«Τι θα συμβεί σε όσους δεν υπακούσουν τους κανόνες»

«Ο μόνος στόχος είναι να δουλεύεις για να μη χάσεις τη δουλειά σου». «Να δουλεύεις για να φτιάξεις τον τάφο σου». Δεν είναι η συζήτηση που υποκλέψαμε ως λαθρακουστές -τύφλα να έχει το «αρπακτικό» Predator- από το λεωφορείο. Είναι οι σκέψεις του Γκρέγκορ Σάμσα, του ευγενικού νέου ο οποίος επωμίζεται όλα τα βάρη της οικογένειας, υποχρέωση που τον εγκλωβίζει σε μια ζωή χωρίς προοπτική και μια επαναλαμβανόμενη εργασία υπαλλήλου για δέκα χρόνια, ώσπου μια μέρα δεν μπορεί άλλο πια. Δεν επαναστατεί, ούτε διαμαρτύρεται. «Απλώς» έχει μεταμορφωθεί σε ένα ανθρώπινου μεγέθους έντομο. Και παρακολουθεί όλους αυτούς που στήριζε μέχρι τότε, να στρέφονται εναντίον του.

Ο συγγραφέας που όρθωσε το αδιέξοδο των μη προνομιούχων απέναντι στην κοινωνία, ο Φραντς Κάφκα, παραδίδοντας την αριστουργηματική του «Μεταμόρφωση», μας έχει προειδοποιήσει περισσότερο από έναν αιώνα πριν για την υπαρξιακή αγωνία και τον απολυταρχισμό. Την υποδειγματική παράσταση, με ροκ μουσικές αναφορές, σκηνοθετεί ο Τάσος Σαγρής, στο Σύγχρονο Θέατρο, για τέταρτη χρονιά. Και η Σίσσυ Δουτσίου στον ρόλο του Σάμσα συγκλονίζει, σωματοποιώντας τον τρόμο μοναδικά, σαν να ζωντανεύει μια δύσμορφη ανθρωποειδή φιγούρα από πίνακα του Ιερώνυμου Μπος, για να θέσει το αδυσώπητο ερώτημα «τι θα συμβεί σε όσους δεν υπακούσουν τους κανόνες;». Συζητώντας με τον σκηνοθέτη Τάσο Σαγρή, τον καλέσαμε να μας δώσει τη δική του απάντηση, μια απάντηση που περικλείει το όνειρο της αγάπης και της συλλογικής ανυπακοής απέναντι στη βία που μας ελέγχει και αντί να επιστραφεί στην εξουσία, στρέφεται προς τον εαυτό μας ή προς τους αδύναμους.

• Γιατί ανεβάσατε τη «Μεταμόρφωση», αλήθεια;

Εκατό χρόνια από τον θάνατο του Φραντς Κάφκα τίποτα δεν έχει αλλάξει, η «Μεταμόρφωση» αποτελεί ένα σήμα κινδύνου που συνεχίζει να εκπέμπεται ενώνοντας τα χρόνια που πέρασαν με τις καθημερινές προσωπικές μας τραγωδίες. Ο Κάφκα φέρνει την καταιγίδα των καιρών μας μέσα στο σπίτι μιας απλής οικογένειας, το σπίτι ανατινάζεται, ο Κάφκα φτιάχνει μια κλειδαρότρυπα για να κρυφοκοιτάξουμε τη ζωή μας – και μας δίνει την ευκαιρία να στοχαστούμε επάνω σε αυτό το ριζικό κακό που κρύβεται στα βάθη του πολιτισμένου μας κόσμου. Το Ινστιτούτο Πειραματικών Τεχνών με αυτή την παράσταση επιλέγει να έρθει αντιμέτωπο με την επιβολή του νεοφιλελεύθερου πνεύματος, να αναζητήσει συμμάχους και φίλους, να μιλήσει για όσα μένουν κρυφά και ανομολόγητα, το άγχος που έγινε δηλητήριο, την αγάπη που έγινε τραύμα, την εκμετάλλευση που έγινε συνήθεια, τη βία που αντί να στραφεί προς τους κυβερνήτες στρέφεται προς τον εαυτό μας ή προς τους αδύναμους.

