς φαγητό. Είναι καταστροφή», είχε δηλώσει σε συνέντευξή του…

Ο Βίι είναι ένα θηριώδες, τρομακτικό πλάσμα, που επινόησε ο Γκόγκολ: ήταν σχεδόν τυφλό, καθώς τα βλέφαρά του ήταν τόσο μακριά που δεν του επέτρεπαν να βλέπει καλά, ωστόσο αν κατόρθωνε να τα σηκώσει, σκότωνε με μια ματιά όσους αντίκριζε.

Ο συμβολισμός αυτής της επινόησης είναι φανερός και θα γίνει σχεδόν ποιητικός μέσα από το έργο του Σερεμπρένικοφ, ο οποίος υπογράφει τη σκηνοθεσία της παράστασης, τα σκηνικά και τα κοστούμια, ενώ το κείμενο το συνυπογράφει μαζί με τον νέο Ουκρανό συγγραφέα Μπόνταν Πανκρουχίν: «Στο έργο, το Βίι είναι ο Πόλεμος – ένα άψυχο τέρας με κλειστά μάτια. Κλέβει από τους ανθρώπους την ταυτότητα και το μέλλον τους. Ανθρωποι δολοφονούν και δολοφονούνται», έχει δηλώσει αυτός ο σκηνοθέτης, ο οποίος θα θέσει το βλέμμα του θεατή επί τον τύπον των ήλων – με απλά λόγια, θα γίνουμε μάρτυρες μιας απάνθρωπης επίγειας κόλασης, ως πλήρους απογύμνωσης της ανθρώπινης ζωής.

Αλλά έτσι είναι η τέχνη: κριτική. Ετσι ακριβώς είναι και η τέχνη του Κιρίλ Σερεμπρένικοφ, που μπορεί φυσικά να μην απορρίπτει την πατρίδα του, ωστόσο κατακεραυνώνει όσους κυριαρχούν σε αυτήν, σε όλα τα επίπεδα: «Είμαι άνθρωπος που κάνει τέχνη και μισεί τους πολιτικούς και μάλλον το παρατήρησαν και αποφάσισαν να μου επιστρέψουν το συναίσθημα, να μου πουν “σε μισούμε και γαμώ την τέχνη σου”. Για μένα το θέατρο, η μουσική, το σινεμά, η τέχνη είναι πιο σημαντικά από τη γαμημένη πολιτική τους. Οπότε, η θέση μου ήταν πάντα ίδια», έχει δηλώσει απολύτως ξεκάθαρα.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Στην Πειραιώς 260 (Χώρος Δ), στις 7 και 8 Ioυνίου, στις 21.00. Εισιτήρια: 5-35 € (στα Κεντρικά Εκδοτήρια του Συντάγματος – info point Δήμου Αθηναίων, τηλεφωνικά στο: 211-8008181 και για αναπήρους στο 210-3221897 και μέσω aefestival.gr, viva.gr).