«Στις μέρες μας ό,τι σκέφτεται ένας ζωντανός,
μόνο ένας νεκρός μπορεί να το πει»
Νικολάι Έρντμαν, Αυτόχειρ!
Ο Αυτόχειρας, μια ανελέητη κωμωδία, ήταν το καθοριστικό έργο για τη ζωή του Νικολάι Ρομπέρτοβιτς Έρντμαν, ίσως γιατί τα καθεστώτα δεν εκτιμούν τη σάτιρα. Ο ταχύτατα ανερχόμενος σατιρικός συγγραφέας είδε το έργο του, μόλις γράφτηκε, να το παίρνουν ξεκινώντας πρόβες οι δύο μεγαλύτεροι ρωσικοί θίασοι της εποχής: το θέατρο Τέχνης του Κονσταντίν Στανισλάφσκι και ο θίασος του Βσεβολόντ Μέγιερχολντ. Δεν πέρασε όμως τη λογοκρισία. Απαγορεύτηκε από το σταλινικό καθεστώς το 1932 και ο συγγραφέας το πλήρωσε με μακρόχρονη εξορία στη Σιβηρία. Παίχτηκε για πρώτη φορά στη Σουηδία το 1968, ενώ στη Ρωσία παρέμεινε άφαντο μέχρι το 1987.
Αυτό τον καιρό παίζεται σε δύο σκηνές στην Αθήνα. Με τον τίτλο «Να γιατί πεθαίνω σύντροφοι» στο θέατρο Αλκμήνη σε σκηνοθεσία Ηλία Κούτλα και στο Εθνικό με τον τίτλο «Αυτόχειρ» σε σκηνοθεσία Γιώργου Παπαγεωργίου.
Πρόκειται για μια εξωφρενική κωμωδία κυριολεκτικά ζωής και θανάτου: ο άνεργος Σεμιόν, καβγαδίζει με τη γυναίκα του. Εκείνη νομίζει ότι θέλει να αυτοκτονήσει. Η «είδηση» διαδίδεται ταχύτατα και το φτωχικό του Σεμιόν του γίνεται το επίκεντρο της προσοχής. Μια σειρά αδίστακτων εκπροσώπων της εξουσίας και μικρότερων συμφερόντων εισβάλλουν στη ζωή του, προσφέροντάς του τα πάντα για μια θέση στο σημείωμα αυτοκτονίας του, προκειμένου να καπηλευτούν ιδεολογικά τον θάνατό του. Καθώς πλησιάζει η ώρα για το ανεπανόρθωτο, εκείνος ταλαντεύεται ανάμεσα στη λαχτάρα για ζωή και στη δίψα του για μεγαλείο: το παιχνίδι των εντυπώσεων είναι αδίστακτο και η έκβαση αμφίρροπη.
«Από την αρχή μέχρι το τέλος διατηρεί αναλλοίωτο όχι μόνο το κωμικό αλλά και το στοιχείο του παραλόγου, ενώ κρύβει μέσα του βαθιά νοήματα, που επιδέχονται πολλών ερμηνειών. Θέτει υπαρξιακά ζητήματα, για την αξία της ζωής, την αντίθεση του ατόμου με το σύνολο, την πορεία ενός ανθρώπου από την αφάνεια στην αλαζονεία κι από κει στην προσγείωση και τη συνειδητοποίηση», μας λέει ο Ηλίας Κούτλας, που από το βασικό σκελετό του πολυπρόσωπου έργου παρουσιάζει μια εκδοχή για 11 ηθοποιούς σε ένα σύγχρονο πλαίσιο και την παντρεύει με στοιχεία της ελληνικής λαϊκής παράδοσης, όπου το θέατρο του παραλόγου συνυπάρχει με τη φάρσα και την παντομίμα.
«Εκείνος που μέχρι τώρα δεν είχε εξουσία πάνω σε τίποτα, θα γίνει πρωταγωνιστής και θα βρεθεί με όλους τους προβολείς στραμμένους πάνω του» σημειώνει ο σκηνοθέτης Γιώργος Παπαγεωργίου που πλαισιώνει την υπαρξιακή αναζήτηση του ήρωα με ζωντανή μουσική που ξετυλίγεται με την έναρξη της παρεξήγησης, καθώς η ιστορία μεταμορφώνεται σε κάτι που θυμίζει ανατρεπτικό τσίρκο, σαρώνοντας την κοινωνική υποκρισία και τους μηχανισμούς επιβολής εξουσίας που αναμετρώνται με την ακατανίκητη επιθυμία του ανθρώπου για ζωή.
Info
• «Να γιατί πεθαίνω σύντροφοι!». Μετάφραση – Σκηνοθεσία: Ηλίας Κούτλας.
Παίζουν: Γιώργος Καφετζόπουλος, Γιούλη Καρναχωρίτη, Μυρτώ Πανάγου, Άντα, Πουράνη, Μανώλης Βαζαίος, Αθανασία Αγοράκη, Φιλίππα Φωτιάδου, Αντώνης Σανιάνος, Γιάννης Ανδρουλακάκης, Αναστασία Δένδια, Μπήλιω Καλιακάτσου
Θέατρο Αλκμήνη, Αλκμήνης 8-12, Πετράλωνα, Μετρό – Κεραμεικός, τηλ. 2103428650. Διάρκεια 100′. Παρασκευή 21.00, Σάββατο 21.15, έως 19/4. Εισιτήρια 5-12 ευρώ
• «Αυτόχειρ!». Μετάφραση: Κωστής Σκαλιόρας. Σκηνοθεσία- Δραματουργική επεξεργασία: Γιώργος Παπαγεωργίου.
Παίζουν: Μανώλης Μαυροματάκης, Αγορίτσα Οικονόμου, Ναταλία Τσαλίκη, Μάκης Παπαδημητρίου, Βάσω Καβαλιεράτου, Νίκος Καρδώνης, Χριστίνα Χειλά-Φαμέλη, Κλέαρχος Παπαγεωργίου, Χρήστος Πούλος-Ρένεσης, Κώστας Μπερικόπουλος, Άγγελος Μπούρας, Λυδία Τζανουδάκη, Φανή Παρλή, Αντώνης Αντωνιάδης, Νικόλας Ντούρος, Γιάννης Λατουσάκης, Εβίτα Αγαΐτση, Φανή Παρλή.
Μουσικοί επί σκηνής: Αλέξανδρος Δανδουλάκης, Γιώργος Δούσος, Δημήτρης Κλωνής, Βασίλης Παναγιωτόπουλος, Δημήτρης Τίγκας.
Θέατρο REX, σκηνή «Μαρίκα Κοτοπούλη», Πανεπιστημίου 48, 2103305074. Τετάρτη και Κυριακή: 19:00, Πέμπτη-Παρασκευή-Σάββατο: 21:00. Έως 15/5. Εισιτήρια 5-15 ευρώ
