Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η Ευτυχία έλεγε «ναι» στη ζωή

Αγγελος Φραντζής

ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η Ευτυχία έλεγε «ναι» στη ζωή

  • A-
  • A+
Ο σκηνοθέτης του biopic της μεγάλης στιχουργού Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου, που παίζεται στις αίθουσες με δύο πρωταγωνίστριες, την Κάτια Γκουλιώνη και την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, μας εξηγεί πώς και γιατί ρίχτηκε σ’ αυτή την περιπέτεια, πώς δούλεψε, τι τον συγκίνησε σε μια ζωή γεμάτη τραγωδίες, αλλά και δύναμη και χιούμορ.

Από την εποχή της «Πολίτικης Κουζίνας» είχα να νιώσω τέτοια χαρά σε σκοτεινή αίθουσα για μια ελληνική ταινία. Και έχω δει πολλές και καταπληκτικές. Οχι, όμως, για «το πλατύ κοινό», όχι με διάθεση απόλυτης επικοινωνίας και με άνετη, ακομπλεξάριστη χρήση του κινηματογραφικού οπλοστασίου (από το σενάριο μέχρι τις ερμηνείες) με στόχο τη συγκίνηση, την ταύτιση του θεατή με όσα βλέπει στη μεγάλη οθόνη.

Πολυλογώ. Και η ουσία είναι απλή. Η «Ευτυχία» του Αγγελου Φραντζή, biopic της στιχουργού Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου, μπορεί να γίνει η απόλυτη ταινία για τα φετινά Χριστούγεννα. Γιατί τα έχει όλα. Ωραίο σινεμά, σπουδαία ιστορία, μεγάλες ερμηνείες και... μουσική, τι μουσική και στίχους.

H Καρυοφυλλιά Καραμπέτη ηλικιωμένη Ευτυχία 

«Περασμένες μου αγάπες», «Μ’ ένα όνειρο τρελό», «Είσαι η ζωή μου», «Είμαι αϊτός χωρίς φτερά» και το άλλο, το τεράστιο, «Δυο πόρτες έχει η ζωή». Με δύο ηθοποιούς μεγάλης γκάμας και ταλέντου, την Κάτια Γκουλιώνη και την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, να μοιράζονται τη ζωή της απίστευτης γυναίκας που έζησε και δημιούργησε όπως ήθελε, ελεύθερη και τολμηρή σε εποχές που οι άλλες κλείνονταν στην κουζίνα.

Από παντρεμένη δασκάλα με δύο παιδιά, ηθοποιός σε μπουλούκια. Από ποιήτρια, στιχουργός αριστουργημάτων που μοίραζε σε χαρτάκια στον Τσιτσάνη, στον Χιώτη, στον Καλδάρα, στον Χατζιδάκι χωρίς την παραμικρή έγνοια για πνευματικά δικαιώματα και φήμη. Από ερωτευμένη σύζυγος ενός αξιολάτρευτου μπάτσου, άρρωστη τζογαδόρισσα σε υπόγεια και σαλόνια.

Η Κάτια Γκουλιώνη νεαρή ποιήτρια

Και όλα αυτά, τα τόσο συγκινητικά και έντονα, τα ζωντανεύει ένα από τα μεγάλα ταλέντα του ελληνικού σινεμά, ο σκηνοθέτης Αγγελος Φραντζής, που ήρθε στην «Ευτυχία» από την άλλη όχθη, την καλλιτεχνική, την πειραματική, του «δημιουργού». Μήπως τελικά αυτό είναι όλο το μυστικό;

• Δεν είχαν περάσει ούτε δύο μήνες από το «Ακίνητο ποτάμι» και ξαφνικά μάθαμε ότι ξαναμπαίνετε στη διαδικασία μιας νέας ταινίας για την Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου. Που ήταν, μάλιστα, ανάθεση! Πώς έγιναν τα πράγματα;

Η ταινία είχε ξεκινήσει παλιά, όχι με μένα ως σκηνοθέτη, αλλά πριν από δύο χρόνια ναυάγησε γιατί δεν βρήκε χρηματοδότηση. Και ξαφνικά, τον Μάιο, με πήρε τηλέφωνο ο Διονύσης ο Σαμιώτης και μου είπε: «πήρα πάνω μου το πρότζεκτ, θέλω να το κάνεις εσύ».

• Ποια ήταν, αλήθεια, η σχέση σας με την Παπαγιαννοπούλου;

Τίποτα το υπερβολικό. Μου άρεσαν τα τραγούδια της, ήξερα ότι ήταν sui generis και ιδιαίτερη γυναίκα. Μέχρις εκεί. Δεν είχα καν δει την παράσταση με τη Νένα Μεντή, που τόσα άκουγα γι’ αυτή.

