• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C -0.3°C / 5.2°C
    0 BF
    63%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    3°C 1.0°C / 3.8°C
    2 BF
    60%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    2°C 0.0°C / 5.7°C
    1 BF
    43%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    -2°C -2.1°C / 0.3°C
    0 BF
    74%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    -1°C -1.1°C / -0.4°C
    1 BF
    74%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    2°C 0.7°C / 3.2°C
    1 BF
    62%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    -2°C -2.0°C / -1.6°C
    3 BF
    55%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    0°C -0.4°C / 4.6°C
    1 BF
    50%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 5.5°C / 7.7°C
    4 BF
    73%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C -0.1°C / 3.9°C
    2 BF
    52%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 6.4°C / 8.5°C
    3 BF
    70%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    4°C 4.0°C / 4.0°C
    5 BF
    52%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    7°C 6.7°C / 6.7°C
    2 BF
    48%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    -1°C -1.1°C / -0.5°C
    0 BF
    59%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    1°C -1.1°C / 2.3°C
    1 BF
    75%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 3.8°C / 6.6°C
    2 BF
    45%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 1.0°C / 5.4°C
    1 BF
    69%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    3°C 2.1°C / 3.3°C
    1 BF
    51%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C 0.5°C / 3.9°C
    1 BF
    61%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    -1°C -1.2°C / -1.2°C
    2 BF
    63%
©Spyros Perdiou
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Όταν η Εντα Γκάμπλερ και η Μπλανς Ντιμπουά συμβιώνουν

  • A-
  • A+
Η θεατρική, ψυχαναλυτική ή υπαρξιακή παραβολή του Αλέξη Σταμάτη σκηνοθετήθηκε θεατρικότατα από τον Μάνο Καρατζογιάννη, συλλαμβάνοντας την αίσθηση του θεάτρου που κοιτάει τον εαυτό του για να δει σε αυτόν το είδωλο του κόσμου.

Σαν μια «αλληγορία εγκλεισμού» χαρακτήρισε ο Αλέξης Σταμάτης το τελευταίο του βιβλίο «Λευκό δωμάτιο», γραμμένο σχεδόν παράλληλα σαν μυθιστόρημα και θεατρικό. Η παράσταση στο Θέατρο Σταθμός έχει και γι’ αυτό ενδιαφέρον. Μας δίνει μεταξύ άλλων την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε μια σπάνια περίπτωση δημιουργικής γραφής, στην οποία το ίδιο θέμα συντίθεται μεταξύ σκηνής και βιβλίου, από τον ίδιο συγγραφέα και περίπου στον ίδιο χρόνο.

Κανονικά βέβαια, για όποιον θέλει να παρακολουθήσει την παράσταση η ανάγνωση του βιβλίου πιστεύω πως αξίζει να προηγηθεί. Η ίδια υπόθεση βρίσκεται εκεί αρτιότερα δομημένη, πιο αναπτυγμένη και γι’ αυτό αρκετά σαφέστερη. Το θεατρικό όμως διαθέτει τα δύο αποκλειστικά μέσα του: Το ίδιο το «θέατρο» πρώτα, σαν κατάφαση του «μαγικού αν». Και το ανθρώπινο ον έπειτα -τον ηθοποιό-, που μετατρέπει την ψυχρή αλληγορία του βιβλίου σε ζωντανό βίωμα.

Στο «Λευκό δωμάτιο» αναπτύσσεται το κατά βάση πιραντελικό ερώτημα τι άραγε να γίνονται τα πρόσωπα του θεάτρου όταν η αυλαία του θεάτρου πέφτει. Αντίθετα με τις σύγχρονες θεωρίες που απαιτούν να αντιμετωπίζουμε τους ρόλους αυστηρά σαν κειμενικές υποδείξεις, όλοι κατά βάθος γνωρίζουμε ότι στην πράξη του θεάτρου ο νομιναλισμός λατρεύτηκε από πολλούς.

Πρώτοι οι συγγραφείς αναπτύσσουν με τα πλάσματα της φαντασίας τους οικειότητα καθώς και μια πνευματική συγγένεια τέτοια ώστε να νιώθουν συχνά ότι πολλά από αυτά θα μπορούσαν να είναι κάτι παραπάνω από γράμματα και ονόματα, «άνθρωποι» όχι λιγότερο υπαρκτοί από τους άλλους εκεί έξω, όχι περισσότερο άυλοι από όσους πέρασαν ποτέ από τη μεγάλη σκηνή της Ιστορίας.

Μα κι όταν οι συγγραφείς δεν βρίσκονται πια εδώ για να επιβεβαιώσουν τα παραπάνω, οι ίδιοι οι ηθοποιοί που συναντούν τα πλάσματα αυτά μπορούν να διαβεβαιώσουν τη μαγική σκέψη ότι υπάρχει ένας κόσμος στον οποίο οι Οιδίποδες, οι Αμλετ και οι Τζούλιες σαν να περπατούν και να ανασαίνουν, να ονειρεύονται και να βάζουν στόχους, με δυο λόγια να «υπάρχουν» και να «ζουν» αληθινά… Κι αν δεν υπάρχουν εν σώματι, υπάρχουν εν πνεύματι εκείνου που τους δημιούργησε.

Και θα μας διαβεβαιώσουν τέλος όλοι οι καλλιτέχνες του θεάτρου πως ό,τι ακούμε και βλέπουμε επί σκηνής δεν είναι κάποιο δραματικό «πρόσωπο», αλλά η σύντομη, πυκνή και διαπεραστική ματιά στη ζωή ενός ανθρώπου, σε μία μόνο από τις άπειρες δυνατότητές του να υπάρξει στον κόσμο. Μια περσόνα όπως καθορίστηκε από τον «ρόλο» που της ανατέθηκε στον περιορισμένο χωροχρόνο του συγκεκριμένου δράματος.

Οταν λοιπόν πέσει η αυλαία, λέει το «Λευκό δωμάτιο», όλα τα πλάσματα του θεάτρου, τα μεγάλα και ηρωικά, τα ταπεινά και ελάσσονα, μεταφέρονται σε κάποιο ιδεατό ξενοδοχείο σε ένα ψηλό βουνό, όπου, ανεξάρτητα πια από τους ρόλους, μπορούν να διαβιούν αυτόνομα μα και έγκλειστα, υπό την αυστηρή επίβλεψη της κυρίας Φλώρας. Η τελευταία είναι κι αυτή ένα περίεργο πρόσωπο, το πρώτο που φιλοξενήθηκε στο ξενοδοχείο και επομένως το αρχαιότερο ανάμεσα στα άλλα πλάσματα του θεάτρου.

Το πρωτόκολλο μάλιστα λέει ότι τα πρόσωπα του θεάτρου όταν καταφτάσουν στο ξενοδοχείο οφείλουν να συγκατοικήσουν με κάποιο άλλο που θα επιλεγεί με κλήρωση. Με αυτόν τον τρόπο η άρτι αφιχθείσα Εντα Γκάμπλερ, ακόμα ξαφνιασμένη από τη μετάβαση και την ανάβασή της στον ολύμπιο ξενώνα, μαθαίνει πως πρόκειται να μοιραστεί την υπόλοιπη «ζωή» της με μια πολύ διαφορετική από αυτήν περσόνα, άλλου «Νονού» (έτσι αποκαλείται εδώ ο συγγραφέας), άλλης εποχής, μα και εντελώς άλλης ψυχοσύνθεσης: την Μπλανς Ντιμπουά του «Λεωφορείου ο Πόθος».

Ωστόσο η ηρωίδα του Ιψεν δεν έχει φτιαχτεί για να υποτάσσεται και δεν διακρίθηκε άλλωστε ποτέ για τη συγκαταβατικότητά της. Αμέσως αρχίζει να σκέφτεται την απόδραση από αυτό το καταφύγιο, που για κάποιους θα μπορούσε να θυμίζει φυλακή. Ωστόσο οι όροι είναι σκληροί, το κλίμα φανερά καφκικό και οι πιθανότητες απόδρασης ανύπαρκτες, ενώ η τιμωρία που περιμένει τους δραπέτες βαριά. Οι συλληφθέντες ή όσοι το επιχειρήσουν θα υπομείνουν την παραμονή τους σε ένα λευκό δωμάτιο, στο οποίο θα ζουν ξανά και ξανά την επανάληψη του ρόλου τους, σαν ηθοποιοί που καταδικάζονται να παίζουν το ίδιο πρόσωπο στην αιωνιότητα.

Ετσι η τιμωρία για όσους ονειρευτούν τη φυγή προς το πολύ είναι η καθήλωση στο ελάχιστο. Αυτό περιμένει τώρα και την Εντα… Στο μεταξύ έχουν μεσολαβήσει διάλογοι ανάμεσα σε αυτήν και την Μπλανς, η οποία από τη μεριά της εκφράζει μια διαφορετική πτυχή του γυναικείου χαρακτήρα, όπως μοιάζει επιφανειακά με ευάλωτη γάτα, στο βάθος με τραυματισμένη τίγρη.

Αντιλαμβάνεται κανείς εύκολα από πού ξεκινά το εγχείρημα της γραφής του Σταμάτη σε αυτό το δίπολο νουβέλας και θεατρικού. Είναι το ίδιο το ατελεύτητο της δημιουργίας με μια άλλη οπτική, στην οποία δεν είναι ο δημιουργός εκείνος που ζει «μέσα από τα πλάσματά του», αλλά τα όντα του που βρίσκουν παράθυρο στη γραφή για να εμφανιστούν. Και ζουν αλήθεια μέσω αυτής - όμως για λίγο μόνο και αποσπασματικά, σε έναν κόσμο που δεν θα τους δώσει στην πραγματικότητα ποτέ την ελευθερία να υπάρξουν σαν «κάποιοι άλλοι».

