Μεταφέρεται η ατμόσφαιρα ενός πανηγυριού στον κλειστό χώρο ενός καλλιτεχνικού ιδρύματος; Πώς αποδίδει ένας συνθέτης σύγχρονης μουσικής τους ήχους του κλαρίνου των παιδικών του χρόνων; Ο λαϊκός διονυσιασμός και η λόγια έκφραση μπορούν να βρουν σημείο συνάντησης;
Μπροστά σε αυτά τα ερωτήματα μας τοποθετεί το «Eνα Eνα», η μουσική παράσταση του Θανάση Δεληγιάννη που κάνει απόψε πρεμιέρα στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση. Ο ίδιος ο δημιουργός μαζί με τον δραματουργό της παράστασης Γιάννη Μιχαλόπουλο εκλήθησαν να μας βοηθήσουν να βρούμε τις απαντήσεις.
● Πώς ακριβώς θα περιγράφαμε το έργο σε κάποιον που άκουσε μόνο τον τίτλο;
Θ.Δ.: Ακριβώς δεν ξέρω, κι εγώ το περίπου θα σας πω! Πήρε μορφή από τις ανάγκες της έρευνας με όλους τους συνεργάτες. Δεν υπήρχε εξ αρχής η ιδέα ότι θα κάνουμε μια παράσταση ή μια συναυλία. Καταλήξαμε σε μια μορφή υβριδική. Ακόμα κι εμείς δυσκολευόμαστε να ονομάσουμε τι ακριβώς είναι αυτό που θα δείτε. Περισσότερο μιλάμε για μια συνθήκη ή μια εμπειρία.
Γ.Μ.: Θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι μάλλον μια μουσική περφόρμανς, που δανείζεται τη συνθήκη του πανηγυριού, αλλά και την αττική της βερσιόν, τα κλαριντζίδικα. Εξετάζει το πολιτισμικό γεγονός του πανηγυριού, που είναι τόσο παραγνωρισμένο από το μετεμφυλιακό κράτος και μετέπειτα.
Θ.Δ.: Προέρχομαι από οικογένεια μουσικών, ο πατέρας μου παίζει κλαρίνο. Αρα είναι κάτι βιωματικό, είναι δύσκολο για μένα να πάρω απόσταση από το πανηγύρι. Παρ’ όλα αυτά απόσταση υπάρχει: οι μουσικοί είναι από το εξωτερικό, κι από την ίδια τη συνθήκη έχει κρατηθεί ένας πυρήνας.
● Τα τελευταία δύο χρόνια τα πανηγύρια είναι και απαγορευμένα λόγω πανδημίας.
Θ.Δ.: Η δική μας έρευνα ξεκίνησε προ πανδημίας. Θελήσαμε να κάνουμε κάτι που έχει να κάνει με το «μαζί». Φυσικά, η πανδημία με το μαζί δεν συνδυάζονται. Αλλαξε το έργο. Μιλάει για κάτι που προηγείται, αλλά η πανδημία υπάρχει, έστω και σαν πρίσμα.
Γ.Μ.: Η πανδημία έχει απαγορεύσει τον συνωστισμό, που είναι η κατ’ εξοχήν συνθήκη της κοινής γιορτής. Επηρέασε και κάποιες λειτουργίες της ίδιας της παράστασης, επιβάλλοντας τις αποστάσεις στους θεατές, τις μάσκες, την ίδια τη δυνατότητα να γίνει αυτή η συνάντηση.
● Το «μαζί» είναι λοιπόν η συνθήκη του πανηγυριού. Τι άλλο είναι; Ο διονυσιασμός; Το να βλέπει κανείς ανθρώπους που έχει να τους δει έναν χρόνο;
Γ.Μ.: Είναι μια συνθήκη πολύ σημαντική για τον λαϊκό νεοελληνικό πολιτισμό. Και στην πρώτη του αυθεντική μορφή και μεταπολιτευτικά. Σίγουρα υπάρχει κάτι διονυσιακό.
Θ.Δ.: Τα πανηγύρια κρατάνε μέχρι το πρωί. Είχα μια εμπειρία πριν από λίγα χρόνια στα Ζαγοροχώρια, όπου στο τέλος, κατά τις έξι, είχαν μείνει μόνο τα νέα παιδιά, όλοι πιωμένοι. Οι μεγαλύτεροι είχαν φύγει! Εχει έντονο το κοινοτικό κομμάτι. Στις δικές μου μνήμες, μέσα στο έργο υπάρχει έντονα το τι σημαίνει ενήλικας και τι παιδί. Τι σημαίνει ερωτισμός και πώς ένα παιδί δεν μπορεί να μπει μέσα σε αυτό το κομμάτι.
