Μπελ επόκ, αισθησιασμός και αμοραλισμός

Μια πρωταγωνίστρια νέα και όμορφη, ασταθής και αναποφάσιστη, γενναιόδωρη και φιλόδοξη. Μια όπερα διαχρονική και δημοφιλής γεμάτη νοηματική ρευστότητα. Μουσική γραφή που αναβλύζει αισθησιασμό και μελωδικότητα. Ντουέτα γεμάτα δραματικότητα.

Λιμπρέτο που παρουσιάζει έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από την ακόρεστη κατανάλωση ηδονών και την κατάπτωση αξιών. Ατμόσφαιρα που εκφράζει με τον πιο γλαφυρό τρόπο τη γαλλική μπελ επόκ, την αισθητική και τις αξίες της. Και στο επίκεντρο ένας σκηνοθέτης που εστιάζει στη θυματοποίηση και στον αμοραλισμό των βασικών χαρακτήρων.

Μια από τις διασημότερες όπερες του γαλλικού ρεπερτορίου, η «Μανόν» του Μασνέ κάνει πρεμιέρα αύριο στην Εθνική Λυρική Σκηνή έπειτα από 52 χρόνια σε μουσική διεύθυνση Λουκά Καρυτινού – Κλεάντε Ρούσο και σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου. Ερμηνεύτριες στον ομώνυμο ρόλο δύο σπουδαίες Ελληνίδες υψίφωνοι με διεθνή αναγνώριση: η Μυρτώ Παπαθανασίου και η Χριστίνα Πουλίτση.

Βασισμένη στο μυθιστόρημα του Πρεβό, η όπερα εξιστορεί τον άτυχο έρωτα του ιππότη Ντε Γκριέ για τη Μανόν και αποτελεί την επιτομή του στερεότυπου της εποχής σχετικά με τη δύναμη της γυναικείας αποπλάνησης. Παρουσιάστηκε πρώτη φορά στο Παρίσι από τον θίασο της Οπερά Κομίκ στις 19 Ιανουαρίου 1884. Η επιτυχία ήταν τόσο μεγάλη που έως το 1919 ο θίασος είχε συμπληρώσει χίλιες παραστάσεις και η Μανόν είχε προλάβει να γοητεύσει το κοινό σε Λονδίνο, Αγία Πετρούπολη και Νέα Υόρκη. Ακόμα και σήμερα θεωρείται η δεύτερη σε επιτυχία και απήχηση γαλλική όπερα μετά την «Κάρμεν» του Μπιζέ.

Η υπόθεση αφορά τη σύντομη ζωή της επαρχιωτοπούλας Μανόν Λεσκό, η οποία πόθησε τα πλούτη και τη μεγάλη ζωή στο Παρίσι. Ενα κορίτσι που εξαντλείται στο κυνήγι των ηδονών, ορκίζεται χωρίς δυσκολία αιώνια πίστη σε όποιον αγαπημένο τής προσφέρει αυτό που ζητά και με την ίδια ευκολία τον εγκαταλείπει. Αφού έζησε ό,τι πόθησε και μάλιστα σε σύντομο χρονικό διάστημα, κατηγορήθηκε για πορνεία, απελάθηκε και κατέληξε να πεθάνει από εξάντληση στον δρόμο προς το λιμάνι της Χάβρης. Τη Μανόν ερωτεύτηκε παράφορα ο ιππότης Ντε Γκριέ, ο οποίος κατέστρεψε τη ζωή του ακολουθώντας την αγαπημένη του.

Ο σκηνοθέτης Θωμάς Μοσχόπουλος αναγνωρίζει πως το βασικότερο χαρακτηριστικό του έργου είναι η αμφιθυμία σε όλα τα επίπεδα: ατμόσφαιρα, θέμα, μουσικό ύφος και ήθος των ηρώων. «Τίποτε δεν είναι βέβαιο στον κόσμο της Μανόν. Ολα αρχίζουν “εύκολα” και “ανάλαφρα” ως μια κωμωδία ηθών, τελικά όμως η δραματικότητα ξεπερνάει σχεδόν το μελόδραμα.

