«Ο μεγάλος ρόλος ενός ηθοποιού είναι αυτός ο ίδιος»

Ο Γιάννης Κουρκουμέλης διασκευάζει και ερμηνεύει τον «Μινέτι» του Τόμας Μπέρνχαρντ, ένα έργο για τον ηθοποιό, τον άνθρωπο μέσα από την τέχνη του, τον άνθρωπο μέσα από την τέχνη της ζωής του. Η παράσταση με τίτλο «Υπόθεση Μινέτι» σε σκηνοθεσία Εύρης Σωφρονιάδου παρουσιάζεται κάθε Παρασκευή και Σάββατο στο Booze Cooperativa.

Ο Τόμας Μπέρνχαρντ έγραψε τον «Μινέτι» στα μέσα της δεκαετίας του ’70. Η πρεμιέρα του έργου έγινε το 1976 στο Staatsschauspiel της Στουτγάρδης με τον ηλικιωμένο πλέον Γερμανό ηθοποιό Μπέρνχαρντ Μινέτι στον ομώνυμο ρόλο, υπό την καθοδήγηση του Kλάους Πέιμαν.

Ο Μπέρνχαρντ Μινέτι έπαιξε πολλούς πρωταγωνιστικούς ρόλους σε έργα του Τόμας Μπέρνχαρντ σ’ όλη τη δεκαετία του ’70, γι’ αυτό ο συγγραφέας τον τιμά και σε ένδειξη αναγνώρισης και βαθιάς εκτίμησης αφιερώνει σ’ αυτόν, τον ηθοποιό, το έργο με τίτλο το όνομά του.

Ο Μινέτι, ένας ηλικιωμένος ηθοποιός, έπειτα από 30 χρόνια απουσίας προσπαθεί να εκτεθεί ξανά στον κόσμο. Τον συναντούμε παραμονή Πρωτοχρονιάς στο λόμπι ενός ξενοδοχείου στην Οστάνδη όπου περιμένει τον καλλιτεχνικό διευθυντή του θεάτρου του Φλένσμπουργκ. Τον έχουν καλέσει για να συμμετάσχει στην 200ή επέτειο του θεάτρου, ερμηνεύοντας τον Βασιλιά Λιρ. Ο Μινέτι περιμένοντας μας αποκαλύπτει εκείνον τον εσωτερικό μηχανισμό που τον κράτησε στη ζωή μέχρι τότε, μέχρι τη στιγμή που θα ανεβεί ξανά στη σκηνή.

Η παράσταση επιχειρεί μια επέμβαση στο «Μινέτι», ένα κείμενο γραμμένο πάνω στον ηθοποιό.

«Ο ηθοποιός υπό μία έννοια θα μπορούσε να θεωρηθεί και ξενιστής του κοινωνικού του περιβάλλοντος» λέει ο Γιάννης Κουρκουμέλης. «Στη σχολή μάς προέτρεπαν να παρατηρούμε ακατάπαυστα τον κόσμο για να διευρύνουμε την οπτική μας. Ο Κουν όταν τρώγαμε μαζί του στο “Κεντρικό” μας έλεγε ότι μέσα στο κοινωνικό γίγνεσθαι θα μάθουμε πώς να ξεκλειδώνουμε τους ρόλους, πώς να αντιλαμβανόμαστε τις καταστάσεις που μέσα τους είναι μπλεγμένοι οι ρόλοι. Το ίδιο και ο Μίμης Κουγιουμτζής στη δραματική σχολή κι αργότερα ο Βασ. Παπαβασιλείου στην Εποχή.

Ο ηθοποιός παρατηρεί, κυρίως, τα σημάδια που οδηγούν στο αποτέλεσμα γιατί αυτά “λένε” περισσότερα από το ίδιο το αποτέλεσμα. Η δυσκολία έγκειται στο γεγονός πως ο ηθοποιός ως ιδιότητα είναι μέρος της κοινωνίας αλλά όχι ο μέσος όρος της. Κάποιες φορές το χάσμα είναι μεγάλο. Και δυστυχώς το θέατρο ξεχωρίζει από τις άλλες μορφές τέχνης γιατί είναι ή τώρα ή ποτέ».

• Τι συμβαίνει σ’ έναν ηθοποιό όταν λησμονιέται;

Οι περισσότεροι ηθοποιοί υπάρχουμε μέσα από το σινάφι μας, όχι μέσα από τον κόσμο. Αυτό μας προωθεί και μας αναβαθμίζει. Αν υπάρχεις στο μυαλό των συναδέλφων σου δεν κινδυνεύεις να λησμονηθείς ούτε να λαχταρήσεις κάτι που ποτέ δεν έχασες. Ο μεγάλος ρόλος είσαι εσύ ο ίδιος και ο τρόπος ζωής σου. Η κουλτούρα σου και οι επιλογές σου. Ολοι οι άλλοι ρόλοι είναι στιγμές συνεργασίας και η ανάπτυξη της τεχνικής σου.