Αλλά όταν διάβασα το σενάριο της Κατερίνας Μπέη, είπα, «όπα, εδώ υπάρχει κάτι πολύ ενδιαφέρον». Αυτό που με έκανε να πω «ναι, θα μπω σε μια τέτοια περιπέτεια σε τόσο μικρή χρονική απόσταση από το “Ακίνητο Ποτάμι” και με ένα πρότζεκτ που δεν είναι δικό μου», ήταν ο τόσο γοητευτικός χαρακτήρας της Ευτυχίας.

Πέρα από μεγάλη καλλιτέχνιδα, είναι μια γυναίκα με τεράστιες αντιφάσεις, αλλά πάνω από όλα με μια μεγάλη κατάφαση στη ζωή. Ενα «ναι» στη ζωή μέσα σε ξενιτιά, τραγωδίες, θανάτους και, φυσικά, το πάθος της για τον τζόγο. Ολα τα αντιμετωπίζει με τρομερό χιούμορ.

Μου θυμίζει μερικές φορές το «Ναι» της Καραπάνου. Από τη μια, μια βαθιά μελαγχολία κι από την άλλη ένα ποτάμι που κυλάει ορμητικά και μέσα του η Ευτυχία κολυμπάει και δέχεται τη ζωή με όλες της τις πλευρές. Ενα στοιχείο που το είχε πολύ και το σενάριο.

• Μήπως είχε κι ένα στοιχείο ευχάριστης πρόκλησης το να περάσετε από έναν καλλιτεχνικό εαυτό, που πειραματιζόταν, που μέχρι και εναλλακτική διανομή σε γκαλερί φανταζόταν κάποτε, σε έναν άλλο κινηματογραφικό κόσμο, πιο εμπορικό και απλό;

Φόβο είχα μάλλον. «Θα βγει άραγε;», σκεφτόμουνα. Αλλά αυτό που πάντα με ενδιέφερε ήταν να πειραματίζομαι, να κάνω κάθε φορά κάτι τελείως διαφορετικό.

Κι εδώ, το διαφορετικό ήταν να προσεγγίσω το πλατύ κοινό, το οποίο, καλώς ή κακώς, οι ταινίες που έχω κάνει δεν το ενδιέφεραν. Επιπλέον, είχα στα χέρια μου μια ιστορία με πολύ συναίσθημα και ήθελα πολύ και από καιρό να κάνω μια τέτοια ταινία.

• Αν δεν βρίσκατε την κατάλληλη ηθοποιό, η ταινία θα αποτύγχανε. Πώς καταλήξατε στο σπάσιμο του ρόλου της Ευτυχίας σε δύο ηθοποιούς; Ηταν από την αρχή στις προθέσεις σας ή ήρθε στη συνέχεια;

Το ίδιο το σενάριο, που διανύει τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, από το 1922 μέχρι τον θάνατό της, δεν μπορεί να αντέξει μία μόνο ηθοποιό. Δεν γίνεται. Θεωρούσα ότι μία μόνο ηθοποιός δεν θα έπειθε. Οσο τέλειο μακιγιάζ και να κάνεις, αποκλείεται να πείσεις.

• Η Κάτια Γκουλιώνη, ως νεότερη Ευτυχία, είναι αποκάλυψη, κυρίως με την κωμική πλευρά της που δεν την ξέραμε.

Με την Κάτια έχουμε δουλέψει τόσες φορές, είναι μια ηθοποιός που ξέρω ότι θα βουτήξει στον ρόλο, θα τον πιάσει από τα μαλλιά και θα δουλέψει σκληρά για να τον βγάλει πέρα. Και ήξερα ότι είχε αυτή την κωμική, ανάλαφρη πλευρά που λέτε. Ηθελα πολύ να δουλέψω και αυτό το κομμάτι της.

• Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, πάλι, αυτή η τεράστια ηθοποιός, πώς προέκυψε;

Τη σκέφτηκα αμέσως. Είχε δουλέψει με την Κάτια στη σειρά της ΕΡΤ «Η ζωή εν τάφω», έκαναν μάνα και κόρη. Ηθελα τόσο πολύ να μας πει «ναι», γιατί θεωρούσα ότι κάτι σπουδαίο μπορεί να συμβεί με αυτές τις δύο. Οτι θα φωτίσουν πλευρές της Ευτυχίας διαφορετικά η μια από την άλλη.

