Δεν είναι μόνο ο «Ταρτούφος» του, αλλά και ο ίδιος ο Μολιέρος που έχει «γραφτεί» και «ξαναγραφτεί» από τους μελετητές του έργου και της ζωής του ήδη από τον 17ο αιώνα και έως σήμερα. Αυτό καταλάβαμε από τη διάλεξη του Ζορζ Φορεστιέ προχθές στο Γαλλικό Ινστιτούτο. Ο ίδιος είναι ομότιμος καθηγητής γαλλικής λογοτεχνίας στη Σορβόνη, ιστορικός του θεάτρου και βαθύς γνώστης του έργου του Μολιέρου, επιμελήθηκε τα Απαντα σε νέα έκδοση και είναι ο πρώτος που αποκατέστησε το κείμενο του «Ταρτούφου», όπως αυτό είχε γραφτεί, πριν την απαγόρευσή του. Αυτή την εκδοχή μάλιστα που αποκατέστησε ο Φορεστιέ με τη συνεργασία της συναδέλφου του Ιζαμπέλ Γκρελέ θα παρουσιάσει από σήμερα και έως το Σάββατο 18/6, ο έτερος, καινοτόμος και δημοφιλής Βέλγος σκηνοθέτης Iβο βαν Χόβε, στην παράσταση «Ταρτούφος ή ο υποκριτής», στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, στον κατάμεστο χώρο Δ΄ (όλα τα εισιτήρια έχουν εξαντληθεί) της Πειραιώς 260.
Ο Βαν Χόβε συμπράττει με την Comédie Française και επέλεξε να ανεβάσει την πρώτη εκδοχή του «Ταρτούφου», δίχως τις αλλαγές που αναγκάστηκε να κάνει μετέπειτα ο Μολιέρος – κάτι που συμβαίνει για πρώτη φορά εδώ και 350 χρόνια. Φυσικά, η παράσταση έχει ήδη παιχθεί στη Γαλλία και αλλού, αλλά στην Ελλάδα έρχεται τώρα για πρώτη φορά, με τη μουσική μάλιστα που έγραψε ο βραβευμένος με Οσκαρ Αλεξάντρ Ντεσπλά.
Δεν είναι δυνατόν να προσεγγίσουμε τη συγκεκριμένη παράσταση, δίχως να γνωρίζουμε τα πάθη και τις περιπέτειες του ίδιου του έργου αλλά και του συγγραφέα του. Ο Μολιέρος (καλλιτεχνικό ψευδώνυμο του Γάλλου θεατρικού συγγραφέα και ηθοποιού Ζαν-Μπατίστ Ποκλέν) γεννήθηκε το 1622 και έζησε την εποχή του Λουδοβίκου ΙΔ’, γνωστού και ως «Βασιλιά Ηλιου», στα χρόνια του οποίου χτίστηκαν και οι Βερσαλίες. Καθώς μάλιστα ο πατέρας του ήταν βασιλικός διακοσμητής, ο ίδιος προοριζόταν για θαλαμηπόλος του βασιλιά. Ωστόσο, σπούδασε νομική, αλλά η μεγάλη του αγάπη ήταν το θέατρο.
Θεατρικά έργα
Παρά τις αντιρρήσεις του πατέρα του (η μητέρα του είχε πεθάνει όταν ήταν 10 ετών) ο ίδιος έγραψε πολλά θεατρικά έργα αλλά και κωμωδίες με μπαλέτο (όπως συνηθιζόταν τότε). «Ακριβώς επειδή ο Μολιέρος πάντοτε υπήρξε ένα σύμβολο για τη Γαλλία και ήταν εξαιρετικά δημοφιλής και εν ζωή, μετέπειτα μελετητές έγραφαν ότι με τον θίασό του έπαιζε παντού, ακόμα και σε στάβλους ή σε δρόμους του Παρισιού, ακριβώς για να του αποδώσουν έναν λαϊκό χαρακτήρα», είπε ο Ζ. Φορεστιέ. «Ωστόσο αυτό δεν ίσχυε. Οι θίασοι του Μολιέρου έπαιζαν μόνο σε σφαιριστήρια της εποχής και σε παλάτια». Πράγματι ο Μολιέρος (πήρε αυτό το ψευδώνυμο, καθώς ήταν και ηθοποιός και τότε το επάγγελμα αυτό θεωρούνταν ατιμωτικό για την οικογένεια) είχε δικό του θίασο και από το 1664 είχε γίνει και διευθυντής του θεατρικού θιάσου του βασιλιά. Εκείνο τον Μάιο, διοργάνωσε μια μεγαλειώδη γιορτή στους κήπους των Βερσαλιών με τέσσερα δικά του έργα: την Πριγκίπισσα της Ηλιδας, τον Γάμο με το Στανιό, τους Εκνευριστικούς και τον Ταρτούφο. Μόνο που το τελευταίο αυτό έργο ξεσήκωσε αντιδράσεις, πριν καν παιχτεί για πρώτη φορά. Το έργο είχε πρωταγωνιστή τον Ταρτούφο, ο οποίος με δόλο μπαίνει στο σπίτι ενός θρησκόληπτου ευσεβούς μεγαλοαστού, έχοντας στο μάτι την περιουσία του και τις γυναίκες του σπιτιού. Στην πρώτη του γραφή, ο Ταρτούφος τα καταφέρνει και βγαίνει νικητής.