• Τι κάνει την παράσταση να συνεχίζει για 4η χρόνια;

Πιστεύω πως η μεγάλη επιτυχία της παράστασης βασίζεται σε αυτό το κλίμα συνωμοσίας που δημιουργείται ανάμεσα στους θεατές και τον θίασο. Η παράσταση λειτουργεί έξω από το ραντάρ της κυρίαρχης κουλτούρας, πέρα από τα παιχνίδια δύναμης που επιβάλλει η βιομηχανία της τέχνης – και το κοινό χρειάζεται, πιστεύω, τέχνη που να υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι τους νόμους της αγοράς. Αυτές τις παραστάσεις αναζητά και επιβραβεύει με τη συμμετοχή του. Σε όλη τη χώρα υπάρχουν σκηνές της αντικουλτούρας που συνδέουν την πολιτική ανυπακοή και την τέχνη. Κάθε περιοδεία μας μού δίνει μια αίσθηση πολύ βαθιάς αισιοδοξίας. Κοινότητες από τα πιο όμορφα παιδιά της πόλης με τα οποία μοιραζόμαστε μια πολύ σπουδαία αγάπη. Κάνουμε τέχνη τόσα χρόνια μαζί, βοηθώντας ο ένας το όραμα του άλλου, γιορτάζουμε και ερωτευόμαστε, θρηνούμε και συνωμοτούμε, παίρνουμε μέρος σε διαδηλώσεις και μας κυνηγά η αστυνομία στα στενά τον έναν δίπλα στον άλλον, χειροκροτούμε τα ποιήματα και τα τραγούδια των ανθρώπων που αγαπάμε, δίνουμε στην πόλη ένα φάρμακο για τη γενικευμένη θλίψη και τη μαζική αποβλάκωση. Ονειρευόμασταν μια κοινότητα καλλιτεχνών που να ζουν συλλογικά την τέχνη και την επανάσταση. Νομίζω πως σε μεγάλο βαθμό στην αντικουλτούρα της Αθήνας το έχουμε καταφέρει. Και αυτό ανοίγει όλες τις πιθανότητες προς το μέλλον. Τα χρόνια που θα έρθουν θα έχουν την υπογραφή αυτής της αγάπης.

• Τι θα συμβεί σε όσους δεν θα υπακούσουν τους κανόνες;

Ο νεοφιλελευθερισμός σκληραίνει τα υποκείμενά του, τα κάνει φοβικά, επιθετικά, ανταγωνιστικά. Τους δίνει τα χαρακτηριστικά του. Τριγυρνάμε στην πόλη μοιράζοντας σε φίλους και φίλες φυλλάδια για τη «Μεταμόρφωση» που θέτουν το βασικό ερώτημα: «Τι θα συμβεί σε όσους δεν υπακούσουν τους κανόνες;», σε όσους δεν θα μπορέσουν να ακολουθήσουν τον μονόδρομο της «ανάπτυξης», δεν θα μετατρέψουν τον εαυτό τους σε επιχείρηση, το σώμα τους σε μηχανή παραγωγής κέρδους, δεν ψάχνουν διαδρόμους κοινωνικής ανέλιξης, πρόσκληση για τον χορό των εκατομμυρίων, δεν χωράνε στα μίτινγκ και τις δημόσιες σχέσεις. Χρόνο με τον χρόνο όμως, με τρομάζει περισσότερο το τι θα συμβεί σε όσους θα υπακούσουν τελικά τους νόμους της αγοράς – που θα υπακούσουν τη λογική της κυριαρχίας. Η «αέναη καπιταλιστική πρόοδος» μας θεωρεί απλά υπηρέτες της. Ο καπιταλισμός παράγει μόνο σκουπίδια και θλίψη. Η κοινωνική αντίσταση θα δώσει τις απαντήσεις.

• ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: «Μεταμόρφωση» του Φραντς Κάφκα. Σκηνοθεσία: Τάσος Σαγρής. Παίζουν: Σίσσυ Δουτσίου, Συμεών Τσακίρης, Στέβη Φόρτωμα, Θωμάς Χαβιανίδης, Λουκία Ανάγνου. Σύγχρονο Θέατρο (Ευμολπιδών 45, Γκάζι) κάθε Σάββατο, ώρα 23.45. Παραγωγή: Ινστιτούτο Πειραματικών Τεχνών, με την υποστήριξη: Franz Kafka Society (Πράγα). Εισιτήρια 10-12€.