• Πετύχατε ένα τόσο ομαλό πέρασμα από τη μια ηλικία στην άλλη, από την Γκουλιώνη στην Καραμπέτη. Πώς δουλέψατε;

Συνήθως στις βιογραφίες έχεις μια βασική ηθοποιό που παίζει σε όλη την ταινία και κάποια άλλη που κάνει κάτι λίγα πραγματάκια στην πολύ νεαρή ηλικία της ηρωίδας. Εδώ, όμως, από τη φύση του σεναρίου, ήταν μια ταινία χωρισμένη στη μέση. Ηταν δύσκολο να γίνει το πέρασμα από τη μια ηθοποιό στην άλλη χωρίς ο θεατής να χάσει την ταύτισή του και να πει «τώρα τι γίνεται, πού βρίσκομαι;».

Οπότε όλη η δουλειά στις σκληρές πρόβες ήταν να βρούμε ακριβώς τα σημεία που θα ενώνουν τις δύο ερμηνείες. Να καταφέρουμε να χτίσουμε κοινούς κώδικες. Κάναμε πάρα πολλούς αυτοσχεδιασμούς, όπου η μια έμπαινε μέσα στον ρόλο της άλλης, ένα παιχνίδι που δούλεψε πολύ. Ή έκανε η μία τις σκηνές της άλλης.

• Δώσατε στην ταινία μια ανάλαφρη νότα. Θα μπορούσε -το επιτρέπει το θέμα- να είναι πολύ πιο βαριά και δραματική. Και δεν εννοώ ότι δεν δημιουργεί έτσι κι αλλιώς τεράστια συγκίνηση.

Ναι, θα μπορούσε να ήταν πολύ πιο βαριά. Αλλά ήδη το σενάριο πήγαινε προς μια πιο ελαφριά νότα, που την τόνισα ακόμα περισσότερο γιατί ένα τεράστιο κομμάτι της Ευτυχίας ήταν το χιούμορ και η η παραδοξότητα με την οποία αντιμετώπιζε τη ζωή.

Πολλές από τις αστείες ατάκες της στην ταινία είναι δικές της, από αφηγήσεις ή από το βιβλίο της εγγονής της. Θα ήταν φοβερή έλλειψη να μην υπάρχει αυτό το κωμικό στοιχείο, το ήθελα και το πίστευα.

• Κάποιοι θα έλεγαν ότι υπάρχει μια άλλη έλλειψη. Της Ιστορίας, της εποχής. Ομολογώ ότι δεν το σκέφτηκα αυτό, το αντίθετο, φοβάμαι ότι οι ιστορικές αναφορές θα έκαναν την ταινία κάτι σαν άτσαλο σίριαλ.

Ηταν μια βασική μου επιλογή από την αρχή. Είχα δύο ώρες για να αφηγηθώ τη ζωή της Ευτυχίας και ένα τεράστιο υλικό που θα ήθελε κανονικά ολόκληρη σειρά. Αν επέλεγα να βάλω και τον ιστορικό περίγυρο θα ήταν μια άλλη ταινία, μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση.

Θα έσπαγε αυτή η ιδέα του ορμητικού ποταμιού, που διασχίζει τις δεκαετίες και μπαίνει κατευθείαν στην ψυχή και προσωπικότητα της Ευτυχίας. Εμείς, βέβαια, ξέραμε πολύ καλά πότε είμαστε στη δεκαετία του ’20 ή του ’30, ξέραμε ακριβώς τι κάναμε κάθε στιγμή. Αλλά η Ελλάδα πέρναγε έμμεσα, όχι μέσα από ιστορικά γεγονότα, που συνήθως, λόγω χρόνου, γίνονται με επιφανειακό τρόπο.

• Σας αρέσει πολύ η λαϊκή μουσική;

Μου αρέσει, αλλά δεν μπορώ να πω ότι είναι και η μουσική που με πεθαίνει. Με ενδιαφέρει, όμως, ο κόσμος της.

• Η σκηνή που είναι μαζεμένοι όλοι για να τιμήσουν την Παπαγιαννοπούλου, από τον Χιώτη και τον Καλδάρα μέχρι τον Χατζιδάκι, είχε για μένα κάτι το ιερό, σαν μια τελετουργία, σαν ένα κάλεσμα κάποιων νεκρών θεών μας. Είναι φίξιον η σκηνή; Εχει και ιστορικά στοιχεία; Συνυπήρξαν όλοι αυτοί;

Προς το τέλος της ζωής της, όντως γίνονταν τιμητικές εκδηλώσεις για κείνη. Και πήγαινε ουσιαστικά «για τον μπερντέ», όπως έλεγε, γιατί οι τιμώμενοι έπαιρναν κάποια χρήματα, όπως και η αίθουσα έβγαζε από τον κόσμο που ερχόταν.

Οχι, δεν είχε συνυπάρξει ο Χατζιδάκις με τους άλλους, αλλά όλη η ιστορία με τον Χατζιδάκι είναι πραγματική, όντως του έριξε κάτω από την πόρτα του στίχους. Η σκηνή αυτή, στην οποία η Ευτυχία συνεχώς θυμάται τα παλιά, δεν έχει σχέση μόνο με τη μουσική των μεγάλων συνθετών, που μαζεύονται για να την τιμήσουν, αλλά και με τη μνήμη.

Η «Ευτυχία» είναι μια ταινία που ξεκινάει με την ατάκα «δεν θέλω να θυμάμαι» και όντως δεν ήθελε να θυμάται, έκρυβε πολλές από τις τραυματικές της εμπειρίες και μιλούσε ελάχιστα για τη Μικρασιατική Καταστροφή, που τη σημάδεψε -υπάρχουν υπόνοιες ότι έζησε φρικτά πράγματα, για τα οποία δεν μίλησε ποτέ. Κι όμως, συχνά έρχεται η μνήμη σαν ένα κύμα και τη ρίχνει πίσω.

• Ας μιλήσουμε λίγο για έναν γοητευτικό και σημαντικό ρόλο, του γκέι Λουκά, τόσο στενού της φίλου, που τον ερμηνεύει θαυμάσια ο Θάνος Τοκάκης. Είναι ιστορικό πρόσωπο;

Ο Λουκάς ήταν πάντα δίπλα της, ο άνθρωπός της. Το μόνο μυθοπλαστικό στοιχείο που υπάρχει στην ταινία είναι ότι μένει στο ίδιο σπίτι με την Ευτυχία. Οσο για τον Τοκάκη, σκίστηκε να βρει, να μάθει πώς ήταν οι γκέι της εποχής, πήρα τον Τάκη Σπετσιώτη, μας έδωσε βιβλία.

Κάναμε μεγάλη προσπάθεια για να καταλήξουμε πώς θα βγάλουμε το queer στοιχείο στην ερμηνεία του Τοκάκη. Γιατί ζούμε σε εποχές πολιτικής ορθότητας και δεν θέλαμε να ενοχλήσουμε. Επρεπε, όμως, να είμαστε συγχρόνως σοβαροί και πιστοί στην εποχή, δεν είναι ένας σύγχρονος γκέι ρόλος. Από την άλλη, σκεφτείτε ότι έχουμε στην ταινία μια σχεδόν queer οικογένεια.

Η Ευτυχία, που μιλάει με τον Λουκά για τον γκόμενό του και κάνουν έναν μπάφο, και δίπλα η μάνα της, τα παιδιά της, ο άνδρας της ο μπάτσος, που του λέει, «μη στενοχωριέσαι, βρε Λουκά». Τρελά πράγματα για να συμβαίνουν στη δεκαετία του ’30. Και όμως, έτσι ακριβώς ήταν. Δεν είναι υπέροχο;

• Είναι τόσο συγκινητική η αγάπη της Παπαγιαννοπούλου για τον άνδρα της, που ήταν αστυνομικός. Αλλος εξαιρετικός ηθοποιός, ο Πυγμαλίων Δαδακαρίδης. Τον θεωρούμε «εμπορικό» και δεν τον πολυβλέπουμε στο ελληνικό σινεμά.

Οταν νιώθω ότι κάποιοι καλοί ηθοποιοί θα φέρουν στην ταινία αυτό που θέλω, τους χρησιμοποιώ. Εγώ τέτοια θέματα δεν έχω, ποτέ δεν είχα, από την πρώτη μου ταινία, το «Ονειρο του σκύλου» όπου έπαιζαν από τον Μάρκο Λεζέ μέχρι τον Χρήστο Στέργιογλου και από τον Αρη Σερβετάλη μέχρι τη Λίνα Σακκά.

• Πώς νιώθετε τώρα που η «Ευτυχία» είναι στις αίθουσες; Χαρούμενος που την κάνατε; Ισως και λίγο διαφορετικός, ότι κάπως σας άλλαξε αυτή η ταινία;

Με συγκινούν πολύ οι θετικές αντιδράσεις ανθρώπων του χώρου, που δεν τις περίμενα, που νόμιζα ότι θα είναι λίγο... ξινοί. Και, φυσικά, χαίρομαι για τον κόσμο που μπαίνει πολύ μέσα στην ταινία. Από κει και πέρα, νιώθω όπως με κάθε ταινία μου. Κάθε ταινία είναι σαν ένα μικρό κομμάτι του εαυτού σου, της ψυχής σου, που φωτίζεται. Κάθε ταινία σε ανοίγει με διαφορετικό τρόπο, ακόμα και οι πιο κλειστές και ιδιαίτερες.