«Την εποχή εκείνη, ο Λουδοβίκος ΙΔ’ διήγε βίο άσωτο, σύμφωνα με την καθολική ηθική. Ηταν παντρεμένος μεν αλλά είχε ερωμένη και αυτό το γνώριζαν όλοι. Οπότε δεν τον ενοχλούσε καθόλου που ο Μολιέρος ουσιαστικά διακωμωδούσε τη θρησκοληψία των ευσεβών της εποχής, που κατέκριναν τον τρόπο ζωής του βασιλιά. Οι ίδιοι όμως ήταν αντίθετοι. Θέλοντας από τη μια να ξανακερδίσουν την εξουσία που είχαν πριν από το 1661, πριν δηλαδή αναλάβει ο Λουδοβίκος ΙΔ’, δεν ήταν διατεθειμένοι να δεχτούν ένα θεατρικό κείμενο που περιλαμβάνοντας αιχμές για την υποκρισία του κλήρου, θα το έβλεπε όλος ο λαός. Ετσι, πριν από το ανέβασμα του έργου και καθώς ήταν ήδη γνωστά κάποια αποσπάσματά του, ο αρχιεπίσκοπος του Παρισιού είπε στον βασιλιά ότι δεν μπορεί να επιτρέψει στον Μολιέρο να ανεβάσει μια παράσταση που να σατιρίζει την καρδιά της Καθολικής Εκκλησίας και τους ευσεβείς της. Διόλου δεν τους ήθελε ο βασιλιάς, αλλά αναγκάστηκε να υπακούσει», εξήγησε ο Ζ. Φορεστιέ. «Ο Μολιέρος τότε έστειλε μια επιστολή στον βασιλιά όπου εξηγούσε πως δεν διακωμωδεί τους πιστούς αλλά κάθε είδους υποκριτές. Φυσικά αυτό ήταν ψέμα! Ετσι πάντως έγραψε μία άλλη εκδοχή του έργου, με περισσότερες πράξεις και παραλλαγμένο τον κεντρικό ήρωα: από έναν πιστό, θρησκόληπτο χριστιανό που γελοιοποιεί τις αρχές της πίστης του, αλλά και τους άλλους και στο τέλος μάλιστα βγαίνει αλώβητος, ο Ταρτούφος πλέον έγινε ένας απατεώνας τυχοδιώκτης που καπηλεύεται την καλή πίστη της οικογένειας Οργκόν και στο τέλος τιμωρείται».
Ο ίδιος ο Βαν Χόβε έχει δηλώσει πως ο λόγος που δεν καταπιανόταν με αυτό το έργο ήταν η «αλλοιωμένη» του μορφή, αλλά μετά την αποκατάσταση του αρχικού κειμένου δέχτηκε να το ανεβάσει, μαζί με την ιστορική (από το 1680) Comédie Française, περισσότερο ως κοινωνικό δράμα παρά ως ηθογραφική κωμωδία.
Ο Μολιέρος πέθανε ουσιαστικά επί σκηνής, καθώς κατέρρευσε από υπερκόπωση, ερμηνεύοντας τον «Κατά φαντασίαν ασθενή» στις 17 Φεβρουαρίου 1673. «Επρεπε», καταλήγει ο Ζ. Φορεστιέ, «να περάσουν 350 χρόνια για να δούμε τον «Ταρτούφο» όπως τον ήθελε ο ίδιος ο Μολιέρος».