Γ.Μ.: Τα πανηγύρια αρχετυπικά στην επαρχία αφορούν όλες τις γενιές. Η αστικοποιημένη τους μορφή όμως, τα κλαριντζίδικα, έχουν μια απαγόρευση για τα παιδιά. Ακριβώς επειδή γίνεται κάτι πιο ερωτικό. Το ίδιο συνέβη και με τους παραδοσιακούς τραγουδιστές και μουσικούς των πανηγυριών. Στην πόλη μετατρέπονται σε κάτι πιο σεξουαλικό, πιο γυαλιστερό. Τα ρούχα αλλάζουν…
● Θέλω να προλάβουμε τους κακοπροαίρετους: σίγουρα θα ακουστεί ότι πήρατε μια λαϊκή, επαρχιακή συνθήκη και τη μεταφέρατε στην αίθουσα ενός καλλιτεχνικού ιδρύματος. Οτι είναι μια διανοουμενίστικη προσέγγιση μιας συνθήκης βιωματικής.
Θ.Δ.: Το προσωπικό μου βίωμα είναι αυτό ενός παιδιού που κοιτάζει ένα πανηγύρι, όπου η μητέρα μου χόρευε κι ο πατέρας μου έπαιζε κλαρίνο. Που μεγάλωσε παίζοντας ντέφι ή νταούλι δίπλα στον πατέρα του. Προσπάθησα να δημιουργήσω έναν χώρο πιο κοντά σε αυτό που είχα στο μυαλό μου, γι’ αυτό και δεν πήγαμε στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης. Σίγουρα δεν θελήσαμε να κάνουμε ένα upgrade στο πανηγύρι, να πούμε: Ελάτε, το κάναμε σύγχρονη τέχνη! Υπάρχει πολλή αγάπη στον τρόπο που έγινε η μετατόπιση του υλικού.
Γ.Μ.: Το μετεμφυλιακό κράτος και το εθνικό αφήγημα εξευτέλισαν τη λαϊκή τέχνη με τον τρόπο που τη χρησιμοποίησε – τα δημοτικά στη δικτατορία, για παράδειγμα. Θα έλεγα πως η παράσταση είναι μάλλον η απάντηση σε μια διανοουμενίστικη απαγόρευση πως αυτή η τέχνη χωράει κάπου, αλλά όχι κάπου αλλού!
Θ.Δ.: Ο πατέρας μου γεννήθηκε στην Ουγγαρία από γονείς στρατιώτες του Δημοκρατικού Στρατού. Ερχόμενος στη Λάρισα και παίζοντας κλαρίνο, ασχολήθηκε με αυτό που θεωρούσε αυθεντικό. Μας είπε πως η παράδοση δεν ήταν της Δεξιάς! Αυτό ήταν μέλημά του τότε.
Γ.Μ.: Αρκετά προσεταιρίστηκε το αστικό κράτος τη λαϊκή παράδοση και την έκανε είτε χουντικό αφήγημα είτε ιδεολόγημα της Δεξιάς. Ανήκει σε όλο τον κόσμο κι άρα χωράει παντού.
Θ.Δ.: Από την άλλη, εγώ από τον πατέρα μου δεν άκουσα ποτέ αυτά που βρήκα τώρα στην έρευνα: τα στερεοελλαδίτικα κλαρίνα που έχουν κάτι πιο ερωτικό, πιο σκοτεινό, που ακουμπάει και στην Αθήνα. Με γοήτευσε που βρήκα και κάτι πέρα από την αυθεντική, αυστηρή παράδοση. Το ερωτεύτηκα!
*Δημοσιογράφος, σκηνοθέτης και μεταφραστής
⚫ INFO: Το «Ενα Ενα» του Θανάση Δεληγιάννη θα παρουσιαστεί στον Εκθεσιακό Χώρο της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση απόψε στις 22.00 και από αύριο έως και το Σάββατο σε διπλή παράσταση στις 19.30 και τις 22.00. Πληροφορίες και εισιτήρια: ENA ENA – Θανάσης Δεληγιάννης & Ι/Ο – Ιδρυμα Ωνάση (onassis.org)
-320x213.jpg)
