«Η επαφή με τα κείμενα του Παπαδιαμάντη είναι θεραπευτική»

«Ο ξένος μουσουλμάνος είχε παγώσει εκεί όπου εκάθητο κι ενύσταζε. Διά να ζεσταθεί, έβγαλε το νάι του και ήρχισε να παίζει τον τυχόντα ήχον, όστις του ήλθε κατ’ επιφοράν εις την μνήμην.

Νάι, νάι, γλυκύ.

Νάζι — κατά εν ζήτα ελαττούται.

Αύρα, ουρανός, άσμα γλυκερόν, μελιχρόν, αβρόν, μεθυστικόν.

Νάι, νάι.

Κατά δύο κοκκίδας, διαφέρει διά να είναι το Ναι, οπού είπεν ο Χριστός.

Το Ναι το ήμερον, το ταπεινόν, το πράον, το Ναι το φιλάνθρωπον».

Το υπέροχο διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη «Ο Ξεπεσμένος Δερβίσης» μας φέρνει η Φένια Παπαδόδημα και το Αθηναϊκό Μουσικό Θέατρο στο Θέατρο Ροές για δύο μόνο παραστάσεις, στις 9 και 10 Νοεμβρίου. Μια παράσταση που παίχτηκε την άνοιξη του 2018 στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής.

Ηρωας σ’ αυτό το αθηναϊκό διήγημα του Παπαδιαμάντη είναι ένας φτωχός και άστεγος δερβίσης που περιπλανιέται στην Αθήνα, στους δρόμους και τα καφενεία, στον σταθμό του Θησείου. Ψάχνοντας να βρει ένα τόπο να σταθεί, να προφυλαχτεί από τη βροχή θα συναντηθεί μ’ έναν σαλεπιτζή που θα τον κεράσει σαλέπι και κουλούρι, παραμελώντας τον καθωσπρέπει Αθηναίο που περίμενε να αγοράσει το ρόφημά του…

«Ο ξεπεσμένος δερβίσης είναι ένα φάντασμα που κυκλοφορεί ανάμεσα μας» λέει η Φένια Παπαδόδημα. «Σαν κομμάτι του εαυτού μας σε μια άλλη διάσταση ζωής που δεν τολμούμε ίσως να βιώσουμε. Είναι η ανωνυμία, η έλλειψη κάθε ταυτότητας και κοινωνικής αναφοράς. Ισως αυτό που πολύ θα ποθούσαμε να γίνουμε. αλλά δεν έχουμε το θάρρος και τη δύναμη να το τολμήσουμε. Είναι ένα αηδονάκι που κελαηδάει χαμένο μέσα στο δάσος, παίζει το νέι του, χωρίς σκοπό, χωρίς ακροατήριο, χωρίς να περιμένει αναγνώριση. Είναι ακόμη ένας ξένος προς κάθε τι γνώριμο σε μας: γλώσσα, θρησκεία, τρόπος ζωής».

Τρεις μουσικοί και μία ηθοποιός επί σκηνής, αφηγούνται το αίνιγμα που κρύβει μέσα του το αθηναϊκό διήγημα του Α. Παπαδιαμάντη. Τα visuals της Ερατώς Τζαβάρα συνομιλούν με το αφήγημα και τις ζωγραφιές του Γιώργου Κόρδη, μεταφέροντας τον θεατή εκεί που το παρελθόν και το παρόν γίνονται μάρτυρες μιας κοινής αλήθειας: της αποδοχής του ξένου.

«Κι αυτό δεν αφορά σε καμιά πολιτική άποψη ή θρησκευτική κατεύθυνση, αλλά είναι ζήτημα καρδιάς», λέει η Φένια Παπαδόδημα. «Αλλωστε, ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης πάντα εκεί στοχεύει στα διηγήματά του, στην καρδιά. Και πάντα με τρόπο ενορχηστρωμένο και μουσικό. Στον “Ξεπεσμένο Δερβίση”, ο συγγραφέας μιλάει για ένα μεγάλο εσωτερικό “ναι”, σε ό,τι μας είναι ξένο, εχθρικό ακόμη, σε ό,τι είναι δύσκολο να αποδεχτούμε. Στις μέρες μας, ακριβώς επειδή όλα τρέχουν, μας βολεύει να ξεχνάμε, να προσπερνάμε. Είναι μια νέα συνθήκη αυτός ο λανθάνων αυτισμός που καλλιεργείται άθελά μας. Είναι σπαρμένος με σλόγκαν χαράς, αρμονίας, θετικότητας και ευδαιμονίας, σαν τα προϊόντα αδυνατίσματος. Σ’ αυτόν τον νέο, εμπορευματοποιημένο, silicon κόσμο μας με τα πλαστικά του άνθη και αρώματα, με τον προηχογραφημένο ήχο της θάλασσας για meditation και τις ρυζογκοφρέτες για τη φόρμα μας, είναι πραγματικά καλό να διαβάσουμε ξανά τον Α. Παπαδιαμάντη».

Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η επαφή με τα κείμενα του Αλ. Παπαδιαμάντη είναι θεραπευτική, πιστεύει η ηθοποιός.

«Στον ρυθμό της γλώσσας του ο χρόνος σταματάει, τα πιο τετριμμένα γεγονότα που αφηγείται φέρουν μια ατμόσφαιρα μεταφυσική, σαν να τρυπώνει από την κλειδαρότρυπα ο Θεός στην απλή περιγραφή μιας κουζίνας, ενός καφενείου, ενός καπέλου, μιας βάρκας. Σαν να μπαίνει κανείς σ’ ένα περιβόλι που ευωδιάζει από λουλούδια ζωντανά. Εκεί που ο χρόνος κυλάει διαφορετικά. Το να ανατρέξουμε στη γλώσσα του, στο πνεύμα του, είναι το ίδιο σπουδαίο με το ν’ ακούσουμε το αληθινό κυματάκι, να θυμηθούμε όσα μας έχουν βαθιά συγκινήσει, όσα μας έχουν συντρίψει για να ξαναγεννηθούμε, όσα μας κάνουν απλούς, ανεπιτήδευτους. Γιατί εκεί κρύβεται η ανυπέρβλητη μαγεία του, όπως έγραφε και ο Ελύτης, στην ανεξήγητη δύναμη της απλότητάς του».

?Info: Θέατρο Ροές, (Ιάκχου 16, Κεραμεικός, τηλ.: 2103474312). «Ο Ξεπεσμένος Δερβίσης» του Α. Παπαδιαμάντη. Ζωγραφιές: Γιώργος Κόρδης. Visuals: Ερατώ Τζαβάρα. Φωτισμοί: Στέβη Κουτσοθανάση. Μουσική διεύθυνση: Γιώργος Παλαμιώτης. Ηχητικά τοπία: Χρήστος Νταούλας, Γιώργος Γαργάλας. Μουσική: Φένια Παπαδόδημα. Παίζουν: Χάρης Λεπρικής (νέι), Παναγιώτης Κωστόπουλος (τύμπανα), Γιώργος Παλαμιώτης (μπάσο), Φένια Παπαδόδημα (πιάνο-φωνή). Στις 9 και 10 Νοεμβρίου, ώρα 22.00.