Είναι η Μανόν μια αντι-Τραβιάτα ή μια πρώιμη Λούλου; Ενα θύμα των καταστάσεων και μιας κοινωνίας που υποτάσσει μια νέα γυναίκα σε κατηγοριοποιήσεις ή μια φιλήδονη αμοραλίστρια που καταστρέφεται από τον ναρκισσισμό της; Ο ιππότης Ντε Γκριέ; Μια πιστή ύπαρξη με άδολα και δυνατά αισθήματα; Ή ένας αφελής εμμονικός νέος, καλομαθημένος από την οικονομική και κοινωνική επιφάνεια της οικογένειάς του; Ισως ούτε ο Πρεβό ούτε ο Μασνέ να αποσκοπούσαν σε ξεκάθαρες ή ηθικολογικές απαντήσεις».

Ηταν, όμως, και οι συγκυρίες της εποχής από τις οποίες προφανώς δεν μπορούσαν να ξεφύγουν οι δύο δημιουργοί. «Την εποχή εκείνη κυριαρχούσε η ρευστότητα. Στην περίπτωση του αφηγηματικού έργου το galant πνεύμα του γαλλικού 18ου αιώνα δεχόταν τα “τσιμπήματα” του Διαφωτισμού που παρακινούσε σε κριτική σκέψη κι επανεξέταση κάθε βεβαιότητας. Ενώ, κατά την μπελ επόκ (εποχή που γράφτηκε η όπερα) καλύπτονταν έντεχνα μέσα από την ευζωία οι μεγάλες εντάσεις, οι ανισότητες κι οι ανακατατάξεις σε επίπεδο κοινωνικής και πνευματικής ζωής. Σαν δύο μεγάλες φούσκες που μεγαλώνουν ασύστολα οι δύο αυτές εποχές θα σκάσουν σε μεγάλες και παγκόσμιας εμβέλειας κρίσεις που θα συνταράξουν τον κόσμο».

Με άλλα λόγια, πρόκειται για μια ιστορία μάλλον… σκανδαλωδώς σημερινή και επίκαιρη. «Μήπως εκεί όμως βρίσκεται και το ειδικότερο ενδιαφέρον που μπορεί να έχει το ανέβασμα του έργου στις μέρες μας; Στο ότι δηλαδή αποτυπώνει σχεδόν συμβολικά έναν κόσμο που μεθυσμένος από την “ευκολία” και την “ανεμελιά” διακατέχεται από μια ακόρεστη όρεξη για κατανάλωση ηδονών και εφήμερης επιβεβαίωσης;» αναρωτιέται ο Θ. Μοσχόπουλος. «Οσο για τις αξίες, εύκολα τοποθετούνται σε επίπεδο αγοραστικής αξίας: ο έρωτας συγχέεται με τον ερωτισμό και η έννοια της πορνογραφίας μπορεί άνετα να χρησιμοποιηθεί για κάθε μορφή ανθρώπινης συμπεριφοράς και όχι μόνο στη στενή της κυριολεξία;».

Ιnfo: Παραστάσεις: 12, 14, 16, 19, 21, 23, 26 και 30/12. Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος ΕΛΣ, ΚΠIΣΝ. Ωρα έναρξης: 19.30 (Κυριακές 18.30). Σκηνικά: Ευαγγελία Θεριανού. Κοστούμια: Κλερ Μπρέισγουελ. Μουσική δραματουργία: Κορνήλιος Σελαμσής. Κινησιολογία: Σοφία Πάσχου. Φωτισμοί: Σοφία Αλεξιάδου. Διεύθυνση χορωδίας: Αγαθάγγελος Γεωργακάτος. Ερμηνεύουν: Ιππότης ντε Γκριέ: Γιόαν Χοτέα και Κωνσταντίνος Κληρονόμος. Κόμης ντε Γκριέ: Πέτρος Μαγουλάς και Τάσος Αποστόλου. Λεσκό: Διονύσης Σούρμπης και Βαγγέλης Μανιάτης κ.ά.