• Παρεμβαίνοντας στο κείμενο λέτε πως ο αληθινός καλλιτέχνης παίζει ενάντια στο κοινό του. Οτι οφείλει να ελέγχει τη γνησιότητα των συμβόλων στα οποία υποκλίνεται η μάζα, ότι πρέπει να κάνει την τρέλα της τέχνης του μέθοδο -να γίνεται ο ίδιος μέθοδος. Αυτός είναι ο δικός σας Μινέτι;

Ο Μινέτι διακινδυνεύει την εξαφάνισή του συνειδητά. Στέκεται απέναντι στον φόβο της εξαφάνισης σαν πραγματικά μεγάλος καλλιτέχνης. Ο Μπέρνχαρντ πλάθει τον ρόλο σαν εκφραστή της καινούργιας γενιάς γερμανόφωνων συγγραφέων που ποδοπατιούνται γιατί η χώρα και οι επιρροές της είναι δικαίως βυθισμένες στην ενοχή για τις κτηνωδίες του πολέμου. Η τέχνη όμως έχει υποχρέωση να κοιτάζει μπροστά.

Τον δικό μου Μινέτι τον διαπερνά και τον στηρίζει μια αποστροφή προς τις συλλογικότητες. Τις ελέγχει, τις φοβάται, τους ασκεί κριτική γιατί υπονομεύουν την αποστολή του. Τις πολεμά όσο μπορεί γιατί καταδικάζοντας στη λήθη τα βασικά και επαναλαμβανόμενα κοινωνικά αιτήματα, τσαλαπατούν το καθήκον του και κατακρεουργούν τη libido του.

• Και ο Ελληνας ηθοποιός πώς διαχειρίζεται αυτή την ιδιότυπη εργασία του, το να κάνει τέχνη;

Προσωπικά αν παραπονιόμουν θα ήταν σαν να παραπονιέται η Εξωκοινοβουλευτική Αριστερά γιατί δεν πιστώνονται στα μέλη της έξοδα γραφείου, φρουρά και αυτοκίνητο για τις μετακινήσεις τους… Οι άνθρωποι σαν και μένα δεν έχουν προνόμια. Επειδή αρθρώνουμε ιδέες που συχνά ενοχλούν δεχόμαστε επιθέσεις -και από συναδέλφους- που προσπαθούν ή έχουν καταφέρει να γίνουν μέλη αυτού του συστήματος.

• Μήπως είναι εύκολο, βολικό να ενοχοποιούμε συνεχώς το σύστημα;

Δεν ισχυρίζομαι ότι μπορώ να στρέψω τη ροή των κοινωνικών εξελίξεων προς μια κατεύθυνση με καλύτερη παιδεία και εμποδίζομαι. Ξέρω όμως ότι όλα αυτά τα χρόνια δίνονται εκατομμύρια σε επιχορηγήσεις θεατρικών σχημάτων που σπαταλιούνται καταλήγοντας κυρίως σε ιδιοκτήτες ακινήτων. Το κράτος επιχορηγεί τα ντουβάρια.

Εγώ λέω πως η Πολιτεία πρέπει να διαθέτει στο θέατρο τα δικά του ντουβάρια, κτιριακές υποδομές για να τις λειτουργήσει προς όφελος του πολιτισμού. Η χώρα πάσχει από το σύνδρομο «μη μου τους κύκλους τάραττε, σκοτώστε τον Γιαννίτση». Μεσολαβούν οι συνδικαλιστές και οι θεατροπατέρες. Ανθρωποι που υπάρχουν λόγω της διαδικασίας -αυτοί που φτιάχνουν τις «αιτήσεις» στην είσοδο. Αν το κράτος έδινε τεχνική υποστήριξη αντί χρήματα θα είχαμε καλύτερες παραστάσεις. Κι όχι παραστάσεις σε πατάρια και κουκέτες, χωρίς έξοδο κινδύνου που αν συμβεί κάτι θα φταίει «η κακιά στιγμή»…

INFO: Booze Cooperativa (Κολοκοτρώνη 57, τηλ.: 211 405 3733). «Υπόθεση Μινέτι» του Τόμας Μπέρνχαρντ. Μετάφραση: Αννυ Κολτσιδοπούλου. Δραματουργική επεξεργασία, Σκηνοθεσία: Εύρη Σωφρονιάδου. Διασκευή κειμένου, Ερμηνεία: Γιάννης Κουρκουμέλης. Βίντεο: Θωμαΐς Τριανταφυλλίδου. Μουσική επιμέλεια: Κώστας Σουρβάνος. Κάθε Παρασκευή και Σάββατο.