• Περιμένετε να γίνει εμπορική επιτυχία;

Οι εποχές είναι δύσκολες, βλέπετε τι γίνεται με τις ελληνικές ταινίες. Αυτό που κρατάω και θέλω να το επισημάνω είναι ότι αυτό το πρότζεκτ χρωστάει πολλά στον παραγωγό Διονύση Σαμιώτη. Πήρε ένα μεγάλο ρίσκο. Και πήρε κι εμένα, που δεν είμαι και η πρώτη ιδέα που έρχεται στο μυαλό ενός παραγωγού όταν θέλει μια ταινία για το ευρύ κοινό. Το βρίσκω πολύ ενδιαφέρον αυτό. Είναι σπουδαίο πράγμα να έχουν οι παραγωγοί μια ευρύτητα πνεύματος και να παίρνουν συντελεστές από την... άλλη όχθη.


Info: Στις αίθουσες από την Tanweer Productions

ΘΕΑΤΡΟ
Η Πίνα Μπάους στον κόσμο του Μάκβεθ
Πάνω από σαράντα χρόνια μετά την πρεμιέρα του και είκοσι εννέα μετά την τελευταία του παρουσίαση, το γερμανικό κοινό είχε τη μεγάλη ευκαιρία να ανακαλύψει ένα από τα πρώτα έργα της Πίνα Μπάους, εκείνο που ίσως...
Η Πίνα Μπάους στον κόσμο του Μάκβεθ
ΘΕΑΤΡΟ
Σεξ και πάθος για την Ντιράς
Από τη δεκαετία του '90 η Βρετανίδα σκηνοθέτις Κέιτι Μίτσελ κυριαρχεί στο ευρωπαϊκό θέατρο ανατρέποντας τις βασικές του πατροπαράδοτες συμβάσεις. Αυτές τις μέρες, που η θεατρική καρδιά της Ευρώπης χτυπάει στο...
Σεξ και πάθος για την Ντιράς
ΘΕΑΤΡΟ
«Η εθνικιστική κυβέρνηση οδηγεί τους Πολωνούς στο φευγιό»
«We are leaving» (Φεύγουμε), λέγεται η παράσταση με την οποία ο κορυφαίος Πολωνός σκηνοθέτης Κριστόφ Βαρλικόφσκι έρχεται για πέμπτη φορά στην Αθήνα, 8 με 10 Ιουλίου στην «Πειραιώς 260», στο πλαίσιο του...
«Η εθνικιστική κυβέρνηση οδηγεί τους Πολωνούς στο φευγιό»
ΘΕΑΤΡΟ
Ανοδική «Πορεία» και του χρόνου «Γιούγκερμαν»
Ευγενής, γενναιόδωρος και τρυφερός προς τους συνεργάτες του, αλλά και με απόλυτο έλεγχο της χθεσινής αυστηρά σκηνοθετημένης τελετουργίας στο θέατρο «Πορεία», ο καλλιτεχνικός διευθυντής του θεάτρου, Δημήτρης...
Ανοδική «Πορεία» και του χρόνου «Γιούγκερμαν»
ΘΕΑΤΡΟ
Το θεατρικό κείμενο ξαναβρίσκει τη σημασία του
Καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ «Αναλόγιο» η Σίσσυ Παπαθανασίου μας μιλά για τα μυστικά της φετινής διοργάνωσης. Μέχρι κι ένα... σενάριο του Καζαντζάκη θα δούμε σε μορφή περφόρμανς. Το φεστιβάλ, που...
Το θεατρικό κείμενο ξαναβρίσκει τη σημασία του
ΘΕΑΤΡΟ
Η Γκλέντα Τζάκσον παίζει Λιρ
Όταν μια Γκλέντα Τζάκσον θέλει Λιρ, ο Λιρ ανεβαίνει αμέσως και με συντελεστές πρώτης γραμμής. Tη σκηνοθεσία ανέλαβε η διεθνώς αναγνωρισμένη Ντέμπορα Γουόρνερ, που επί δύο συνεχόμενα καλοκαίρια (2007-08)...
Η Γκλέντα Τζάκσον παίζει Λιρ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας