Το θέαμα που αντικρίζει κανείς φτάνοντας στις Μυκήνες, όση προσπάθεια ωραιοποίησης της κατάστασης και να γίνει, προκαλεί ρίγος: το πέρασμα της φωτιάς από τον αρχαιολογικό χώρο είναι παραπάνω από εμφανές και τα ίχνη της βρίσκονται παντού. Σε ένα πλάτωμα στα αριστερά της Πύλης των Λεόντων, η Ρένα Κυπριώτη ετοιμάζεται να ερμηνεύσει «Το αμάρτημα της μητρός μου» του Γεωργίου Βιζυηνού στην αγγλική γλώσσα, όπως έκανε ολόκληρο αυτό το δύσκολο καλοκαίρι σε διάφορους αρχαιολογικούς χώρους, αλλά και τα δύο προηγούμενα χρόνια σε διάφορα πανεπιστήμια της Αμερικής. Πλάι της η σκηνοθέτιδα της παράστασης, Δανάη Ρούσσου, τη βοηθά στην προετοιμασία και της συμπαραστέκεται.
Αμέσως φαίνεται πως η σχέση τους είναι βαθιά και ουσιαστική, περιέχει νοιάξιμο και φροντίδα που υπερβαίνει την προσοχή μιας απλής συνεργασίας. Και καθώς ο ήλιος πηγαίνει προς τη δύση κι η παράσταση αρχίζει, ξεχνάμε όσα βρίσκονται γύρω κι επικεντρωνόμαστε στον λόγο του κορυφαίου ίσως Ελληνα διηγηματογράφου. Και καθόλου αγγλικά να μη μιλά κανείς, αν γνωρίζει έστω και λίγο το κείμενο και την υπόθεση, βλέπει τις εικόνες να ζωντανεύουν μπροστά του από τη φωνή της Ρένας Κυπριώτη και μόνον.
Με βασικά εργαλεία τον λόγο και την αναπνοή της, χωρίς καμιά υπερβολή, χωρίς τεχνητό φωτισμό και με ελάχιστη και προσεκτική ενίσχυση του ήχου, η ηθοποιός δίνει ένα εύγλωττο παράδειγμα του πώς οι διαφορετικές τονικότητες, εντάσεις και εκφράσεις μπορούν να δημιουργήσουν έναν κόσμο μπροστά στα μάτια των ανθρώπων που την παρακολουθούν. Και του πώς η θέαση του πάσχοντος σώματος αποτελεί μια τελετή και επιβάλλει τη μέθεξη.
Είναι απαραίτητο να υπενθυμίσει κανείς πόσο τεράστια είναι αυτά τα κείμενα. Ο Γεώργιος Βιζυηνός κατορθώνει με αδιανόητη λιτότητα και ακρίβεια να αποδώσει τον παιδικό του τρόμο μέσα στη νυχτερινή υποφωτισμένη εκκλησία, την αίσθηση της αδικίας που του προκαλούσε η στέρηση της εύνοιας της μητέρας του για λόγους που δεν γνώριζε και δεν κατανοούσε, την αγιάτρευτα ένοχη συνείδηση της τελευταίας, που χωρίς να το θέλει και να το καταλάβει διέπραξε το αδιανόητο.
Καθώς πολύ συχνά τις τελευταίες δεκαετίες τα διηγήματά του τυγχάνουν θεατρικών διασκευών, αδυνατώ να διακρίνω αν ο θαυμασμός μας μπροστά στο σκηνικό αποτέλεσμα οφείλεται στην ίδια την παράσταση ή στην αποκάλυψη του μεγαλείου ενός κειμένου που δεν γνωρίζαμε ή δεν θυμόμασταν. Κατά παράδοξο τρόπο μάλιστα, η απόδοση του λόγου του Βιζυηνού στα αγγλικά ίσως και να διευκολύνει την κατανόησή του από κάποιους: αλίμονο, ίσως για κάποιες γενιές η ξένη γλώσσα να είναι πιο προσπελάσιμη από την καθαρεύουσα του συγγραφέα.
Η τελευταία ευκαιρία να παρακολουθήσει κανείς την παράσταση είναι σήμερα Πέμπτη, στις 19.00 στη Μονή Καισαριανής.
*Δημοσιογράφος, σκηνοθέτης και μεταφραστής