Κι αν το έργο παραπέμπει εν πρώτοις σε μια θεατρική ενδοσκόπηση -εξάλλου, όπως και να το κάνουμε, εκκινεί από την αγάπη για το θέατρο και την καλή γνώση των προσώπων του-, δημιουργεί ωστόσο εξαρχής την εντύπωση πως δεν στοχεύει σε αυτό που λέει, αλλά σε κάτι άλλο που υπονοεί. Σε μια ψυχαναλυτική οπτική ας πούμε, το «Λευκό δωμάτιο» παρουσιάζει τη διαδικασία συνειδητοποίησης του προσώπου ως καταπιεστικού ρόλου. Και από την υπαρξιακή πλευρά ιδωμένο, το ίδιο έργο μιλάει για την αδυναμία του ανθρώπου να απαλλαγεί από το βάρος της συγκεκριμένης ύπαρξης, για το διαρκές μαρτύριο να ακολουθεί μια δεσμευτική καθήλωση από την «κόλαση των άλλων».

Οπως και να το δούμε, σαν θεατρική, ψυχαναλυτική ή υπαρξιακή παραβολή, το «Λευκό δωμάτιο» είναι μια πυκνή, ουσιαστική και ευφάνταστη ιστορία, με πολλές σκοτεινές πλευρές και μια χαραμάδα φωτός στο τέλος. Την επιμονή της Εντας να αντισταθεί, να παλέψει και να ηττηθεί, μαχόμενη για όσα εξαρχής ο δημιουργός της της υποσχέθηκε…

Ανεβαίνει ως οφείλει -θεατρικότατα- από τον σκηνοθέτη Μάνο Καρατζογιάννη, προσθέτοντας στους ρόλους της Εντας - Εύας Σιμάτου, της Μπλανς - Πέγκυς Σταθακοπούλου και της Φλώρας - Σμαράγδας Σμυρναίου ακόμα έναν ρόλο-κομπέρ (Δημήτρης Τσίκλης), που δεν κάνει άλλο παρά να θυμίζει ότι τίποτα από όσα βλέπουμε δεν είναι άλλο από καθαρό θέατρο… Η παράσταση έχει ρυθμό, άριστες ερμηνείες και την αίσθηση του θεάτρου που κοιτάει τον εαυτό του για να δει σε αυτόν το είδωλο του κόσμου όλου.

Τα κοστούμια της Ασης Δημητρολοπούλου έχουν πιστεύω ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Κουβαλούν βέβαια το ίχνος των αναγνωρίσιμων ρόλων, προσθέτουν όμως σε αυτούς μια περαιτέρω διάσταση. Είναι η μαρτυρία μιας άλλης πιθανής ζωής, εκτός ρόλου.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΘΕΑΤΡΟ
Σαν σάτιρα ηθών και φάρσα εξαπάτησης
Αν οι «Παίκτες» ενδιαφέρουν έναν σύγχρονο σκηνοθέτη, δεν είναι από μόνοι τους, αλλά σαν βάση για να χτίσει πάνω τους τη δική του πρόταση όπως κάνει και ο Γιώργος Κουτλής.
Σαν σάτιρα ηθών και φάρσα εξαπάτησης
ΘΕΑΤΡΟ
Οι ήρωες του Τενεσί Ουίλιαμς παλεύουν ξανά με τη σκιά τους
Η παράσταση της Μαγκανάρη «Νύχτα της Ιγκουάνα» του Τενεσί Ουίλιαμς έχει τη δύναμη να οδηγήσει τον θεατή της προς την έξοδο της άλλης, ποιητικής, άγριας και, εν τέλει, καθαρτικής πραγματικότητας.
Οι ήρωες του Τενεσί Ουίλιαμς παλεύουν ξανά με τη σκιά τους
ΘΕΑΤΡΟ
Ενα ερμηνευτικό τρίδυμο σε ρεσιτάλ σκηνικής ευελιξίας και αντοχής
Η συγκίνηση από το έργο του Μασίνι πηγάζει από αυτή τη βαθιά διδαχή του, όχι για τον «καπιταλισμό», ούτε για το «πολιτικό σύστημα», αλλά για την αδυναμία του ανθρώπου να χτίσει κάτι που να τον περιέχει και να...
Ενα ερμηνευτικό τρίδυμο σε ρεσιτάλ σκηνικής ευελιξίας και αντοχής
ΘΕΑΤΡΟ
Μια εποχή, μια γενιά, μια νοοτροπία... χωρίς εξωραϊσμούς
Στη νέα παράσταση του Μ. Μαρμαρινού η αφήγηση ανεβοκατεβαίνει από τα μεγάλα στα μικρά και από τα δημόσια στα ιδιωτικά έχοντας από τη μία την μεγάλη Ιστορία των ανθρώπων και από την άλλη, την ιστορία καθενός...
Μια εποχή, μια γενιά, μια νοοτροπία... χωρίς εξωραϊσμούς
ΘΕΑΤΡΟ
Το νόημα ενός κόσμου βγαλμένου από τα όνειρα
ο «Ο γιατρός της τιμής του» του Καλντερόν ντε λα Μπάρκα που ανεβαίνει στο θέατρο Πόρτα είναι αληθινά ένα από τα αριστουργήματα του περίφημου Χρυσού Αιώνα των Ισπανικών Γραμμάτων.
Το νόημα ενός κόσμου βγαλμένου από τα όνειρα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας